2026-03-07

AQ chính truyện (3)

Lỗ Tấn

 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

 

III. LƯỢC THUẬT THÊM VỀ NHỮNG CHUYỆN ĐẮC THẮNG CỦA AQ

Tiếng rằng AQ bao giờ cũng “đắc thắng”, nhưng thật ra mãi đến ngày được Cụ Cố nhà họ Triệu tát cho mấy tát tai vào mặt thì y mới nổi tiếng hẳn.

Đưa hai quan tiền rượu kỉnh bác khán xong xuôi rồi, AQ uất ức về nhà, ngả lưng xuống giường, nghĩ bụng: “Thời buổi này, hết chỗ nói! Con đánh bố!” Nhưng y lại sực nghĩ ra rằng: Cụ Cố nhà họ Triệu oai vệ biết bao nhiêu mà mình cũng xem như là bà con mình, cho nên y lại dần dần tỏ vẻ đắc ý. Rồi y đứng dậy, hát bài “Gái góa thăm mồ” và đi tới quán rượu. Trong lúc đó, y có cảm tưởng là Cụ Cố nhà họ Triệu vẫn là nhân vật oai vệ hơn ai hết.

Nói nghe ra có vẻ lạnh lùng, nhưng từ hôm AQ bị đánh, quả nhiên người làng đối với y xem chừng kiêng nể hơn trước nhiều. Thấy vậy, AQ nghĩ bụng: “Hẳn có lẽ bởi vì mình là bực bố Cụ Cố nhà họ Triệu!” Thật ra, nào có phải thế. Theo lệ thường, ở làng Mùi nếu tên Kèo đánh tên Cột, anh Ba đánh anh Năm thì xưa nay chẳng ai để ý đến cả. Nhưng nếu có dính dáng đến một nhân vật “xù” như là Cụ Cố nhà họ Triệu chẳng hạn thì mới có tiếng đồn. Lúc đã có tiếng đồn thì không những người đánh đã có danh có giá mà luôn cả người bị đánh cũng nhờ đó mà lẫy lừng. Còn như nói đến sự phải trái thì nhất định là lỗi về AQ rồi, không cần phải bàn nữa. Tại sao vậy? Thì chả lẽ Cụ Cố nhà họ Triệu lại có thể có lỗi được hay sao? Nhưng, nếu AQ có lỗi, thì sao người ta lại có vẻ kiêng nể y hơn trước? Nào ai biết đâu đấy! Kẻ xuyên tạc thì cho rằng hoặc giả là vì AQ nói y là bà con với Cụ Cố họ Triệu, tuy bị đánh đấy, song người ta vẫn e rằng AQ nói cũng có phần nào đúng, thà kiêng nể y chút đỉnh có lẽ cũng êm hơn. Nếu không phải như thế thì có thể nói là AQ cũng như con bò thái lao tế thánh, tuy cũng chỉ là một con vật, chẳng khác con dê, con lợn thường, nhưng đã được Đức Thánh ngài nhúng đũa vào rồi thì bao nhiêu tiên nho đố bác nào dám động vào nữa!

Từ đó AQ đắc ý được mấy năm ròng.

Rồi, đến mùa xuân năm nọ, AQ say mềm bước đi trên con đường làng, bỗng thấy lão Vương Râu xồm đang mình trần trùi trụi, ngồi bắt rận bên một góc tường dưới bóng mặt trời. Bất giác, AQ cũng nghe ngứa ran cả mình lên. Cái lão Vương Râu xồm này, râu vừa xồm lại vừa lắm sẹo, trong làng vẫn quen gọi là lão Vương Sẹo Xồm, nhưng AQ bỏ bớt chữ “sẹo” đi. Và AQ khinh lão ra mặt. Cứ trong ý tứ AQ thì sẹo chẳng lấy gì làm lạ cả, chỉ bộ râu quai nón kia mới là kỳ quặc, mới là chướng mắt. Thế rồi AQ sẽ ngồi xuống cạnh Vương Râu xồm. Kể ra, nếu là kẻ khác thì chưa hẳn AQ đã ngồi một cách vô ý vô tứ như vậy. Nhưng lão râu xồm này thì sợ cóc gì mà chẳng ngồi! Nói trắng ra, AQ chịu ngồi như thế này là vẻ vang cho lão ta lắm rồi.

AQ cũng cởi mảnh áo cộc đụp rách ra, và cũng mằn mò, tìm tòi một lúc. Chẳng biết vì áo mới giặt hay vì AQ lơ đễnh mà một hồi khá lâu, y chỉ bắt được có ba bốn con thôi! Liếc qua bên cạnh thấy lão râu xồm đã làm luôn một lúc ba, bốn, năm, sáu con, và cứ con này đến con khác, chét vào răng, cúp nghe đánh “bụp” lên từng tiếng một!

AQ lúc đầu còn thất vọng, sau phải cáu lên. Làm sao cái lão Vương Râu xồm đáng ghét thế kia mà lại bắt được nhiều rận như vậy, còn mình thì ít ỏi thế này, còn gì là thể thống nữa? Y muốn tìm cho ra một hai chú rõ to, thế mà vẫn không được! Tìm đi tìm lại, mãi mới được một chú choai choai. AQ nét mặt hầm hầm, nhét vào giữa cặp môi dày, rán hết sức cúp một cái, thế mà tiếng cúp lại chỉ tẹt một tiếng, vẫn không kêu to bằng Vương Râu xồm.

Vết sẹo trên đầu AQ đỏ bừng lên. Y vất mẹ áo xuống đất, nhổ một bãi nước bọt, nói:

- Đồ sâu róm!

- Đồ chó ghẻ, mày mắng ai đấy!

Vương Râu xồm vừa trả lời vừa ngước mắt lên, ra vẻ khinh bỉ.

Gần đây, AQ tiếng được người ta kiêng nể và cũng hay lên mặt, nhưng gặp tụi lưu manh trong làng thường cà khịa với y thì y vẫn e sợ. Chỉ có lần này là tinh thần thượng võ của y lại hăng lên ghê lắm! Cái thằng râu quai nón xồm xoàm cả mặt kia mà cũng dám nói lếu nói láo à?

- Thằng nào nghe là chửi thằng ấy!

AQ đứng phắt dậy, hai tay chống nạnh.

- Thằng này lại ngứa xương ống rồi hẳn?

Vương Râu xồm vừa nói vừa khoác áo lên mình, cũng đứng dậy.

AQ tưởng nó định chuồn, thốc ngay vào, cho một quả đấm. Nào ngờ quả đấm chưa bén tầm thì Vương Râu xồm đã tóm lấy AQ giật một cái, AQ loạng choạng ngã sấp xuống. Tức thì Vương Râu xồm níu lấy cái đuôi sam, lôi tới bên tường, định chiếu lệ dúi đầu vào tường ... AQ nghếch đầu lên nói:

- Người quân tử chỉ đấu khẩu, ai đi đấu sức?

Hình như lão Vương Râu xồm này không “quân tử” cho lắm, nên nó không đếm xỉa tới câu nói ấy, cứ dúi đầu AQ vào tường luôn năm cái liền, đoạn rán sức xô một cái thật mạnh làm cho AQ ngã té ra đằng kia có đến năm sáu thước, bấy giờ mới hả dạ, đắc ý bỏ đi.

Trong ký ức của AQ thật là chưa bao giờ có một chuyện nhục nhã như thế. Số là đối với Vương Râu xồm quai nón kia, AQ cười nó thì có, chứ bao giờ nó lại dám cười AQ? Nói gì đến chuyện đấm đá! Thế mà lần này ... nó dám thượng cẳng chân hạ cẳng tay, ai ngờ như thế được! Chẳng lẽ lại đúng như người ta nói: vì đức Hoàng đế sắp bỏ khoa thi, không cần lấy tú tài cử nhân nữa, do đó mà thanh thế họ Triệu nhà mình từ nay kém oai đi. Có thế chúng nó mới dám xem thường xem mình khinh ra mặt.

AQ đứng ngơ ngác chả hiểu thế nào cả.

Đằng xa có người đi tới. Thì chính là kẻ thù của AQ. Hắn là đứa mà AQ xưa nay vẫn ghét đứt mắt đi được. Ấy là thằng con cả Cụ Cố nhà họ Tiền. Trước đây, hắn có lên học trường tây trên tỉnh, rồi không biết thế nào lại tuốt sang Nhật. Vừa năm sau, hắn về nhà, cặp dò cứ ngay đơ ra, cái đuôi sam cũng biến đâu mất. Mẹ hắn khóc bù lu bù loa mấy mươi bận, rồi vợ hắn cũng nhảy xuống giếng định tự tử ba lần liền. Về sau mụ mẹ hắn đi đâu cũng nói: “Cái đuôi sam kia là bị một bọn côn đồ phục rượu cho say rồi cắt mất đi đấy! Lẽ ra cháu nó có thể làm quan to rồi kia ... Nhưng bây giờ thì đành phải chờ cho tóc dài trở lại đã rồi mới nói chuyện ấy!”. Nhưng AQ không chịu tin như vậy, cứ gọi cậu cả nhà họ Tiền là “thằng Tây giả”, là “Hán gian”, hễ thấy mặt là chửi thầm trong bụng.

Điều mà AQ ghét cay ghét đắng là cái đuôi sam giả của hắn. Đến cái đuôi sam mà cũng giả nốt thì còn gì là nhân cách? Thế mà con vợ hắn không biết đường nhảy xuống giếng một lần thứ tư nữa cho chết quách đi, thì thứ đàn bà ấy quyết không phải là hạng người chính đính! ...

Lão “Tây giả” đi lại gần.

- Thằng trọc! Đồ con lừa!

Xưa nay AQ thấy hắn, vẫn chỉ chửi thầm trong bụng. Nhưng lần này vì “chính khí” mà nổi giận, và vì muốn trả thù, nên trong lúc vô tình y đã thốt thành lời. Ai ngờ “thằng trọc” đã hầm hầm bước tới, tay cầm chặt cái ba-toong sơn vàng mà y vẫn gọi là cái gậy đại tang. Trong giây lát, y biết ngay là có lẽ hắn sẽ đánh, cho nên y triển hết gân, gò cả hai vai lên mà chờ ... Thì quả nhiên, đốp, đốp! Tựa hồ cái gậy kia đã giáng vào đầu y rồi!

- Tớ nói thằng kia cơ mà!

AQ chỉ đứa bé đứng bên cạnh, phân bua.

Đốp! đốp! đốp!

Đấy lại là việc nhục nhã thứ hai trong ký ức AQ. Cũng may là ngay sau mấy tiếng đốp! đốp! đó thì AQ đã lại tựa hồ cho thế là xong hẳn đi một chuyện, và y đã cảm thấy trong người nhẹ nhõm. Vả lại, “quên” là cái bửu bối gia truyền, rất thần hiệu của AQ trong những trường hợp này. AQ chậm rãi đi tới quán rượu, có vẻ đắc ý.

Nhưng trước mặt y, cô tiểu chùa Tĩnh tu đã ở đâu đằng kia đi lại. Ngày thường, cứ mỗi lần gặp cô tiểu này là thế nào AQ cũng chửi một câu, huống hồ hôm nay, sau khi y vừa bị nhục. AQ sực nhớ điều gì, thế là lại nổi giận. Y nghĩ bụng: Thì ra vì hôm nay ông bước chân ra cửa là gặp ngay lấy mày. Thảo nào xúi quẩy như thế!

AQ bước tới, nhổ một bãi nước bọt đánh toạch một cái:

- Khạc! Phì!

Cô tiểu cứ cúi đầu đi, không ngoảnh lại. AQ sấn tới gần cô ta, bỗng giơ tay xoa ngay vào cái đầu vừa mới cạo, cười gắn lên và nói:

- Con trọc! Về nhanh lên, sư cụ chờ kia kìa!

- Ngứa chân ngứa tay à?

Cô tiểu mặt đỏ bừng, vừa nói vừa rảo bước. Bao nhiêu người trong quán rượu đều cười ồ lên. Thấy trò chơi của mình có người thưởng thức, AQ càng cao hứng tợn:

- Sư cụ sờ được, tớ lại không sờ được à?

Rồi AQ véo một cái vào má cô tiểu. Bao nhiêu người trong quán lại cười ồ lên một thôi nữa. AQ đắc ý. Muốn cho bấy nhiêu “khán giả” được hài lòng, y rán sức véo luôn một cái nữa thật mạnh vào má cô bé rồi mới buông tay.

Sau khi lập được “chiến công” này, AQ đã quên cả Vương Râu xồm, quên cả lão “Tây giả” rồi; và hình như bao nhiêu nỗi bất bình, bao nhiêu điều “xúi quẩy” ngày hôm ấy đều đã rửa được sạch sành sanh. Mà lạ lùng thay, lúc bấy giờ y nghe hình như người y nhẹ hẳn đi, nhẹ hơn lúc bị mấy ba-toong đánh đốp! đốp! vào đầu nữa. AQ hớn hở tựa hồ như bay bổng lên tít mãi trên mấy từng mây.

Xa xa đằng kia còn văng vẳng nghe tiếng cô tiểu chửi lồng trong tiếng khóc: “Cha thằng AQ! Đồ tuyệt tự!”

- Ha! Ha! Ha!

AQ cười đắc ý.

- Ha! Ha! Ha! Ha!

Bao nhiêu người trong quán rượu cũng cười, cũng đắc ý gần bằng AQ.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter III

An additional account of Ah Q's victories

Although Ah Q was always gaining victories after his own manner, it was not until he had received the smack from the Venerable Mr. Chao that his name became well known.

He handed the ti-pao two hundred cash for wine money and lay down, seething with anger. He later thought to himself, “The present condition of the world is unutterable: sons striking their fathers . . .” Thus, it came about that his mind pictured the Venerable Mr. Chao's austere bearing; pictured him for the time being as his son. Blithe and merry he gradually became and, rising from his bed, made his way to the wine shop, singing “The Youthful Widow at Her Husband's Grave.” At that particular moment, he felt that the Venerable Mr. Chao was a degree superior to other people.

Thereafter, strange to relate, it actually came about that the people seemed to respect Ah Q all the more. On Ah Q's own part, he thought that this might have been due to the fact that he was the Venerable Mr. Chao's father, but the fact was that he was not.

It was a general custom in Weichuang that if the seventh child cuffed the eighth child, or perhaps, the fourth Li child struck the third Chang child, the matter was not taken seriously. Thus it was absolutely necessary that a man of the Venerable Mr. Chao's rank be involved in such an affair before the Weichuangites could perpetuate the event by means of a monument of gossip. As soon as the monument of gossip had been put up, the giver of the blow, having already enjoyed fame, the receiver, deriving it from the glory of the former, also acquired fame. That the error was Ah Q's goes without saying. Why so? Because the Venerable Mr. Chao never was in the wrong! But if Ah Q was in the wrong, why did people seem even more respectful toward him? That is hard to explain. As a matter of conjecture, it may have been that although Ah Q had received a smack for saying that he was the Venerable Mr. Chao's relative, the others may have feared that there might have been some truth in his statement, and so in the end, there was nothing like being more respectful to him in order to be on the safe side. Otherwise, it may have been like the case of the sacrificial bull in the Confucian Temple; that is, although the bull was an animal and in the same class with pigs and sheep, still, the scholars of old did not dare to move the animal without due decorum after the saint's chopsticks had touched the sacrificial offering.

Thereafter, Ah Q felt serene and happy for many years.

It was on a spring day that he was walking along, intoxicated, when, in the sunlight at the foot of a wall, he espied Wang-hu, sitting there stripped to the waist. . . . This Wang-hu was full of scabs and profusely bewhiskered from ear to ear; and every one called him Wang Mange Whiskers. Ah Q avoided the term “mange,” but despised him vehemently. Ah Q's idea was that the mange was no source of wonderment, but whiskers, and a chain of them! That, indeed, was too novel, too extraordinary, and enough to cause one to look down upon the owner of them. With this in mind, he sat down beside Wang-hu. Ordinarily, Ah Q would not have had the courage to sit down beside another person, but what was there for him to fear in sitting beside this Wang-hu? To be frank, the fact that he was sitting beside him must be considered an honor to his companion.

After Ah Q slipped off his tattered short lined coat, Wang-hu's actions became irritating and Ah Q gradually lost his temper, each of his impetigo scars coloring red. He flung his garment on the ground and after expectorating, shouted: “Worm!”

“Mangy-hided dog, whom are you cursing?” sneered Wang-hu, lifting his eyes disdainfully.

In spite of the fact that of late Ah Q had, as compared with former times, received more respect from people and had become a least bit more vain and self-respecting, still in dealing with ordinary folk, who were accustomed to fighting, he was humble and meek; but on this occasion he waxed exceeding bold. This creature, Wang-hu, with a cheek full of whiskers, would he dare to say anything disrespectful?

“The one who answers me is the one to be reviled!” cried Ah Q, with his arms akimbo.

“Do your bones ache for a thrashing?” queried Wang-hu, also jumping to his feet and throwing on his coat.

Ah Q thought that his opponent was about to flee, and rushing upon him, raised his fist to cuff him, but before his fist had reached Wang-hu's body, the latter had grasped it and with one yank sent Ah Q sprawling. On the instant, his queue was seized by Wang-hu; he was dragged to the wall, where, as was the custom, his head was knocked.

“The superior man moves only his mouth and not his hands!” shouted Ah Q, with his head twisted to one side.

But Wang-hu did not seem to be a superior man and, what was more, took no notice of these words, but bumped Ah Q's head against the wall five times. He then used the utmost of his strength and gave him one push which sent him tumbling over a distance of six feet. It was then that Wang-hu walked away satisfied.

This, in Ah Q's mind, should have been considered the first humiliation which he had suffered, because in times past, when he had ridiculed Wang-hu on account of his chains of whiskers, the latter had never ridiculed him; nor had Wang-hu raised a hand against him. But now, quite contrary to expectation, he had raised his hand. It seemed as if the saying of the populace had come true; namely, “The emperor has discontinued the examinations and Hsiu-t'sai and Chü-jen[8] are no longer needed.” For this reason, there would be a loss in the austere bearing of the Chao family, and so would others be taking him lightly too, implying that any loss in prestige on the part of the Chaos would reflect on himself; so Ah Q still considered himself a Chao. Now there was no ground for him to stand on.

A person approached from a distance who, on arrival, proved to be one of Ah Q's enemies. This was the man Ah Q hated most vehemently; he was the eldest son of the Venerable Mr. Chin. In the past, he had gone to the city and attended a foreign school; thence, he went to Japan; how, it was not known. He returned to his home half a a year later; his legs had become straight and his queue was not to be seen. His mother wailed loudly more than ten times; his wife jumped into the well three or four times. Wherever his mother went thereafter, she would say: “His queue has been cut off by some evil companions after making him drunken with wine. By right, he could have been a great official; now there is no other course excepting to let his queue grow again before we say any more.” But Ah Q was loath to believe a word of this and purposely dubbed him “False Foreigner” and accused him of acting as a spy for foreigners. As soon as he saw him, he would, without fail, curse him under his breath.

Ah Q also deeply hated and cut off all relations with him on account of his false queue. Now if the queue were not real, the person in question did not have the requisite qualifications of a human being; and if his wife had not jumped into the well the fourth time, she would not have been a good woman. The “False Foreigner” drew nearer.

“Bald pate! Ass!” Ordinarily Ah Q would have muttered under his breath, not allowing his words to become audible; but on this occasion, because he was in the heat of his fury and because he craved for vengeance, the words slipped out unconsciously.

The “bald pate” held a walking stick of yellow lacquer — what Ah Q termed the stick of wails — and advanced with great strides. Ah Q realized on the moment that he was in for a thrashing and stood with his whole body taut against the coming attack. He hunched up his shoulders and waited — and, in truth, there was a whacking sound, which seemed to be without a doubt dealt at his head.

“I meant him!” explained Ah Q, pointing to a small boy who was near at hand.

Biff, whack, whack!

In Ah Q's opinion, this should have been considered the second humiliation in his life; yet, fortunately after the beating, it seemed as if the matter had become a closed chapter for all time, and contrary to all expectation, he felt somewhat relaxed throughout his whole body. Added to this, the precious ability to forget, inherited from his ancestors, had come into effect. He therefore sauntered along slowly; by the time he had arrived at the door of the wine shop, he had early experienced a feeling of exhilaration.

But from the opposite direction came a small nun from the Temple of Quiet Self-Improvement. Even in ordinary times, Ah Q was sure to let out a mouthful of profanity whenever he set eyes on her; so what of this occasion, immediately after his humiliation? Recalling the late defeat, animosity filled his thoughts.

“I did not know why I had such bad luck to-day, but at the bottom of it all, it was because I saw YOU!” he thought to himself. He advanced, expectorated, and shouted: “Huh! Peh!”

The little nun ignored him altogether and merely walked on with her head lowered. Ah Q ran close to her side; thrusting out his hand, he touched her newly shorn scalp; and laughing derisively, jeered: “Bald pate, hurry on; your monk is waiting for you.”

“What are you jumping and gesticulating about?” cried the little nun, her face flushed crimson, as she hastily stepped along.

Hearty laughter came from the men in the wine shop. Ah Q, on noticing that his actions were meeting with the plaudits of the onlookers, grew all the more blithe and replied with an ambiguous quip.

He pinched the nun's cheek and the men in the wine shop continued laughing loudly. Feeling the more elated by the cheers of the spectators, Ah Q tightened his fingers and gave an additional twist before he let go.

In the course of this fray, he had long forgotten Wang-hu, had forgotten the “False Foreigner”; and it seemed as if he had been completely avenged for the bad luck of the day. And strange to relate, his whole body, which had undergone the thrashing, felt light, relaxed, and buoyant; and he moved along as if on pinions which might waft him heavenward at any moment.

“That sonless, grandsonless Ah Q!” screamed the little nun from a distance, in a lachrymose voice.

“Ha, ha, ha!” laughed Ah Q altogether merry.

“Ha, ha, ha!” bellowed the cronies in the wine shop quite hilarious.

---

Notes

8. Chü-jen is the scholarly rank above hsiu-t'sai and the successful candidate of a province.

➖➖➖

 

 2026-02-28

AQ chính truyện (2)

Lỗ Tấn

 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

~

II. LƯỢC THUẬT NHỮNG CHUYỆN ĐẮC THẮNG CỦA AQ

A Q không những tên, họ, quê quán đều mập mờ, cho đến “hành trạng” trước kia ra sao cũng không rõ ràng nốt. Số là người làng Mùi đối với A Q xưa nay thì cần y làm công cho, hoặc chỉ đem y ra làm trò cười mà thôi, chứ không bao giờ có ai chú ý đến “hành trạng” của y cả. Mà chính y tự mình cũng chưa hề bao giờ nói tới chuyện đó hết. Chỉ có những lúc cãi lộn với ai thì họa hoằn y mới trừng ngược mắt lên mà tuyên bố:

- Nhà tao xưa kia có bề có thế bằng mấy mày kia! Thứ mày thấm vào đâu!

A Q không hề có nhà cửa. Y trọ ngay trong đền Thổ Cốc làng Mùi. Y cũng không có nghề nghiệp nhất định, chỉ đi làm thuê làm mướn cho người ta, ai thuê gặt lúa thì gặt lúa, thuê giã gạo thì giã gạo, thuê chống thuyền thì chống thuyền. Ngộ những lúc công việc kéo dài thì y ở lại trong nhà chủ tạm thời hôm đó, xong công việc lại đi. Cho nên, người ta có công việc bận bịu lắm thì còn nhớ đến A Q, nhưng nhớ là nhớ công ăn việc làm, chứ nào phải nhớ gì đến “hành trạng”! Rồi đến lúc công việc rỗi thì luôn cả A Q người ta cũng chả nhớ nữa, còn nói gì đến “hành trạng”!

Ấy thế mà có một lần, một ông lão nào đã tâng bốc y một câu như sau: “A Q được việc thật!” Lúc đó A Q đang đánh trần đứng trước lão, người gầy gò và bộ uể oải; người ngoài chả ai hiểu lão kia nói thật hay chế giễu, nhưng A Q rất lấy làm đắc ý.

A Q lại có tính tự cao. Cả bấy nhiêu mặt dân trong làng Mùi, y tuyệt nhiên không đếm xỉa đến ai cả. Cho đến hai cậu đồ trong làng cũng vậy, y vẫn xem thường hết sức. Phú cậu đồ giả, ngày sau có thể thành thầy tú giả dã. Cụ Cố nhà họ Triệu và Cụ Cố nhà họ Tiền là hai người mà trong làng ai ai cũng kính trọng, bởi vì hai cụ gia tư đã giàu có, lại hai cậu con là hai cậu đồ; thế mà chỉ một mình A Q là không ra vẻ sùng bái lắm. Y nghĩ bụng: “Con tớ ngày sau lại không làm nên, to bằng năm bằng mười lũ ấy à!”. Hơn nữa, A Q lại có thể lên mặt với cả làng Mùi ở chỗ y đã lên huyện mấy bận, mặc dù y có trọng gì lũ phố phường. Thì chẳng hạn như cái ghế dài ba thước, rộng ba tấc, ở làng Mùi gọi là cái “ghế dài”, A Q cũng gọi là “ghế dài”, thế mà trên huyện họ lại gọi là “tràng kỷ”! Y nghĩ bụng: “Gọi như thế là sai! Là đáng cười!” Ở làng Mùi, rán cá, người ta bao giờ cũng cho thêm một vài lá hành dài bằng ba đốt tay, thế mà trên huyện, họ lại cho nhánh hành thái thỏ vào! A Q nghĩ bụng: “Thế là sai, là đáng cười!” Nhưng người làng Mùi là những người nhà quê, chưa hề đi đâu cả, lại chẳng đáng cười hơn ai hết hay sao? Một đời chúng nó chưa hề biết trên huyện người ta rán cá như thế nào kia mà!

A Q là người “trước kia có bề có thế”, kiến thức rộng, lại “được việc”, kể ra cũng đã có thể gọi là người “hoàn toàn” lắm rồi. Chỉ đáng tiếc là trong người y còn có một tí khuyết điểm. Bực bội nhất là ngay trên đầu có một đám sẹo to tướng chẳng biết từ bao giờ. Mặc dù đám sẹo đó cũng là vật sở hữu của y, nhưng xem trong ý tứ y thì hình như y cũng chẳng cho là quý báu gì, bởi vì y kiêng tuyệt không dùng đến tiếng “sẹo” và tất cả những tiếng âm gần giống âm “sẹo”. Về sau cứ mở rộng phạm vi dần, tiếng “sáng”, tiếng “rạng” cũng kiêng, rồi tiếng “đèn”, tiếng “đuốc” cũng kiêng tuốt. Chẳng cứ người nào, bất kỳ vô tình hay hữu ý mà phạm phải huý là A Q nổi giận, cái đám sẹo đỏ ửng lên, y nhìn để đánh giá đối thủ rồi kẻ ít mồm ít miệng là y chửi, kẻ sức yếu là y đánh. Nhưng chẳng biết thế quái nào, A Q thường vẫn thua nhiều hơn là được. Do đó y thay đổi dần dần chính sách, về sau chỉ lườm kẻ thù bằng một cặp mắt giận dữ nữa mà thôi.

Nào ngờ, sau lúc A Q thi hành cái chính sách “lườm nguýt” đó thì bọn vô công rồi nghề ở làng Mùi lại càng thích chọc ghẹo y hơn. Hễ thấy mặt A Q đâu là y như chúng nó giả vờ làm bộ ngạc nhiên nói:

- Ơ kìa! Sáng quang lên rồi kia kìa!

A Q lại nổi giận, lại lườm bằng một cặp mắt rất dữ tợn.

Nhưng chúng nó vẫn không sợ, cứ nói:

- À té ra có ngọn đèn bảo hiểm kia kìa!

Không có cách gì đối phó, A Q đành nghĩ ra một câu để trả thù:

- Thứ chúng mày không xứng ...

Lúc đó, y lại có cảm tưởng rằng cái sẹo trên đầu y không phải là một cái sẹo tầm thường mà là một cái sẹo vinh diệu, danh giá nữa kia. Nhưng như trên kia đã nói, A Q là người kiến thức rộng, y biết ngay rằng nếu y nói nữa nhất định sẽ phạm húy, nên y không nói hết câu.

Thế mà lắm đứa vẫn chưa chịu thôi, cứ ghẹo y, thành ra cuối cùng lại đánh nhau. Thực tế thì A Q thua, người ta nắm lấy cái đuôi sam vàng hoe của y dúi đầu vào tường thình thình bốn năm cái liền rồi mới hả dạ bỏ đi. Còn A Q thì đứng ngẩn người ra một lúc, nghĩ bụng:

- Nó đánh mình thì khác gì nó đánh bố nó. Thật thời buổi này hết chỗ nói!

Rồi cũng hớn hở ra về vẻ đắc thắng.

Cái điều A Q vừa nghĩ trong bụng, về sau y nói toạc ra. Vì vậy, những kẻ vẫn hay chọc ghẹo y đều biết rõ cái thủ đoạn đắc thắng tưởng tượng đó của y. Cho nên, từ đó hễ đứa nào tóm lấy cái đuôi sam vàng hoa của y, nó cũng bảo:

- A Q này! Đây không phải là con đánh bố đâu nhé! Đây là người đánh con vật, nghe chưa? Hãy nói đi nào: người đánh con vật!

A Q hai tay cố giữ lấy cái đuôi sam, nghếch đầu lên nói:

- Đánh con sâu! Được chưa! Tớ là sâu! Chưa thả ra à!

Tuy A Q đã nhận là sâu rồi mà nó vẫn chưa chịu thả. Nó còn tóm lấy đầu y dúi luôn năm sáu cái thình thình nữa vào chỗ nào gần đó rồi mới hớn hở bỏ đi, yên trí rằng sau trận này y có thể xấu hổ mà chết đi được! Nhưng chưa đầy mươi giây đồng hồ sau, A Q đã lại hớn hở ra về có vẻ đắc thắng. Y nhận thấy y là người giỏi nhịn nhục bậc nhất, và ngoài việc “nhịn nhục” ra, thì về mọi phương diện, y vẫn là người “bậc nhất”. Trạng nguyên cũng chỉ là người “bậc nhất” mà thôi! “Thứ mày kể vào đâu”!

Sau lúc đã dùng bấy nhiêu phương pháp thần diệu ra đối phó với kẻ thù, A Q liền khoan khoái đi tới quán rượu, nốc luôn mấy chén, đùa cợt với anh này, cãi lộn với anh kia, lại “đắc thắng” rồi mới hớn hở bỏ về đền Thổ Cốc, ngả ra làm một giấc đến sáng.

Giá phỏng trong túi sẵn tiền thì A Q đi đánh bạc. Giữa một đám người xúm nhau ngồi xổm, A Q mặt đầm đìa những mồ hôi là mồ hôi chen ngay vào, tiếng nói giòn hơn ai hết.

- Này, cửa Thanh lang, bốn quan đấy!

- Mở lớ!

Bác nhà cái vừa mở vừa xướng, mặt cũng đầm đìa những mồ hôi là mồ hôi.

- Thiên môn lớ ... Bao nhiêu cửa giác cho về lớ! Cửa nhân và Xuyên đường để lại lớ! Tiền A Q đâu? Đưa đây!

- Cửa Xuyên đường một quan này! Quan năm này!

Giữa bấy nhiêu tiếng xướng ngân nga đó, tiền của A Q cứ thế dần dần luồn vào túi một bọn người khác, mặt cũng như mặt y, cũng đầm đìa những mồ hôi là mồ hôi. Cuối cùng, A Q đành tháo ra ngoài vòng, đứng sau lưng bọn con bạc mà nhìn vào và hồi hộp thay cho kẻ khác, cho đến lúc tan sòng mới ngậm ngùi trở vào đền Thổ Cốc, để hôm sau sẽ lại vác cặp mắt sưng húp đi làm thuê.

Kể ra “mất ngựa biết đâu không phải là một điều may cho ông già cửa ải”. Đã có lần, A Q bất hạnh được luôn một canh bạc, nhưng lần ấy cơ hồ lại như là thất bại.

Đêm hôm ấy, làng Mùi rước thần. Theo lệ thường, làng có tổ chức một đám hát. Bên rạp hát, cũng theo lệ thường, có mấy sòng bạc. Đối với A Q, tiếng trống, tiếng phèng la bên rạp như phảng phất ở đâu ngoài mười dặm đường xa dội lại. Chỉ có tiếng xướng của nhà cái là y nghe rành mạch. Y được luôn mấy hội. Tiền đồng thành bạc hào, bạc hào thành bạc đồng, bạc đồng chất dần dần thành một đống; A Q đắc ý, mặt mày nở hẳn lên.

- Này! Thiên môn hai đồng này!

A Q không biết rõ ai đánh nhau với ai và vì cớ gì, chỉ thấy tiếng mắng chửi, tiếng đấm đá cứ ào ào loạn xạ cả lên, choáng cả đầu óc một hồi khá lâu. Lúc y ngồi dậy được thì lũ con bạc đã biến đâu mất, cả bọn người xung quanh hồi nãy cũng không thấy một ai nữa! A Q cảm thấy có mấy chỗ đau ran lên như vừa bị mấy quả đấm, mấy cú đá vào người. Trước mặt y, một bọn đứng nhìn ra vẻ ngạc nhiên. A Q bàng hoàng chạy về đền Thổ Cốc, rồi đến lúc định được thần hồn thì mới sực nhớ ra rằng đống tiền của mình cũng bay đâu mất rồi. Trong ngày hội, bọn phường bạc đều là người tứ chiếng, biết dò đâu cho ra manh mối?

Rõ ràng một đống bạc đồng trắng xóa lên đó, mà lại là của mình, thế mà bây giờ biến đâu mất! Cứ cho là “con nó cướp của bố đi” và tự mắng mình là “đồ con sâu” cũng vẫn không khuây được. Lần ấy, A Q mới hơi cảm thấy nỗi đau khổ của một cuộc bại trận thật tình.

Nhưng chẳng mấy chốc là A Q lại đã chuyển bại thành thắng. Y sẽ dang cánh tay phải lên, rán hết sức đánh vào mặt y luôn hai bạt tai, đau ran lên. Đánh xong, y hình như đã hả dạ, tựa hồ người đánh là mình là người bị đánh bại lại là một “mình” nào khác ... Rồi một lát, y có cảm tưởng rằng y vừa mới đánh một đứa nào ấy, mặc dù còn đau nhức cả mặt mũi. Y hả lòng hả dạ ngả lưng xuống giường.

Thế là ngủ thẳng.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter II

A brief account of Ah Q's victories

Not only are the surname and native district of Ah Q matters of uncertainty, but even his former doings are matters of doubt. This is due to the fact that the people of Weichuang merely made use of his services or made light of him, and never paid attention to his doings. Ah Q himself threw no light on these matters, but when he was engaged in verbal fusillades with others, he would dilate the pupils of his eyes and exclaim: “My ancestors . . . were greater than yours by a long shot! What sort of creature may you be considered, anyway!”

Having no family, Ah Q lived in the T'uku Temple of Weichuang. He had no steady trade, merely doing odd jobs for others: if wheat had to be cut, he cut it; if rice were to be ground, he ground it; if a boat were to be rowed, he rowed it. Should the period of work be long, he might live in the house of his temporary employer, but as soon as the work was over, he would take his leave. Thus it came about that whenever people were busy, they would call Ah Q to mind, but what they actually recalled was his services and not his doings, for as soon as the particular work was over, Ah Q himself had long been forgotten. So his doings are hardly worth mentioning.

It happened once that an old man said in laudatory tones, “Ah Q surely can work!” At that moment, Ah Q, in all his lanky leanness and bare to the waist, stood indolently before him. Outsiders were not sure whether this remark was sincerely meant or was just a sarcastic fling, but Ah Q, nevertheless, was highly delighted.

Ah Q had a very high opinion of himself and therefore held all the inhabitants of Weichuang in contempt, and those whom he held lowest were its two scholars whom he considered not worth the exertion of a smile. Scholars are likely to attain the rank of Hsiu-t'sai. The Venerable Mr. Chao and the Venerable Mr. Chin enjoyed the respect of the inhabitants not only because of their wealth but also because they were the fathers of scholars; but Ah Q, by the attitude he assumed, showed no special sign of respect for them. He thought to himself, “My sons will be greater than yours by a long shot!”

Besides, Ah Q had gone to the city a few times and naturally felt all the more satisfied with his own attainments. But he also heartily despised the city folk. For instance, a wooden bench, two feet by three inches, the Weichuangites called a long bench and so did he; while the city dwellers called it a tiao[6] bench. “That is wrong,” thought he. “How ludicrous!” For large-headed fish, fried in oil, the Weichuangites used, as a garnish, scallion leaves sliced half an inch in length, while the urbanites sliced the scallion leaves into silken shreds. He again thought, “That also is wrong and laughable!” The truth of the situation is that the Weichuangites were comical rustics, who had not seen the great outside world. They had never seen a city fried-fish!

Ah Q, with his “eminent ancestors,” superior knowledge, and “real ability for work,” was almost a complete man of parts, but it is regrettable that in his physical make-up there was a flaw. This very repulsive feature lay on his scalp where, in a few spots, at some time unknown, impetigo scars had appeared. Albeit they were on his own body, Ah Q did not seem to consider that they added to his self-esteem. For this reason, he tabooed the character lai which means mange or impetigo, and extended that taboo to all the characters with the sound lai. Afterwards, he widened the scope of the taboo to include such words as kuang, “bright,” liang, “brilliant,” and still later spread the taboo to “lamp” and “candle.” Whenever these taboos were violated by others, and it mattered not whether it had been done intentionally or unintentionally, every one of Ah Q's scars would flush with fury. He would survey his offender, and if the latter happened to be a poor quarreler, he would revile him; if he happened to be puny, he would strike him. It is not known how it came about, but Ah Q eventually suffered many defeats and accordingly adopted a new policy, which, in general, was to glare at his offender with infuriated eyes.

And how was it to be understood that after Ah Q had adopted the infuriated-eye policy the ordinary run of Weichuangites found even more pleasure in teasing him? As soon as they set eyes on him, they would feign to be in great awe, gasping, “Hey there, it's brightening up!”

Ah Q, as was his habit, would become angry and direct his infuriated eyes at the offenders.

“So, there is a kerosene lamp here!” they would continue without fear.

Ah Q would have no recourse but to find words for retaliation and to sneer, “But you aren't even clever enough to have . . . !” At such a moment, the impetigo scars on his head seemed uncommon scars of a glorious and noble species. But we have already mentioned in the foregoing lines that Ah Q was a man of the world, so knew at once that he was about to break his own taboo, and spoke no more, in order to avoid the unutterable word.

The ordinary person would not let the matter rest here, but would continue teasing until in the end they would come to fisticuffs. On being defeated, Ah Q was grasped by his brownish queue and had his head knocked against the wall four or five times. It was then that ordinary folk felt fully satisfied that they had gained a triumph, and would leave. Ah Q would stand for a second, thinking in his heart: “I will consider that I have been beaten by my sons. Ah, the world is going to the dogs . . .” and accordingly, he in turn would feel satisfied at heart that the victory was his; and thus he would walk off.

Having turned this matter over in his heart, Ah Q would thereafter always find expression in words, so it came about that almost all who were in the habit of teasing him knew that he possessed a method whereby he maintained an unconquerable spirit; thus afterward, whenever they would clutch his brownish queue, they would forestall him, saying: “Ah Q, this is not a case of a son beating his father; it is a case of human beings beating an animal. Repeat the words yourself, 'Human beings beating an animal!'“

Holding on to his queue at the roots of the hair, Ah Q would set his head to one side and spurt out: “Beating an insect, is that to your satisfaction? I am an insect . . . now will you let me go?”

But in spite of the fact that he admitted that he was an insect, ordinary folk would not let him go; and wherever they happened to be, as in times past, they would give him five or six knocks and leave, feeling fully satisfied at heart that they had gained a victory. They were sure that Ah Q had met his Waterloo this time; but it was not ten minutes before Ah Q would walk off, feeling fully satisfied in his heart that he had gained the victory. He felt that he was the “foremost self-belittler”; and if the words, “self-belittler,” were taken away from the phrase, the remaining “foremost” applied to him. Was not the candidate who receives the highest honor in the government examinations also first, “foremost,” like himself? “And what kind of creature may you be considered?” he would think to himself.

After Ah Q had used these supreme strategies to conquer his enemy, he would run with added elation to the wine shop and gulp down a few bowls of wine, all the while joking with the others present, or exchanging verbal jabs, and after another victory there, would return happy to T'uku Temple, where he let his head sink into slumber.

If he happened to have money, he would be off to play dominoes. The whole crowd would be stooping on the ground, Ah Q, with perspiration streaming all over his face, sandwiched in the whole mass. He would bellow out in a voice louder than all the others, “Green Dragon 400!”

“Hey . . . open . . . there!” the stake holder, also with his face covered with perspiration, would sing out as he lifted the lid. “Tien-men leh (which made Ah Q lose with the Green Dragon)! Chiao-hui leh! Jen and Ch'uang-t'ang have no stakes on them. Hand over Ah Q's coppers!”

“Ch'uang-t'ang 100 . . . 150!”

To the tune of such chanting, Ah Q's money would gradually find its way to the loin purse of another, whose face was also streaming with perspiration. In the end, he would squeeze outside the crowd and stand there looking on, following with personal interest the ups and downs of some one else; and thus he continued until the game was ended. It was not until then that he would leave, all unwilling, and return to T'uku Temple. On the following day, he would go to work with eyes swollen from the lack of sleep.

But the truth of the saying, “How was it to be concluded that the loss of the old man's horse at the border country was not actually blessing?”[7] was borne out when Ah Q had one unfortunate streak of winning, which proved to be for his own ill luck.

On that particular evening, Weichuang was holding festivities in honor of its gods and, as was the custom, a dramatic performance was being offered. Near the stage were the customary and numerous gambling tables. The racket of the gongs of the play seemed to be ten Chinese miles away from Ah Q's ears; the one thing he heard was the the singing voice of the lid-lifting stake holder. Ah Q kept winning; coppers turned into silver coin, coin into dollars, and dollars into high stacks. Ravished with delight, he cried out:

“Two dollars on tien-men!”

He did not know how it came about or who had started the fray. Sounds of profanity, sounds of blows, sounds of shuffling feet; there was one grand mass of confusion, from which he crawled away, not seeing the gambling tables, not seeing the people. On several parts of his body, it seemed very much as if there were somewhat of a smarting sensation, as if he had received a few knocks and kicks. A few onlookers stared at him in astonishment. He felt as if something were missing; on arriving at T'uku Temple, he steadied himself and then discovered that his pile of dollars was nowhere to be seen! Since most of the people attending the festival were not Weichuangites, where was he to seek the culprits?

Ah, glittering pile of dollars! And it had been his . . . now nowhere to be seen! To console himself, he let himself believe that the money had been taken away by his sons and in his misery there was nothing left for him except to call himself an insect. While he continued to feel miserable, he tasted, on this reversal of his fortunes, a portion of the bitter gall of defeat.

But anon he turned his defeat into victory. He raised his right hand, and with great strength, slapped his mouth twice. Followed a stinging sensation and a bit of pain. After this slapping, his heart felt consoled and his temper assuaged, for it seemed as if he himself had done the slapping and that another himself had received the slapping, and so it was not long before he felt as if he were hitting some one else — despite the fact that his lips were still smarting. He lay down fully satisfied in heart that he had gained a victory.

Presently he fell asleep.

---

Notes

6. The character tiao (條) is used in connection with long objects.

7. The story has the force of a proverb, which has as its lesson that most things which appear a misfortune at first may turn out for the best in the end, and vice versa. The incident of the story is as follows:

“Once an old man, who lived at the borders of the barbarian country, lost a horse. When his neighbors came to offer their sympathy, the old man asked, 'How do you know that this is not good fortune?' A few months later, the lost horse returned, accompanied by an excellent horse of barbarian breed. When many came to congratulate him, he again asked, 'How do you know that this may not be a misfortune?' After this wealthy family had the new horse in its possession, the son, who was fond of riding, fell from the horse and broke his leg. When people came to offer their condolence, the old man asked, 'May this not be good fortune?' A year later when the barbarians made a great invasion into the country, all able-bodied youths went to war and nine tenths of them were killed. The old man's son was not sent to battle because of his crippled leg; he and his aged father lived happily together.”

➖➖➖

 2026-02-21

AQ chính truyện (1)

Lỗ Tấn

~ 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927