2021-03-27
Thơ Trịnh
Công Sơn
Trịnh
Công Sơn
Lời
tựa:
Ngày
01/04/2021 là 20 năm ngày mất của Trịnh Công Sơn. Để tưởng nhớ, “Tiểu thuyết
chiều thứ Bảy” trân trọng giới thiệu một số bài thơ của Trịnh Công Sơn.
~
Trịnh
Công Sơn (28/2/1939 – 1/4/2001) được coi là một trong những nhạc sĩ lớn của âm
nhạc đại chúng, tân nhạc Việt Nam với nhiều tác phẩm rất phổ biến. Hiện nay
chưa có thống kê chính xác về số tác phẩm để lại của ông (ước đoán con số không
dưới 600 ca khúc). Tuy nhiên số ca khúc của ông được biết đến rộng rãi là 236
ca khúc (cả lời và nhạc). Nhạc của Trịnh Công Sơn được nhiều ca sĩ thể hiện,
nhưng thành công hơn cả là Khánh Ly và Hồng Nhung. Ngoài ra, ông còn được xem
là một nhà thơ, một hoạ sĩ, một ca sĩ và một diễn viên không chuyên.
Ông
quê ở làng Minh Hương, tổng Vĩnh Tri, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế.
Lúc nhỏ ông theo học các trường Lycée Français và Providence ở Huế,
sau vào Sài Gòn theo học triết học trường Tây Lycée Jean Jacques Rousseau
Sài Gòn và tốt nghiệp tú tài tại đây. Năm 1957, khi 18 tuổi, ông bị một tai
nạn, khi đang tập judo với người em trai thì bị thương nặng ở ngực, suýt chết
và phải nằm liệt giường gần hai năm tại Huế. Thời gian nằm bệnh, ông đọc nhiều
sách về triết học, văn học, tìm hiểu dân ca. Theo ông cho biết, ông sáng tác
bài Sương đêm và Sao chiều vào năm 17 tuổi. Nhưng tác phẩm được
công bố đầu tiên của ông là Ướt mi, do NXB An Phú in năm 1959 và qua giọng
ca Thanh Thuý. Năm 1961 vì muốn tránh thi hành nghĩa vụ quân sự (trốn lính) nên
ông thi và theo học ngành Tâm lý giáo dục trẻ em tại trường Sư phạm Quy Nhơn.
Sau khi tốt nghiệp ông dạy tại một trường tiểu học ở Bảo Lộc, Lâm Đồng.
Tên
tuổi của Trịnh Công Sơn được nhiều người biết đến hơn, từ khi ông cùng ca sĩ
Khánh Ly hát tại quán Văn, một quán cà phê đơn sơ dựng trên bãi đất cỏ sau Trường
ĐH Văn khoa Sài Gòn do nhóm sinh viên mang tên Khai Hoá trong phong trào phục vụ
thanh niên xã hội chủ trương, từ cuối năm 1966. Trong những năm sau đó, nhạc của
ông được phổ biến và được nhiều ca sĩ trình diễn, đặc biệt là Khánh Ly. Một số
bài hát của Trịnh Công Sơn đã đến với công chúng Nhật Bản năm 1970 như Diễm
xưa (do Khánh Ly biểu diễn bằng cả tiếng Nhật và tiếng Việt), Ca dao Mẹ,
Ngủ đi con. Riêng bài Ngủ đi con đã phát hành trên hai triệu đĩa
nhựa.
Trưa
ngày 30/4/1975, ông lên Đài phát thanh Sài Gòn hát bài Nối vòng tay lớn.
Cũng chính ông là người trưa ngày 30/4 đã đứng lên phát biểu trực tiếp trên đài
phát thanh Sài Gòn sau lời tuyên bố đầu hàng của Tổng thống Dương Văn Minh.
Trong bài phát biểu, ông kêu gọi người dân miền Nam ủng hộ Chính phủ Cách mạng
lâm thời miền Nam Việt Nam.
Một
thời gian dài sau 1975, nhiều bài hát của ông bị cấm lưu hành ở tại Việt Nam
hay bị một số người kêu gọi tẩy chay ở hải ngoại. Tuy nhiên, Khánh Ly và nhiều
ca sĩ vẫn tiếp tục hát và phát hành những băng đĩa với ca khúc của ông tại hải
ngoại. Những năm sau 1975, sau thời gian học tập chính trị, ông làm việc tại Hội
Âm nhạc TP Hồ Chí Minh, tạp chí Sóng nhạc. Từ đầu thập niên 1980, Trịnh Công
Sơn bắt đầu sáng tác lại, lúc đầu một số sáng tác ông gởi qua cho Khánh Ly và
chỉ phát hành tại hải ngoại. Khi bắt đầu được phép lưu hành nhạc trong nước,
ông có viết một số bài có nội dung ca ngợi những chủ trương của chế độ mới như Thành
phố mùa xuân, Ngọn lửa Maxcova, Em ở nông trường em ra biên giới,
Huyền thoại Mẹ... Sau đó nhà nước Việt Nam đã nới lỏng quản lý văn nghệ,
ông lại tiếp tục đóng góp nhiều bản tình ca có giá trị.
Ông
cũng là một diễn viên điện ảnh nghiệp dư, năm 1971 ông thủ vai chính trong phim
Đất khổ. Phim hoàn tất năm 1974, nhưng chỉ được chiếu cho công chúng xem
2 lần rồi bị Việt Nam Cộng hoà cấm không được phép trình chiếu ở Miền Nam Việt
Nam với lý do “có tính phản chiến”. Sau năm 1975, bộ phim không được trình chiếu
tại Việt Nam. Cuối cùng, một bản phim đã về tay nhà thơ Đỗ Trung Quân. Bộ phim
được chọn là phim Việt Nam chính trong Liên hoan phim Á Mỹ năm 1996.
Ông
làm thơ ít trong những lúc ngẫu hứng, hiện nay còn để lại một số bài thơ tự
sáng tác, và các bản dịch phỏng như trong tập Hán tự hài cú của Ngô Văn
Tao, hay các bài thơ vui, thơ chơi.
Cuối
đời, ông bị bệnh gan, thận và tiểu đường. Tuy nhiên, ông vẫn cố gắng sáng tác
những ca khúc mới trong những năm cuối đời mình. Ông mất tại TP Hồ Chí Minh vì
bệnh tiểu đường ngày 1/4/2001, hàng ngàn người đã đến viếng tang và “có thể
nói, chưa có nhạc sĩ nào mất đi lại được công chúng thương tiếc như Trịnh Công
Sơn”. Ông được an táng tại Nghĩa trang chùa Quảng Bình, phường Bình Chiểu, quận
Thủ Đức. Từ đó hàng năm giới hâm mộ đều lấy ngày này làm ngày tưởng niệm.
~
Bà
mẹ Ô Lý
Một
sớm lên đường
Mẹ
ra sau vườn
Hỏi
thăm trái bí
Trên
giàn còn xanh
Một
sớm bên hè
Vườn
sao vắng vẻ
Này
thôi bí nhé
Lên
đường cùng Mẹ
Bí
nằm bí ngủ đường xa
Trên
vai mẹ già bao nhiêu vốn liếng
Nhớ
tới một đời đã xới vun
Hôm
nay bỏ vườn với xóm thôn
Chân
Mẹ già sao run quá
Qua
sương trắng với máu hồng
Một
sớm đã về
Dừng
chân phố thị
Mẹ
ôm trái bí
Mắt
còn ngẩn ngơ
Đường
vắng bên lề
Một
thân rất nhỏ
Mẹ
mang trái bí
Đi
về chợ xa
Mẹ
nhớ mái nhà
Hàng
cau sau hè
Còn
riêng trái bí
Nhớ
giàn đầy hoa
Mẹ
nhớ mái nhà
Hàng
cau sau hè
Còn
riêng trái bí
Nhớ
giàn đầy hoa
∎
Chiều
Em ơi nắng bỏ đường dài
Chiều hôm hiu quạnh ta ngồi ngồi ta
Giòng sông suối hở mặn mà
Tấm thân trinh bạch em là là ai ?
∎
Đoá
hoa vô thường
Tìm
em tôi tìm
Mình
hạc xương mai
Tìm
trên non ngàn
Một
cành hoa khôi
Một
hồn yếu đuối
Một
bờ môi thơm
Một
hồn giấy mới
Tìm
em tôi tìm
Nhủ
lòng tôi ơi
Tìm
đêm chưa từng
Tìm
ngày tinh khôi
Tìm
chim trong đàn
Ngậm
hạt sương bay
Tìm
lại trên sông
Những
dấu hài
Tìm
em xa gần
Đất
trời rộn ràng
Tìm
trong sương hồng
Trong
chiều bạc mệnh
Trăng
tàn nguyệt tận
Chưa
từng tuyệt vọng
Đâu
em
Tìm
trong vô thường
Có
đôi dòng kinh
Sấm
bay rền vang
Bỗng
tôi thấy em
Dưới
chân
Cội
nguồn
Tôi
mời em về
Đêm
gội mưa trong
Em
ngồi bốn bề
Thơm
ngát hương trầm
Trong
vườn mưa tạnh
Tiếng
nhạc hân hoan
Trăng
vàng khai hội
Một
đóa hoa quỳnh…
Từ
nay tôi đã có người
Có
em đi đứng bên đời líu lo
Từ
nay tôi đã có tình
Có
em yêu dấu lẫy lừng nói thưa
Từ
em tôi đã đắp bồi
Có
tôi trong dáng em ngồi trước sân
Từ
em tôi đã đắp bồi
Có
tôi trong dáng em ngồi trước sân...
Mùa
đông cho em nỗi buồn
Chiều
em ra đứng hát kinh đầu sông
Tàn
đông con nước kéo lên
Chút
tình người chớm đã viên thành...
Từ
nay anh đã có nàng
Biết
ơn sông núi đáp đền tiếng ca
Từ
nay trên những mái nhà
Có
con chim hót tên là ái ân...
Sen
hồng một nụ
Em
ngồi một thủa
Một
thủa yêu nhau
Có
vui cùng sầu
Từ
rạng đông cao
Đến
đêm ngọt ngào
Sen
hồng một độ
Em
hồng một thủa xuân xanh
Sen
buồn một mình
Em
buồn đền trọn mối tình...
Một
chiều em đứng cuối sông
Gió
mùa thu rất ân cần
Chở
lời kinh đến núi non
Những
lời tình em trối trăng
Một
thời yêu dấu đã qua
Gót
hồng em muốn quay về
Dù
trần gian có xót xa
Cũng
đành về với quê nhà
Từ
đó trong vườn khuya
Ôi
áo xưa em là
Một
chút mây phù du
Đã
thoáng qua đời ta
Từ
đó trong hồn ta
Ôi
tiếng chuông não nề
Ngựa
phi vang rừng xa
Vọng
suốt đất trời kia
Từ
đó ta ngồi mê
Để
thấy trên đường xa
Một
chuyến xe tựa như
Vừa
đến nơi chia lìa
Từ
đó ta nằm đâu
Ôi
núi cũng như đèo
Một
chút vô thường theo
Từng
phút cao giờ sâu
Từ
đó hoa là em
Một
sớm kia rất hồng
Nở
hết trong hoàng hôn
Đợi
gió vô thường lên
Từ
đó em là sương
Rụng
mát trong bình minh
Từ
đó ta là đêm
Nở
đóa hoa vô thường...
∎
Là
chút hồng phai
Chẳng
có gì đâu em ở lại
Một
chút cỏ hoa giữa tâm hồn
Tâm
hồn một chút hồn cỏ lá
Cỏ
lá tâm hồn một chiếc hôn.
Chiếc
hôn xưa ấy là hôn cũ
Đã
phai mờ trên những lối đi
Đường
về là gió, là mưa, là bão lũ
Nhưng
gót chân em vẫn ấm áp một lời thề.
Cứ
ấm áp cho gót chân hồng mãi
Hồng
như chiếc hôn cũ đã tàn phai
Em
ơi em ạ hồng mất dấu
Sẽ
mất dấu hoài giữa hư không.
Hư
không là gì hư không nhỉ
Là
chút hồng phai chút hoài nghi
Hoài
nghi là chiếc hôn có lẽ
Đã
tàn phai quá giữa đường về
∎
Lệ
mai
Từ
trời mưa đổ oan khiên
Bờ
vai bạc mệnh một miền cưu mang
Trần
gian nặng nợ muôn vàn
Mai
sau giọt lệ một hàng chẻ đôi.
∎
Một
ngày như mọi ngày
Một
ngày như mọi ngày,
em
trả lại đời tôi
Một
ngày như mọi ngày,
ta
nhận lời tình cuối
Một
ngày như mọi ngày,
đời
nhẹ như mây khói
Một
ngày như mọi ngày,
mang
nặng hồn tả tơi
Một
ngày như mọi ngày,
nhớ
mặt trời đầu môi
Một
ngày như mọi ngày,
đau
nặng từng lời nói
Một
ngày như mọi ngày,
từng
mạch đời trăn trối
Một
ngày như mọi ngày,
đi
về một mình tôi
Một
ngày như mọi ngày,
đi
về một mình tôi
Một
ngày như mọi ngày,
quanh
đời mình chợt tối
Một
ngày như mọi ngày,
giọng
buồn lên tiếp nối
Một
ngày như mọi ngày,
xe
ngựa về ngủ say
Một
ngày như mọi ngày,
em
trả lại đời tôi
Một
ngày như mọi ngày,
xếp
vòng tay oan trái
Một
ngày như mọi ngày,
từng
chiều lên hấp hối
Một
ngày như mọi ngày,
bóng
đổ một mình tôi...
∎
Nhìn
phố Phái ở Montreal
Gió
mùa đông bay vào cửa nhỏ
Phố
em buồn ngọn cỏ cũng buồn theo.
∎
Những
bài thơ không tựa
Đường
xa mỏng mộng vô thường
Trái
tim chợt tỉnh tôi nhường nhịn tôi
(Montreal
1992)
Đưa
em một nửa lên đường
Nửa
kia còn lại nỗi buồn quẩn quanh
Mùa
Xuân phố bội bạc tình
Bước
chân phiền não một mình ta hay
(Montreal
21-4-1992)
Em
đi tuyết đổ
Bàng
hoàng tuyết rơi
Mùa
xuân tuyết khổ
Lá
cỏ ngậm ngùi
Em
đi nho nhỏ
Giữa
mùa tuyết bay
Ta
đi vô độ
Giữa
mùa tuyết say
Tim
ta vò võ
Tuyết
trở mặt rồi
Mùa
xuân năm ấy
Mùa
xuân năm này
Hồn
ta bỏ ngỏ
Ai
nào ai hay
(Montreal
11-4-1992)
Chỗ
em ngồi ngày xưa còn ấm lắm
Anh
gối lên và ngủ một giấc dài
Em
có hiểu đời cho em là mộng
Để
anh về cứ tưởng một là hai
(Montreal
1992)
Ở
đây nếu ở trăm năm
Xa
em tôi có hằng trăm nỗi buồn
Ở
đây nếu ở đây luôn
Xa
em tôi sẽ hồn nhiên ngậm ngùi
(Chiều
22-4-1992 ở Montreal với bạn)
Nắng
trở, mưa trở, trời trở tuyết
Ngày
ấy xa rồi em đi đâu
Đi
đâu về đâu em hời hỡi
Ơi
hởi em là giọt tuyết đau
Giọt
tuyết đau ơi hỡi em là mộng
Là
mộng bây giờ cho mãi sau
Giọt
tuyết mai sau em là khói
Là
khói nhưng là là mãi mãi
Em
là khói ấy mà chưa phải
Một
đốm nhang đèn thức đêm sâu
(Montreal
11-4-1999)
Mặc
đời ô trược vừa qua
Tấm
thân nhỏ nhặt người la mắng người
Buồn
phiền vỡ mộng đường dài
Ta
xin một góc ta ngồi với ta
(Montreal
1992)
∎
Ở
trọ
Con
chim ở đậu cành tre
Con
cá ở trọ trong khe nước nguồn
Tôi
nay ở trọ trần gian
Trăm
năm về chốn xa xăm cuối trời
Xưa
kia ở đậu miền xa
Cơn
gió ở trọ bao la đất trời
Nhân
gian về trọ nhiều nơi
Bâng
khuâng vì những đôi môi rất hồng
Mây
kia ở đậu từng không
Mưa
nắng ở trọ bên trong mắt người
Tim
em người trọ là tôi
Mai
kia về chốn xa xôi cũng gần
Môi
xinh ở đậu người xinh
Đi
đứng ở trọ đôi chân Thuý Kiều
Xin
cho về trọ gần nhau
Mai
kia dù có ra sao cũng đành
Trăm
năm ở đậu ngàn năm
Đêm
tối ở trọ chung quanh nỗi buồn
Ơ
hay là một vòng xinh
Tôi
như người bỗng lênh đênh giữa đời
∎
Phố
Ở
đây phố xá hiền như cỏ
Có
nỗi hồn nhiên giữa mặt người
Ở
đây cỏ sẽ hiền hơn phố
Bởi
dưới chân em có mặt trời.
∎
Sóng
về đâu
Biển
sóng biển sóng đừng xô tôi
Đừng
xô tôi ngã dưới chân người
Biển
sóng biển sóng đừng xô nhau
Ta
xô biển lại sóng về đâu ?
Sóng
bạc đầu
Và
núi chìm sâu
Ta
về đâu đó...
Về
chốn nào
Mây
phủ chiêm bao
Cạn
suối nguồn
Bốn
bề nương dâu
Ta
tìm em nơi đâu ?
Biển
sóng biển sóng đừng xô nhau
Ta
xô biển lại sóng nằm đau
Biển
sóng biển sóng đừng xô tôi
Đừng
xô tôi ngã giữa tim người.
Biển
sóng biển sóng đừng xô tôi
Đừng
cho tôi thấy hết tim người
Biển
sóng biển sóng đừng xô nhau
Ta
xô biển lại sóng về đâu ?
Giấc
ngủ nào giường chiếu quạnh hiu,
Trăng
mờ quê cũ.
Người
đứng chờ gió đồng vi vu
Vạt
nắng vàng nhắc lời thiên thu
Nhớ
ngàn năm trôi qua ...
Biển
sóng biển sóng đừng trôi xa
Bao
năm chờ đợi sóng gần ta
Biển
sóng biển sóng đừng âm u
Đừng
nuôi trong ấy trái tim thù
Biển
sóng biển sóng đừng xô nhau.
∎
Tư
lự
Mùi
hương má cũ muộn màng
Ché
môi tư lự nỗi bàng hoàng xưa
Nắng
phai lời giã biệt từ
Nhớ
thêm một chút hương mù mịt xa.
∎
➖➖➖
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét