AQ chính truyện (9 – hết) - Lỗ Tấn

 2026-04-18

AQ chính truyện (9 – hết)

Lỗ Tấn

 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

~

 

IX. ĐẠI ĐOÀN VIÊN

Sau lúc nhà họ Triệu mất cướp thì phần đông dân làng Mùi vừa thích chí vừa sợ hãi. AQ cũng vậy, y vừa thích chí vừa sợ hãi.

Nhưng bốn hôm sau, giữa lúc đêm khuya, y bỗng bị bắt lên huyện. Giời tối đen. Một toán lính, một đội tuần đinh, một đội cảnh sát, năm tên mật thám, lẳng lặng đi về làng Mùi, thừa lúc đêm tối mò mò, vây kín lấy đền Thổ Cốc, lắp ngay mấy khẩu súng liên thanh chĩa mũi vào trong đền. Nhưng AQ không hề xông ra. Một hồi khá lâu, trong đền vẫn im phăng phắc, tuyệt không động tĩnh gì cả. Viên lãnh binh sốt ruột, phải treo hai vạn quan tiền thưởng, mới có hai chú tuần đinh mạo hiểm trèo tường vào. Thế rồi, trong ngoài hưởng ứng cùng nhau, toán quân thốc vào một loạt, tóm ngay được AQ. Mãi đến lúc bị lôi ra ngoài cửa, đứng bên khẩu súng liên thanh, AQ mới hơi tỉnh giấc ... Về huyện, trời vừa đúng trưa. Người ta dắt y tới một nha môn đã nát, rồi bẻ quanh năm sáu góc đường nữa, người ta đẩy y vào gian nhà nhỏ. Y đương bước thấp bước cao đi vào thì cái cánh cửa làm bằng những súc gỗ nguyên phiến đã đóng sập ngay lại sau gót chân y. Ba mặt khác đều là những bức tường vôi. Nhìn kỹ vào trong góc phòng, y thấy hai người khác đã ở đấy từ trước.

AQ bụng hồi hộp nhưng không lấy làm khổ sở. Số là gian phòng này so với cái buồng ngủ của y ở đền Thổ Cốc kể còn cao ráo, sáng sủa hơn nhiều. Hai lão kia xem chừng cũng đều là nhà quê cả. Y dần dà trò chuyện hỏi thăm. Một lão nói:

- Tớ bị bắt là vì ông nội tớ còn thiếu cụ Cử một món nợ cũ.

Còn lão kia thì chả biết vì sao mà bị bắt cả. Họ hỏi AQ ... nhanh nhẹn trả lời:

- Tớ à! Tớ định làm giặc!

Chiều hôm ấy, người ta lại dắt AQ đến một công đường to. Một lão già đầu trọc ngồi trên cao. AQ nghĩ bụng: lão già này chắc là một lão sư cụ hẳn ... Nhưng nhìn thấy một toán lính đứng sắp hàng ở dưới và mười mấy người nữa ở hai bên, đều bận áo dài, người thì đầu cũng trọc như lão già, người thì đuôi sam dài có một thước xõa xuống như lão Tây giả, người nào người nấy, mắt bự cả thịt, hằm hằm nhìn AQ. AQ biết ngay rằng: lão trọc này chẳng phải là tay vừa. Thế là mấy khớp đầu gối của y tự nhiên như rã hẳn ra, và y quỳ sụp xuống. Bọn áo dài nạt nộ om sòm:

- Đứng mà nói! Không phải quỳ!

AQ xem chừng cũng hiểu họ nói gì, nhưng không tài nào đứng dậy được. Cái thần xác mà hiện giờ phút này y không tự chủ được nữa chỉ cứ ngã sụp xuống. Thế là y đành cứ thế mà quỳ.

- Quen cái thói nô lệ!

Bọn áo dài mắng, giọng khinh bỉ, nhưng rồi cũng không bảo y đứng dậy nữa.

Lão già đầu trọc nhìn thẳng vào mặt AQ, nói rất thong thả, rõ ràng:

- Cứ thú thực đi là hơn, khỏi phải tra khảo thêm khổ. Ta biết hết rồi! Thú đi rồi tha cho ...

Bọn áo dài cũng quát to lên:

- Khai đi!

AQ nghĩ ngợi, ấp úng khá lâu, rồi trả lời tiếng được tiếng mất:

- Con vẫn có ý đi đầu ...

Lão già hỏi, giọng rất là hòa nhã:

- Vậy thì sao không đến?

- Thưa lão Tây giả nó không cho ...

- Nói bậy! Bây giờ mới nói thì chậm quá rồi! Hiện nay bọn đồng đảng với mày ở đâu?

- Cái gì kia ạ?

- Bọn ăn cướp nhà họ Triệu hôm trước ấy mà?

- Nào chúng nó có lại gọi con đâu? Chúng nó tự mình chúng nó chuyển đi.

Nhắc lại chuyện đó, AQ còn ra vẻ căm tức.

- Chúng nó đi về đâu? Khai rồi ta tha cho ...

Giọng lão trọc nói rất là ngọt ngào.

- Bẩm, con không biết. Nào chúng nó có gọi con đâu!

Rồi thấy lão trọc nháy một cái. Thế là AQ lại bị dẫn về trại giam. Đến sáng hôm sau, y mới bị lôi ra lần nữa.

Quang cảnh công đường vẫn như ngày hôm qua. Ngồi trên vẫn cái lão trọc đầu hôm qua. AQ vẫn quỳ sệp xuống đất. Lão trọc đầu ngọt ngào hỏi:

- Còn muốn nói thêm gì nữa không?

AQ nghĩ chẳng biết nói gì, sẽ trả lời:

- Không ạ.

Rồi một lão áo dài đưa một tờ giấy và một quản bút đến trước AQ nhét vào tay AQ lúc đó cơ hồ “hồn rơi phách rụng”. Số là lần này là lần đầu tiên bàn tay của y mới có liên quan đến một cái quản bút. Y còn chưa biết cầm thế nào thì người đó đã chỉ cho y một chỗ trên tờ giấy, bảo ký vào đấy. Y tay nắm chặt lấy quản bút, miệng lẩm bẩm thưa, vừa sợ hãi, vừa xấu hổ:

- Con ... Con ... không biết chữ ạ!

- Thế thì để cho tiện, vẽ vào đấy một cái vòng tròn vậy!

AQ định vẽ một cái vòng tròn, khốn một nỗi là tay cầm bút cứ run đây đẩy. Người kia phải đem tờ giấy giải rộng lên trên mặt đất hộ y. Y bèn nằm bò xuống, ráng hết sức bình sinh, vẽ một cái vòng. Sợ người ta cười, y quyết vẽ cho tròn. Nhưng cái bút đáng ghét kia không những nặng quá thể mà lại không chịu cho y điều khiển. Cứ từng khúc, từng khúc một, y đấu các nét vẽ lại, nhưng hễ cái vòng sắp khít thì cái bút lại chệch ra ngoài. Thành thử chỉ vẽ được một cái hình xiên xẹo, méo mó in như là hạt dưa.

AQ còn thẹn về chỗ mình vẽ không được tròn, nhưng người kia không để ý đến, đã giằng lấy bút, giấy rồi. Thế rồi một tụi lại đem y trở về trại giam như cũ.

Về đến trại giam lần thứ hai này, AQ cũng không ra vẻ buồn bã cho lắm. Y nghĩ rằng: “Người ta sinh ra ở trong trời đất thì tất cũng phải có lúc bị dắt vào dắt ra trong ngoài một cái trại giam, có lúc cũng phải nắm lấy quản bút mà vẽ một cái vòng tròn. Chỉ có vẽ không được tròn thì mới thật là cái vết nhơ nhuốc trong đời mình mà thôi”. Nhưng chẳng mấy chốc y đã quên ngay và tâm hồn y đã thảnh thơi hẳn. Y nghĩ bụng: “Con cháu tớ ngày sau hẳn là vẽ được tròn trĩnh hơn tớ bây giờ!”, rồi ngủ thẳng.

Nhưng đêm ấy, có một người không ngủ được. Ấy là cụ Cử. Cụ rất bất bình với ông lãnh. Cụ thì chủ trương rằng: cần nhất là phải hỏi cho ra tang vật, mà ông lãnh thì bảo: phải ra oai cho chúng nó sợ. Gần đây, ông lãnh đã khinh cụ ra mặt. Ông ta đập bàn đập ghế nói:

- Phải giết một thằng cho trăm nghìn thằng khác sợ chứ! Ông xem, tôi ra làm cách mạng chưa được hai mươi ngày trời mà đã xảy ra mươi mấy vụ ăn cướp, thế mà không vụ nào truy ra cả, còn gì là thể diện của tôi! Bây giờ truy ra được rồi, ông lại nói ngang. Không được! Việc này là phần việc của tôi ...

Cụ Cử bí, chả biết trả lời thế nào ... Nhưng cụ vẫn giữ ý kiến của cụ và nói rằng: nếu không tìm cho ra tang vật thì cụ sẽ lập tức từ chức bang biện. Ông lãnh trả lời:

- Cái ấy tùy ý ông.

Vì vậy, tối hôm ấy cụ Cử không ngủ được một tí nào. Cũng may hôm sau, cụ không hề từ chức.

Lần thứ ba, người ta dắt AQ ra ngoài trại giam, tức là ngay sau cái đêm cụ Cử không nhắm mắt từ đầu hôm suốt sáng. AQ ra đến công đường vẫn thấy cái lão trọc chiếu lệ ngồi đấy. AQ cũng chiếu lệ quỳ sụp xuống.

Lão trọc lại cứ ngọt ngào hỏi:

- Thế còn muốn nói gì nữa không?

AQ nghĩ một hồi, chả biết nói gì cả, trả lời:

- Bẩm không ạ!

Bọn áo dài, áo ngắn liền khoác cho y một cái áo vải tây trắng trên có mấy chữ mực đen. AQ lấy làm buồn khổ vô cùng là vì cái áo đó hơi giống áo đại tang; ăn bận như thế sợ có “xúi quẩy” chăng? Nhưng ngay lúc ấy, người ta đã bắt y trói cánh khỉ lại và lôi ra khỏi nha môn rồi.

AQ bị người ta đẩy lên một chiếc xe không mui, ngồi chung với mấy chú áo cộc. Tức thì xe mở máy. Một toán lính và mấy chú tuần đinh vác súng đi trước, hai bên đường rất nhiều người hếch mỏ đứng xem. AQ không biết phía sau có những gì. Bỗng y chợt nghĩ rằng: hay là chúng nó đưa mình đi chặt đầu! Hoảng quá! Hai mắt y quáng hẳn lên, rồi hai tai cứ nghe vù vù. Y dường như ngất đi. Nhưng y cũng chưa ngất hẳn, có lúc lo sợ, có lúc thản nhiên. Y cảm thấy rằng: người ta sinh ra trong trời đất, trước sau cũng có thể có một lần bị chặt đầu!

Nhưng AQ còn nhận ra đường lối, và hơi lấy làm lạ sao lại không đi thẳng tới trường chém? Nào y có biết đâu rằng bây giờ người ta còn đem y bêu phố để cho mọi người trông thấy đã. Nhưng dù có biết thế chăng nữa thì y cũng chỉ nghĩ rằng: người ta sinh ra trong trời đất, trước sau cũng có một lần phải bêu phố để cho mọi người trông thấy như vậy!

AQ bây giờ đã vỡ lẽ ra rồi! Đây là con đường quanh ra trường chém rồi! Y thẫn thờ nhìn ra hai bên đường. Hai bên đường, người xem như kiến. Tình cờ, trong đám đông, y bỗng thấy mặt vú Ngò. Đã lâu không gặp vú, thì ra vú đã lên huyện làm công. AQ bỗng thẹn thấy mình không có khí phách để hát lên vài câu. Bao nhiêu tư tưởng cuồn cuộn trong đầu óc y như một cơn lốc. Bài “Gái góa thăm mồ” hát lên cũng chẳng oai vệ gì; còn câu “Ăn năn đà quá muộn” trong tấn “Long hổ đấu” xem ra cũng yếu lắm. Thôi thì hát câu “Thủ chấp cương tiên tương nỉ đả” vậy! Rồi y dang tay lên. Lúc đó y mới nhớ ra rằng hai tay y đã bị trói chặt. Vì vậy mà y cũng chả hát câu “Thủ chấp cương tiên” nữa.

“Hai chục năm sau sẽ có ...” Giữa lúc ngổn ngang trăm mối, AQ bỗng phụt ra một câu xưa nay y chưa hề nói được bao giờ. Thật là không có thầy mà vẫn cứ có thể giỏi được.

- Hay lắm!

Một tiếng gào như tiếng sói gầm lên giữa đám người.

Chiếc xe cứ đi thẳng. Giữa bấy nhiêu tiếng khen ồn ào, AQ liếc mắt nhìn vú Ngò. Nhưng hình như vú không thấy AQ, chỉ đứng thất thần nhìn mấy khẩu súng trên vai bọn lính.

AQ lại nhìn vào đám người đang reo hò.

Trong giây phút này, tư tưởng AQ lại cuồn cuộn lên trong đầu óc y như một cơn lốc. Bốn năm về trước, y đã gặp phải một con sói đói cứ theo riết lấy y, định ăn thịt y. Lúc bấy giờ, y sợ tưởng chết ngất đi. May sao trong tay còn có một con dao rựa y mới liều mạng cầm cự về được đến làng Mùi. Đến nay, y còn nhớ mãi đôi mắt con sói vừa dữ tợn, vừa khiếp sợ, cứ lấp lánh lên y như hai ngọn lửa ma trơi, chỉ mới đằng xa trông mà đã nghe đau nhói cả da thịt. Ấy thế mà trong giờ phút này, AQ lại gặp những cặp mắt ghê tởm hơn thế, ghê tởm như chưa bao giờ ghê tởm bằng, vừa lừ đừ, vừa sắc bén, gần mà như xa, theo riết y, không những nuốt chửng lời nói của y mà chực cấu xé thân hình y.

Rồi những cặp mắt đó lại hòa thành một khối cấu xé cả tâm hồn y nữa.

- Cứu tôi với, ối trời ơi!

Nhưng AQ không nói nên lời được. Mắt y đã tối sầm lại, tai nghe vù vù: y cảm thấy thân hình y tan ra thành từng hạt bụi.

° ° °

Về ảnh hưởng lúc đó của sự việc trên đây thì rõ rệt nhất lại là ở nhà cụ Cử. Cả nhà cụ đều rên rỉ về sự quan tư không chịu tìm cho ra tang vật. Sau nữa là ở nhà Cụ Cố họ Triệu. Không những trong lúc lên huyện đi báo, cậu Tú đã bị bọn cách mạng không tốt nó cắt mất cái đuôi sam, mà nhà cụ lại còn phải nộp hai vạn quan tiền thưởng cho hai tên tuần đinh đã mạo hiểm trèo tường vào bắt AQ hôm trước. Thành ra cả nhà cụ càng rên rỉ tợn. Hai gia đình này từ đấy về sau đều có vẻ điêu tàn như các bậc “di lão”.

Còn như về dư luận, thì cả làng Mùi đều nhất trí công nhận rằng: AQ không phải là người lương thiện, chứng cớ là y đã bị bắn. Vì rằng: nếu là người lương thiện thì sao lại bị bắn kia chứ! Trên huyện thì dư luận không lấy gì làm hay lắm. Phần nhiều họ không thỏa mãn. Họ bảo: bắn người trông không vui mắt bằng chém. Mà cái tên tử tù kia trông buồn cười thế nào ấy. Đã bị đưa đi bêu phố một hồi như vậy mà cũng không hát lên được một câu, thành ra đi theo nó bao nhiêu đường đất, chỉ mất công toi.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter IX

The grand ending

After the looting of the Chao family, the Weichuangites were, on the whole, filled with a mixture of delight and fear; Ah Q also was filled with delight and fear.

But at midnight, four days later, Ah Q was suddenly taken by force to the district seat. In the black night a company of soldiers, a company of militia, a company of police, and five spies quietly made their way to Weichuang and under cover of darkness, surrounded T'uku Temple. They put up a machine gun directly facing the door; but still Ah Q did not rush out. When there was no movement for a long time, the captain, becoming highly excited, offered a reward of twenty dollars, and it was not until then that two of the local militia took the risk, climbed over the wall, and entered. Thus, working from within and from without, the whole mass crowded in and extracted Ah Q, but not until he had been dragged out of T'uku Temple and brought near the machine gun did he become slightly awake.

By the time they reached the city, it was already noon. Ah Q beheld himself hauled to a dilapidated yamen, and, after turning five or six corners, pushed into a small room. He had barely stumbled in when the door, which was made of logs formed into a grating, shut close upon his heels. The other three sides of the room consisted of solid walls.

On looking about closely, he perceived two others in one corner of the room. Although Ah Q's heart was thumping more or less, he did not feel especially depressed, because his own bedroom in T'uku Temple was not so grand as this one. The other two men seemed to be villagers, with whom he gradually picked up a conversation. One of them explained that Chü-jen Lao-yeh was determined to collect the rent, which his grandfather had owed; the other did not know just why he had been imprisoned.

When they asked why he had been put in jail, Ah Q quickly replied, “Because I wanted to be a Revolutionist!”

Late in the day, he was dragged from behind the barred door to the great hall. Above him sat an old man, whose head had been shaved perfectly clean. Ah Q thought that he might be a monk; but when he saw a line of soldiers below and lines of men wearing long coats, standing to either side of him, some shaved perfectly clean like the old man, others with a foot of hair hanging loose over the back of their shoulders like the “False Foreigner,” all of them wearing malignant expressions and staring at him with angry eyes, he realized that the person before him was some one of consequence. Naturally, ever so naturally, and immediately, his knee joints loosened and he knelt down.

“Stand up and talk; you don't have to kneel!” cried the men in long coats.

Although Ah Q seemed to understand, still, in the end he perceived that he was unable to stand, and his body bent down of its own accord; so, taking advantage of his position, he continued to kneel.

“Base slave!” sneered the men in long coats, but they did not command him to rise.

Looking steadily at Ah Q's face, the tonsured old man spoke in quiet, clear tones “You had better confess the truth in order to avoid the pain of punishment. I knew all the facts of this case long ago. Confess and you will be given your freedom.”

“Confess,” the men wearing long coats cried in chorus.

“I wanted to — come join —” muttered Ah Q unintelligibly as, in his bewilderment, he labored under a load of thought. After that he spoke with intermittent breaks.

“Then, why didn't you come?” asked the old man gently.

“The 'False Foreigner' would not let me.”

“Prattle! It is too late to talk now. Where are your fellow accomplices by this time?”

“Eh?”

“Those who robbed the Chao family that night.”

“They didn't come to call me and moved away all the things themselves,” sputtered Ah Q, becoming more and more indignant.

“Where did they go? Tell us and we will give you your freedom,” gently persuaded the old man.

“I don't know — they didn't come to call me.” Presently the old man made a signal with his eyes and Ah Q was put behind the barred door.

The next time he was taken out of confinement was the morning of the next day. The hall appeared the same as formerly: above him sat the old man with the perfectly shorn head. Ah Q again knelt.

The old man gently questioned him, “Have you anything else to say?”

Ah Q searched his mind once and finding nothing to say, straightway replied, “Nothing.”

Consequently, a long-coated man brought a s⟨h⟩eet of paper and a brush, which he placed before Ah Q and insisted upon putting the brush into his hand. At that moment, Ah Q was thoroughly frightened; his spirit almost flew asunder because this was the first time in his life that his hand had had any association with a writing brush. He did not even know how to hold it. The man also pointed to a particular spot where he was to draw the symbol.

“I . . . I don't know how to write,” muttered Ah Q, frightened and ashamed, as he held the brush.

“Then, it is all the more to your advantage; draw a circle!”

Ah Q was about to draw the circle, but his hand trembled as he held the brush, so the man spread the paper on the ground for him. Ah Q stooped down and used all the effort of his entire life to draw the circle, fearing that the others would laugh at him. He was stoutly determined to make the circle round; but that obnoxious brush proved not only very heavy but also disobedient, shivering and quivering; and just as the line was about to close, it swerved outward, creating a figure the shape of a melon seed.

While Ah Q felt ashamed of being unable to draw a perfect circle, the man did not so much as notice his plight, but merely took the brush and the paper away. Then, others led him to the barred door for the third time.

On entering the barred door for the third time, he did not feel especially troubled; he believed that people, born between heaven and earth, suffered, as their allotted destiny, occasional arrests when they were taken in and out of prisons and were obliged at times to draw circles on a piece of paper; but if the circle were not drawn round, it would be counted as a defect in his character. However, it was not long before he felt relieved, thinking to himself, “My sons and grandsons will be able to draw round circles.”

So he fell asleep.

On the other hand, Chü-jen Lao-yeh could not sleep that night. He had had an argument with the captain. Chü-jen Lao-yeh maintained, as his cardinal point, the recovery of booty of the Chao household, while the captain's cardinal point was the punishment of Ah Q to warn the multitudes against looting. The captain had had, of late, a decidedly low opinion of Chü-jen Lao-yeh, and kept pounding the table and chair as he shouted: “Punish one to subjugate a hundred. Look you, I haven't been a Revolutionist for more than twenty days and there have been more than ten cases of robbery, and none of these cases has been brought to a satisfactory solution. And where will my self-respect go? When this case has been settled, you come along and still maintain your foolish and stubborn point. No! This is under my jurisdiction!”

Chü-jen Lao-yeh, pressed into a tight position, still maintained his point firmly and declared that if recovery of the booty were not made, he would resign at once from his duty of administrating the civil government.

“Have your own way, then,” the captain said.

Consequently, on that night Chü-jen Lao-yeh slept not a wink, but it fortunately happened that on the day following he had not resigned.

The fourth occasion of Ah Q's being taken from behind the barred door, was the morning following the night on which Chü-jen Lao-yeh had been unable to sleep. When Ah Q reached the great hall, above him still sat the old man with the clean-shaven head; and Ah Q, as was his habit, knelt down.

Very gently the old man asked, “What more have you to say?”

After thinking for a moment and finding nothing to say, Ah Q straightway replied, “Nothing.”

Many men, some wearing long coats and others wearing short ones, put on him a vest of white foreign cloth, on which black characters were written. At this Ah Q felt very much depressed, because it greatly resembled the wearing of mourning and such attire was inauspicious. At the same time, his hands were tied behind his back, and he was at once dragged out of the yamen.

Ah Q was lifted into a wagon without a canopy. A few persons with short coats were sitting with him. The wagon started off without delay. Preceding it were a company of soldiers and local militia, shouldering rifles, while on either side were multitudes of gaping spectators. What was behind, Ah Q did not see; but he suddenly asked himself whether it might not be that he was going to have his head cut off. While in this perplexity, darkness veiled his eyes and a buzzing sound passed through his ears; he seemed to have fainted and yet did not faint altogether. Although he was distraught at times, yet there were other times when he felt composed and reasoned that people, born between heaven and earth, found, as a part of their allotted destiny, times when they could not avoid decapitation.

He still recognized the street and was filled with mild surprise: why didn't they proceed in the direction of the execution grounds? He did not know whether he was on parade or being used as an example to warn the multitudes; but even had he known, matters would not have been altered, because he still believed that people, born between heaven and earth, had, as their destined portion, times when they could not avoid being put on parade or being set up as a warning to the multitudes.

The procession had wound about and had taken the road to the execution grounds when he came to himself; this surely meant “chit!” and off with his head. In his bewilderment, he was staring from left to right and noticing that he was being followed by swarms of people, when he unexpectedly espied Amah Wu among the crowd to one side of the road. They had been separated for a long time; so, she had been working in the city!

Ah Q of a suddenly became ashamed of the fact that he had not the courage to sing a few lines of drama. His thoughts, it seemed, swirled like the mad gyration of a whirlwind: “The Youthful Widow at the Grave” lacked grandeur; the words, “I regret that I should not have . . . ,” from “The Struggle Between the Dragon and the Tiger,” were too poor; “My hand will seize a steel whip to flog you” would have to do. At the same moment, he wished to raise his hand, but then recalled that his hands were bound; hence, he did not sing, “My hand will seize a steel whip.” “After twenty years, there will be born another hero like myself,” came the thought to Ah Q's bewildered mind, and “attaining knowledge alone without the help of a teacher,” an incomplete sentence which had never been spoken by him before.

“Bravo!” came from the midst of the crowd like the growl of a wolf.

The wagon did not stop, but went on. In the midst of the applause, Ah Q rolled his eyes in search of Amah Wu, who did not appear to have seen him at all, but kept staring fixedly at the foreign rifles on the shoulders of the soldiers.

Ah Q, therefore, looked again at the applauders. His thoughts again swirled like the mad gyration of a whirlpool. Four years ago, he had met at the foothills a famished wolf which kept following him, neither increasing nor decreasing the distance between them, grimly bent on chewing his flesh. At that time, he was well-nigh frightened to the point of death, but, fortunately for him, he then held in his hand a wood cleaver, which gave him enough courage to enable his getting to Weichuang. Thus, forever would he remember the eyes of that wolf: cruel and savage they were, scintillating like two balls of spirit fire, seeming to come as they did from a distance, piercing his very flesh. On this occasion, likewise, he beheld frightful eyes such as he had never seen before, blunt and cuttingly sharp they were; they had not only chewed his words, but were bent on chewing things beyond his flesh. Those eyes kept following at a distance, never coming near nor withdrawing; they seemed to be joined in an unbroken string and were already there on the spot, chewing his very soul.

“Help!”

In reality, Ah Q had not opened his mouth; his eyes had long gone black. The sound of bullets whizzed through his ears; his whole body seemed to fly asunder like so much light dust. Ah Q was no more.

The immediate result of this execution was that Chü-jen Lao-yeh received the hardest blow, because in the end the booty had not been recovered. His whole family wailed loudly. The next to feel misfortune was the Chao family. It was not only that the Hsiu-t'sai, while going to the city to report a case, had had his queue severed by some wicked Revolutionists, but he had also been coerced into giving them twenty dollars as payment for his freedom; so the whole family wailed aloud, and from that day on, they created about themselves an atmosphere suggestive of the surviving adherents of a former dynasty.

As for public opinion, there was no divergence of opinion in Weichuang; they naturally agreed that Ah Q was bad; the fact that he had been shot was proof of his badness, for if he were not bad, how could it come about that he should be shot? But opinion in the city was averse; the majority of the people were dissatisfied, maintaining that execution by rifle was not so interesting to witness as decapitation; besides, what sort of ludicrous prisoner was this to have paraded for so long a time on the streets and not, in the end, sung any lines from a drama? They had followed him all in vain.

➖➖➖