AQ chính truyện (5) - Lỗ Tấn

AQ chính truyện (5)

Lỗ Tấn

 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

~

V. VẤN ĐỀ SINH KẾ

Lễ bái từ tạ ở nhà họ Triệu xong xuôi, AQ về đến đền Thổ Cốc thì mặt trời đã lặn. Y dần dần cảm thấy hình như trên đời có cái gì là lạ. Nghĩ đi nghĩ lại, y nhận ra rằng: nguyên nhân chỉ vì y ở trần. Sực nhớ còn một mảnh áo cộc kép, y liền lấy khoác vào, rồi ngả lưng xuống cho đến lúc tỉnh giấc, mở mắt ra thì ánh mặt trời đã chói lọi trên mái tường phía tây bên kia. Y ngồi dậy, lẩm bẩm:

- Mẹ kiếp!

Thế rồi, cũng như mọi hôm sau khi ngủ dậy, AQ bước ra, đi rong trên con đường làng. Bây giờ, y không nghe da thịt buốt như lúc ở trần nữa, nhưng dần dần y lại cứ cảm thấy trên đời có cái gì là lạ thật. Tuồng như tất cả bọn đàn bà con gái làng Mùi từ hôm nay trở đi bỗng dưng đua nhau mà hổ ngươi. Cứ thấy mặt AQ đâu là chúng nó xô nhau trốn biệt vào tận trong cửa. Thậm chí thím Bảy Trâu đã ngót năm chục tuổi đầu rồi cũng vậy, thím ta cũng học theo người khác vội vàng lẩn tránh đi. Không những thế, thím ta còn hối hả gọi đứa con gái của thím non mười tuổi đầu vào nốt! AQ lấy làm lạ lùng hết sức. Y tự hỏi: “Quái! sao cả lũ chúng nó độ này lại đua nhau học điệu bộ các cô tiểu thư như thế là thế nào nhỉ? Mấy con đĩ này rõ khéo! ...”

Rồi đến những ngày sau, AQ càng thấy nhiều sự lạ lùng khác nữa. Một là lão chủ quán rượu nhất định không bán chịu cho y nữa. Hai là, lão từ ở đền Thổ Cốc cũng nói lảm nhảm như muốn ngỏ ý thúc giục y dọn đi chỗ khác. Ba là, không nhớ rõ bao nhiêu ngày trời rồi, nhưng đã khá lâu, không hề có người nào gọi y đi làm vặt nữa! Cửa hàng rượu không bán chịu thì nhịn đi cũng xong, lão từ muốn đuổi thì lần lữa còn có thể được, chỉ có điều không ai gọi đi làm thì chết đói. Đến thế này thì thật là “mẹ kiếp”!

AQ không tài nào chịu nổi tình cảnh ấy nữa. Y đành phải liều tìm đến mấy nhà chủ xưa nay vẫn thuê y làm vặt để dò xem tình hình, chỉ trừ nhà Cụ Cố họ Triệu ra là không dám tới. Nhưng tình hình đã đổi khác. Đến đâu là y như trong nhà đã thấy một lão đàn ông mặt mũi hết sức khả ố bước ra xua tay đuổi như đuổi ăn mày:

- Không có! Không có! Đi đi! ...

AQ cũng ngạc nhiên. Y nghĩ bụng: những nhà này xưa nay vẫn cần mình làm thuê, thế mà bây giờ bỗng dưng không một ai có việc gì nữa cả. Nhất định là có điều gì oái oăm đây chứ chẳng không. Để ý dò la, y mới vỡ ra rằng: bọn họ có công việc gì là toàn đi gọi thằng cu Don. Cái thằng cu D. là một thằng nhãi con, gày gò, ốm yếu. Theo con mắt AQ thì nó còn thua cả lão Vương Râu xồm nữa kia! ... Thế mà ai ngờ chính cái thằng nhãi con này lại đã hớt ngang bát cơm của y! Bởi vậy, lần này y tức điên lên hơn lần nào hết. Trong lúc hằm hằm rảo bước, y bỗng vô tình giơ cánh tay lên, miệng nói:

Ngã thủ chấp (i i i) cương (i) tiên cương (i i i) nỉ đả! (Chú giải của người dịch: Một câu hát tẩu mã trong các tuồng cổ Trung quốc. Dịch nghĩa: Tay cầm con roi sắt (tớ) sắp đánh mày. AQ vẫn là khách quen các rạp tuồng!)

Mấy hôm sau, tình cờ AQ bỗng gặp thằng cu D. trước bức tường xế qua nhà Cụ Cố họ Tiền. Tục ngữ có câu: “Kẻ thù gặp mặt nhau thì mắt trông thấy rõ mười mươi”. AQ bước tới, cu D. cũng dừng chân đứng lại.

AQ mắng và lườm cu D. bằng một cặp mắt rất dữ tợn, rồi nhổ một bãi nước bọt:

- Đồ súc sinh!

- Tớ là giống sâu bọ, thỏa dạ chưa?

Câu trả lời nhún nhường của cu D. trái lại làm cho AQ càng điên tiết. Nhưng trong tay AQ lúc bấy giờ không sẵn có một cây “roi sắt” nên y đành phải vồ tới, dang cánh tay ra cố níu lấy cái đuôi sam của cu D. Cu D., một tay giữ chặt đuôi sam của mình, còn tay kia cố gò lấy đuôi sam của AQ ... AQ cũng lật đật đưa cánh tay còn rảnh kia ra giữ thật chặt lấy đuôi sam của y. So với AQ độ trước thì sức vóc cu D. thấm vào đâu. Nhưng gần đây, phải nhịn đói, y cũng gày gò, ốm yếu không khác gì cu D. ... Bởi vậy, lực lượng hai bên địch thủ thật là tương đương. Bốn cánh tay giằng co lấy hai cái đầu, hai lưng cũng đều gò cong hẳn lại, in bóng lên bức tường vôi trắng xóa nhà họ Tiền thành một đường vòng cung y như một cái cầu vồng màu chàm, lâu có đến nửa giờ đồng hồ là ít.

Những người đứng xem hình như muốn hòa giải, nói:

- Hảo lớ, Hảo lớ!

Một bọn khác cũng gào to lên:

- Hảo, hảo! (Lời người dịch: Hảo trong tiếng Trung quốc còn có nghĩa là thôi, thôi.)

Không rõ họ có ý hòa giải hay là khen, hay là xúi giục. Nhưng cả hai chú đều không ai nghe thấy gì cả. Hễ AQ tiến lên ba bước thi cu D. lùi lại ba bước, rồi cả hai đứng lại. Mà cu D. bước tới ba bước thì AQ lại lùi ba bước, rồi cả hai lại đứng lại. Có độ ngót nửa giờ, hoặc giả hai mươi phút cũng nên - ở làng Mùi không có đồng hồ nên khó nói cho đích xác - đầu hai chú đều bốc hơi lên, mồ hôi trán chảy đầm đìa ... Bỗng thấy AQ bỏ tay ra. Ngay lúc ấy, cu D. cũng bỏ tay ra nốt. Cả hai chú cùng một lúc đứng thẳng dậy, cùng một lúc lùi ra xa, rồi cả hai lẩn vào đám người đứng xem.

AQ còn ngoảnh đầu lại:

- Nhớ lấy nhé! Con mẹ mày!

Cu D. cũng ngoảnh đầu lại, chửi bới:

- Con mẹ mày, nhớ lấy nhé!

Trận “long hổ đấu” này kết cục đại khái có thể nói là “bất phân thắng phụ”. Không biết khán giả có được hài lòng lắm không, bởi vì không nghe ai bàn tán gì. Nhưng vẫn không một ai gọi AQ đi làm thuê cả.

Một hôm, trời ấm, gió thổi hiu hiu có khí vị tiết hè. Thế mà AQ vẫn rờn rợn rét. Tuy vậy, rét cũng còn có thể chịu được. Khổ nhất là cái bụng đói. Mền bông, mũ lông cừu, áo, đều không còn cái nào nữa. Cả cái áo chẽn bông cũng bán rồi. Bây giờ còn một cái quần, chả nhẽ cũng cởi nốt đi hay sao? Còn như cái manh áo kép rách kia thì đem biếu người ta đóng gót dép họa có kẻ lấy, chứ đem bán thì một đồng xu cũng chả đắt! Đã nhiều phen, AQ những ước ao bắt được chuỗi tiền con nhà ai đánh rơi giữa đường, nhưng chưa hề thấy chuỗi nào cả. Cũng lại nhiều phen, y cố nhìn kỹ cả bốn góc nhà y ở, may có thấy gì chăng, nhưng bốn góc nhà vẫn trống không, có gì đâu! AQ bèn quyết chí đi kiếm ăn vậy.

Trên con đường làng, AQ lang thang đi kiếm ăn. Y nhìn thấy những quán rượu, những hàng quà, hàng bánh xưa nay vẫn quen. Nhưng y đều lảng đi qua, không những không dừng chân lại mà cũng không có ý thèm thuồng gì cả. Điều AQ ước ao bây giờ không phải những thức đó. Y ước ao những gì, chính y cũng không rõ.

Làng Mùi vốn là một làng bé nhỏ, đi chả mấy chốc là cùng làng. Trước làng có nhiều ruộng sâu, trông toàn một màu xanh mướt của mạ non. Giữa đồng, một vài chấm đen đen, tròn tròn có vẻ linh động: ấy là mấy chú nông phu đang cặm cụi làm việc. Nhưng AQ bụng đâu nghĩ đến việc thưởng thức cái cảnh vui vẻ đó của đồng quê. Y cứ cúi đầu rảo bước. Y cảm thấy cảnh đó không dính dáng gì với việc y đi kiếm ăn cả. Một lát sau, y đến chùa Tĩnh Tu.

Xung quanh chùa cũng có một cánh đồng sâu. Mấy bức tường quét vôi trắng nổi hẳn lên giữa cánh đồng xanh thẳm. Đám đất mé sau nhà chùa, gần bức tường đất thấp, là một vườn rau. AQ do dự một lúc, nhìn quanh nhìn quất một lúc, không thấy một ai qua lại. Y trèo lên tường, níu lấy cành hạ thủ ô. Đất sét đầu tường lác đác rã xuống. Chân y cũng run lập cập. Cuối cùng, y vớ được một cành dâu, phóc ngay vào trong vườn. Trong chùa, góc này rất là sầm uất. Chỉ hiềm điều ở đây không có rượu, không có bánh bao, không có một thức gì “nhai được” tất cả. Gần bức tường phía tây, có một lùm tre, dưới lùm tre có nhiều búp măng, khốn nỗi bấy nhiêu măng lại toàn là măng chưa nấu. Còn mấy luống rau thì thứ đã kết hạt, thứ đương đâm bông, thứ thì già cỗi. Cay đắng như một cậu đồ hỏng thi, AQ chầm chậm đi lần ra mé trước. Nét mặt y bỗng hớn hở hẳn lên. Y vừa trông thấy mấy vồng củ cải. Y ngồi xổm ngay xuống, rứt mấy gốc. Thoạt tiên, một cái đầu tròn tròn lù lù ra từ trong cửa nách. Cái đầu ấy vừa lù ra lại thụt vào ngay: rõ ràng là cô tiểu hôm nọ. Xưa nay, lũ tiểu này, AQ xem bằng rác. Nhưng ở đời cũng phải tùy thời thế, cho nên AQ lật đật nhổ bốn gốc cái, ngắt lá vứt đi rồi nhét cả vào thân áo. Giữa lúc đó thì sư bà vừa ở trong chùa đi ra.

- Nam mô a di đà Phậ ... ậ ... ật! AQ này, sao lại nhảy vào vườn mà ăn cắp của nhà chùa làm vậy! Ái chà! Nam mô a di đà Phật! Tội chết! Ái chà chà! ... Nam mô a di đà Phật!

AQ chân bước, mắt nhìn quanh, nói:

- Ai nhảy vào vườn nhổ trộm cải nhà bà? Bao giờ nào?

Sư bà chỉ vào thân áo:

- Bao giờ nữa? Đấy kia! ...

- Đây là của nhà bà đấy à? Bà gọi lên xem nó có thưa không? ...

AQ chưa nói xong đã bỏ chạy ... Số là một con chó đen to tướng ở đâu chạy thốc ra đuổi. Con mực này vẫn nằm đằng cửa trước, chẳng biết vì lẽ gì bây giờ lại tót mãi ra tận sau này. Con chó vừa đuổi vừa cắn, và sắp đớp một miếng vào ngang đùi AQ. May sao, từ thân áo một củ cải té ra. Mực ta giật mình một cái, đứng dừng hẳn lại. Trong lúc ấy, AQ đã trèo lên cây dâu, nhảy phốc qua tường, rồi cả người lẫn củ cải cũng lăn nhào ra mái ngoài. Trong vườn, dưới gốc cây dâu, chỉ còn con Mực đứng cắn ăng ẳng và sư bà đứng niệm phật.

AQ những áy náy lo rằng cô tiểu sẽ lại thả con Mực ra đuổi theo. Lật đật, y nhặt mấy củ cải rồi cắm đầu chạy. Dọc đường, y còn nhặt thêm mấy hòn đá phòng bị. Nhưng không thấy nó ra, y vất đá, vừa chạy, vừa gặm củ cải, vừa nghĩ bụng “Vùng này ngó bộ làm ăn chẳng xong! Ta đi lên huyện vậy!”

Gặm hết ba củ cải, AQ nhất quyết sẽ lên huyện.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter V

Problems of livelihood

After Ah Q had bowed, he returned to T'uku Temple. The sun was sinking low, when by degrees he came to the realization that there was something strange about the world. On thinking over the matter seriously, he finally realized that the reason was his own bare shoulders. Recalling that he still had his tattered lined coat, he threw it over his body and lay down. When he opened his eyes, the sun had already gilded the top of the west wall; he sat up, muttering unpleasantly.

On rising, he sauntered about the streets as in former times; and felt that there was something painful about the strangeness of the world, although the physical pain of his shoulders was greater by far. It seemed that ever since that eventful day, the women of Weichuang had suddenly become shy; and as soon as they caught sight of Ah Q approaching, one and all of them would hide behind their respective doors. The most extreme case was that of the near pentagenarian Tsou Ch'i-sao, who followed the others in confused retreat, at the same time calling her eleven-year-old daughter to get out of the way too. Thinking the matter very strange, Ah Q thought to himself: “These bourgeois women have suddenly learned the manners of gentle maidens. Creatures of ill repute!”

Several days later he again had occasion to understand that the world was strange because of the following things which happened: First, wine shops refused him credit; second, the old man who looked after T'uku Temple passed a few slighting remarks as if telling him to leave; third, he did not remember clearly how many days it was, but it was surely many days that no one had come to call him to do an odd job. If the wine shops refused him credit, well, he could endure that; if the old man insisted on his leaving, a round of inconsequential chatter would settle the matter; but it was not so with the fact that no one came to call him to do odd jobs, because this made Ah Q's stomach starve, and that was an unusually terrible state of affairs.

Unable to endure this last condition any longer, Ah Q finally had to go to his former employer's house in order to make inquiry; it was on the Chao threshold alone that he was not allowed to set foot. But even those who allowed him entrance acted in a strange manner; a man never failed to appear who wore a thoroughly annoyed expression on his face, waving his hand as he would to chase off a beggar, saying: “No work, no work! Get out!”

The more Ah Q pondered over these matters, the more puzzled he became, for, thought he to himself, these families have often needed my help in the past; it cannot be that there is suddenly nothing to do; without a doubt, there is something strange about the matter. Having made it his point to find out, he discovered that whenever there was something to be done, they called Little Don. Little D was the son of an impoverished family; he was thin and poor. He stood, in the eyes of Ah Q, even lower than Wang-hu; but how was it to be known that in the end Little D would have taken his rice bowl from him? Thus, the indignation which Ah Q felt was even more violent than it would have been on ordinary occasions; and while he strode along and his rage was at its height, he suddenly flung his arm upward and sang out, “My hands will seize a steel whip to flog you . . .”

A few days later, he did finally encounter Little D in front of the spirit wall before the Chin house. When enemies meet, their eyes glitter more brightly, and thus Ah Q strode up to the place where Little D stood.

“Beast!” shouted Ah Q, eying him with angry eyes, while the spittle spurted from the corner of his lips.

“I am an insect; will that do?” whimpered Little D.

This meek reply served only to whet Ah Q's ire; but since there was no steel whip in his hand, the only thing that remained for him to do was to rush upon Little D. He put out his hand to seize Little D's queue. But Little D held onto and protected the roots of his queue with one hand and grasped Ah Q's queue with the other, while Ah Q used his free hand to hold and protect the roots of his own queue. In times past, according to Ah Q's own judgment, Little D had been no match for him; but having suffered from hunger of late, Ah Q was now thin and poor as Little D; consequently, a condition of equality was established. Four hands tugged away at two queues; waists were bent, which reflected for a full half hour — a blue rainbow-shaped shadow on the whitewashed wall of the Chin house.

“That will do, that will do,” onlookers commented, as if persuading them to make peace.

“Fine, fine!” spectators exclaimed, as they crowded around.

And it was not clear whether they were offering praise or merely adding fuel to the fire.

But in any case our gladiators heard nothing. When Ah Q advanced three steps, Little D withdrew three and stood still; when Little D advanced three steps, Ah Q walked back three, and also stood still. This must have continued for half an hour — Weichuang seldom possessed an alarm clock, so it is very difficult to say with accuracy; perhaps it was twenty minutes — but when, their hair steaming with perspiration and their foreheads streaming with sweat, Ah Q relaxed his hold, at the selfsame moment Little D's hands relaxed theirs. So they had started at the same time and had separated at the same time. They pushed their way out of the crowd.

“Remember this, you —” spurted Ah Q, turning back his head.

“You — remember this and it will be all right,” sputtered Little D, also turning back his head.

It seemed that this furious fray between dragon and tiger had ended in neither victory nor defeat. It is not known whether the onlookers were satisfied with the performance, for there was not much discussion about the matter. However, the fact remained that no one came to ask Ah Q to do odd jobs.

On a very balmy day, when the soft breeze was fluttering about with a suggestion of summer in its breath, Ah Q felt chilly, but a little chill could be endured; the foremost trouble was his hunger. His padded quilt, felt hat, and cotton coat, he had not had for some time; his next step was to sell his cotton jacket. At present, he still owned a pair of trousers, which under no circumstances could be dispensed with. He had a short and tattered lined coat, which, other than to give away for making shoe soles, was totally worthless and surely would bring no money. He had early thought of chancing upon a certain sum of money on the road, but up to the present had seen none. He had thought of suddenly finding a certain sum of money in his tumble-down house and turned his bewildered eyes in all directions, only to find at one glance that the room was empty. He therefore decided to go abroad to seek his livelihood.

As he walked along the road, intent upon this purpose, he caught sight of the familiar wine shop and the familiar buns, but on he went. Not only did he not stop a second, but he did not even think of doing so. What he sought was not these things; what he really sought he himself did not know.

It did not take long to walk the entire length of Weichuang, which was not a large village. Most of the land outside the village was used as watery patches for paddy fields, and everywhere the eye was greeted with the tender green of young grain shoots, which inclosed a few animated round black dots; these were the farmers at their toil. But Ah Q, having no appreciation for the joys of the farmer, merely strode along. He sensed at once that this scene and his road to a livelihood were two far-divergent things.

Finally he reached the wall of the Temple of Quiet Self-Improvement. The temple was entirely surrounded by watery fields, its whitewashed walls standing out sharply amid the young verdure. Within the earthen wall and to the rear was a vegetable garden. He hesitated for a brief second; then after looking about in all directions and seeing that no one was near, he scrambled up the low wall, holding onto a vine. The mud wall gave way with a rustling sound; his feet trembled and grated against his insecure hold, but in the end he managed to grasp the limb of a mulberry tree and jump into the inclosure.

The area within was one mass of green, but it seemed as if nothing like yellow wine or a bun was at hand, or anything else that was edible. Toward the west wall was a bamboo grove; many shoots protruded above the ground, but it was regrettable that they were as yet uncooked. Besides this, there was rape, which had long ago gone to seed; the brassica was about to put forth its blossoms for seed; the small cabbage was very tough.

Ah Q felt as resentful as a scholar who has been treated unjustly in his examinations; but sauntering to the garden door, he was suddenly filled with a violent commingling of surprise and joy, for there before him, without a doubt, was a patch of turnips. He accordingly stooped down and began rooting some up.

Out from behind the door was suddenly thrust a surprisingly round head, which was straightway withdrawn; that certainly was the little nun. Ah Q looked upon her and her kind as the lowest of the low; but since there are times in this world when one cannot do as he pleases, he repressed his desire to open hostilities and hurriedly rooted up four turnips. After breaking off their leaves, he stuffed them into his jacket. By this time an elderly nun had come out.

“O-mi-t'o Fu, Ah Q, why have you climbed into this garden and stolen turnips?—Eye-yah, what a sin—oh me—O-mi-t'o Fu!”[9]

“Now I should like to know when I ever climbed into your garden and stole turnips,” mocked Ah Q, looking at her as he ran.

“Isn't that just what you are doing . . . now?” asked the elderly nun, pointing at his rolled-up coat.

“Are the turnips yours? Can you make them answer you? You —”

He had not completed the sentence when with big strides he dashed away. A huge and very fat black dog ran at him. This dog had been at the front door and it was quite inexplainable how he had reached the rear garden. He growled as he made pursuit and was about to take a mouthful of Ah Q's thigh when, by good fortune, from his bundled-up coat fell a turnip, which frightened the dog. He halted momentarily and in an instant Ah Q had scrambled up the mulberry tree, scaled the wall, and fallen, man and turnips, outside the wall. The black dog remained barking alone by the mulberry tree. The elderly nun was repeating her O-mi-t'o Fu's.

Fearing that she would again let the dog out upon him, he picked up the turnips and ran on. As he sped on, he picked up a few stones; but since the black dog did not appear again, Ah Q tossed them away; and, eating the turnips as he walked along, he thought to himself, “There is nothing to be found here; I may as well go to town —”

And so by the time he had devoured the three turnips, he had made up his mind to go to the city, where he remained for some time, passing through some unusual experiences.

---

Notes

9. “Infinite Buddha,” used by Buddhists almost on any auspicious occasion.

➖➖➖