Nghìn Lẻ Một Đêm (đêm 9-18) - Vô danh

2021-06-05 

Nghìn Lẻ Một Đêm (đêm 9-18)

Vô danh

-

Tiếng Việt: Phan Quang dịch từ bản dịch tiếng Pháp của Antoine Galland;

Tiếng Anh: Edward William Lane dịch từ tiếng Ả-rập ra tiếng Anh cổ;

Bản tiếng Anh được lấy từ “The Project Gutenberg EBook of The Thousand and One Nights”

~

CHUYỆN BA KHẤT SĨ CON VUA VÀ NĂM THIẾU PHỤ Ở THÀNH CỔ BÁTĐA

CHUYỆN KHẤT SĨ THỨ NHẤT, CON VUA

CHUYỆN KHẤT SĨ THỨ HAI, CON VUA

CHUYỆN KẺ GHEN GHÉT VÀ NGƯỜI BỊ GHEN GHÉT

CHUYỆN KHẤT SĨ THỨ BA, CON VUA

CHUYỆN NÀNG ZÔBÊÍT

CHUYỆN NÀNG AMIN

~

CHUYỆN BA KHẤT SĨ CON VUA VÀ NĂM THIẾU PHỤ Ở THÀNH CỔ BÁTĐA

Tâu bệ hạ, – nàng Sêhêrazát kể – dưới triều hoàng đế Harun An-Rasít^㉑ ở thành phố Bátđa, nơi Người đóng đô, có một gã khuân vác thuê. Tuy nghề nghiệp thấp hèn và nặng nhọc nhưng một hôm, khi gã đang đứng ở một quảng trường với một cái sọt thưa để sẵn bên cạnh, chờ xem có ai cần đến công việc của mình, thì một thiếu phụ vóc người xinh đẹp, khoác một tấm mạng bằng xatanh, đến gần. Bà duyên dáng nói với gã: “Này nghe đây, anh khuân vác ơi, hãy cầm lấy sọt của anh đi và đi theo tôi!” Gã khuân vác thú vị vì mấy lời ngắn ngủi thốt ra một cách đáng yêu ấy, lập tức cầm cái sọt đội lên đầu và đi theo nàng, vừa đi vừa lẩm bẩm: “Ôi hạnh phúc! Ôi ngày gặp gỡ may mắn làm sao!”

Thoạt tiên thiếu phụ dừng lại trước một tòa nhà và gõ cửa. Một ông già đạo Thiên chúa có bộ râu bạc dài, vẻ đáng kính, ra mở cổng. Thiếu phụ đặt tiền vào tay cụ mà chẳng nói chẳng rằng. Nhưng cụ già đã hiểu nàng cần gì, quay ngay trở vào, và lát sau mang ra một chiếc vò lớn chứa một loại rượu tuyệt ngon. Thiếu phụ bảo gã khuân vác: “Hãy đỡ lấy cái vò và cho vào sọt của anh!” Xong đâu đấy, nàng truyền cho gã đi theo. Gã tiếp tục lầm bầm: “Ôi ngày khoái trá! Ôi ngày bất ngờ và thú vị!”

Thiếu phụ dừng lại trước cửa hiệu một người bán hoa quả. Nàng chọn nhiều quả táo, mơ, đào, chanh, cam, sim, rau thơm, hoa huệ, hoa nhài cùng nhiều loại hoa và rau thơm khác. Nàng bảo gã khuân vác bỏ tất cả những thứ đó vào sọt và đi theo nàng.

Ngang qua một quầy hàng thịt, nàng cho cân hai mươi nhăm cân^㉒ thịt loại ngon nhất có ở quầy. Gã khuân vác theo lệnh nàng lại xếp vào sọt. Đến một cửa hiệu khác nàng mua hạt phong điểm, rau mùi, dưa chuột, rau hậu bội và nhiều rau xanh khác, tất cả ngâm vào dấm. Đến một cửa hiệu khác nữa, mua lạc, hạnh nhân, hạt dẻ, hạt ba đậu, hạnh đào và nhiều loại hoa quả tương tự. Đến một hiệu tiếp theo, lại mua đủ loại mứt hạnh đào. Gã khuân vác xếp tất cả những thứ đó vào sọt. Thấy cái sọt đầy, gã nói: “Thưa bà, lẽ ra bà nên cho tôi biết trước là sẽ mua bấy nhiêu hàng, có lẽ tôi đã dắt theo một con ngựa hay một con lạc đà để cho nó thồ. Bà mà còn mua thêm ít nữa thôi là tôi xin chịu không thể nào nhấc nổi cái sọt này đâu đấy!” Nghe câu nói đùa, người đàn bà chỉ cười và truyền cho gã tiếp tục đi theo.

Nàng vào hiệu một người bán gia vị mua đủ loại nước hoa, đinh hương, nhục đậu khấu, hồ tiêu, gừng, một miếng long diên hương lớn với nhiều loại tạp hóa Ấn Độ khác. Thế là đầy hẳn cái sọt. Nhưng nàng vẫn bảo gã tiếp tục đi theo. Hai người cùng đi cho mãi tới khi đến một dinh thự tráng lệ, mặt trước trang trí một hàng cột đẹp, còn cánh cửa thì bằng ngà voi. Họ dừng lại, người đàn bà gõ một tiếng nhẹ vào cổng.

Trong khi hai người chờ người trong nhà ra mở cửa, gã khuân vác suy nghĩ miên man. Gã lấy làm ngạc nhiên sao một bà duyên dáng như bà này lại đi làm công việc của một người tiếp phẩm, bởi vì rốt cuộc gã cũng nhận ra được rằng đây không phải là một ả nô tì. Gã thấy bà ta có vẻ quý phái, không thể nghĩ là người đi ở. Hơn nữa còn có thể coi bà là nhân vật thuộc tầng lớp thượng lưu. Gã định hỏi để biết rõ địa vị của bà ta. Nhưng gã chưa kịp cất lời thì một thiếu phụ khác đã ra mở cửa, trông còn xinh đẹp hơn, làm cho gã rất đỗi ngạc nhiên. Nói đúng hơn là gã xúc động choáng váng trước vẻ kiều diễm lộng lẫy của nàng, đến nỗi tưởng có thể đánh rơi xuống đất cái sọt với tất cả những thứ đựng bên trong. Gã chưa từng trông thấy có ai xinh đẹp bằng con người đang đứng trước mặt gã lúc này bao giờ.

Người đàn bà dẫn gã đi theo nhận thấy sự bàng hoàng diễn ra trong lòng gã và hiểu rõ nguyên nhân. Điều đó làm nàng thấy vui vui, và thích thú quan sát thái độ của gã đến nỗi không để ý rằng cổng đã mở. “Kìa em, hãy vào đi chứ, em còn đợi gì? Em không nhận thấy anh chàng tội nghiệp này vác nặng đến không chịu nổi nữa hay sao?”

Nàng cùng với gã khuân vác đi vào nhà. Người vừa ra mở cổng đóng cổng lại. Và ba người sau khi đi qua một tiền đình đẹp, băng qua một cái sân rộng chung quanh là hành lang có lan can chạy quanh thông với nhiều ngôi nhà tráng lệ. Cuối sân đặt một chiếc sập, có đệm sang trọng, chính giữa sập kê một chiếc ngai bằng hổ phách đặt trên bốn trụ gỗ mun khảm những viên kim cương và ngọc quý to lớn khác thường, và bọc bằng xatanh đỏ Ấn Độ thêu kim tuyến với nghệ thuật tài tình. chính giữa sân có một bể nước, thành xây bằng cẩm thạch trắng, chứa đầy nước trong veo. Dòng nước cuồn cuộn tuôn xuống từ mõm một con sư tử đồng mạ vàng.

Gã khuân vác tuy mang nặng vẫn ngắm nghía không biết chán các ngôi nhà lộng lẫy, đâu đâu cũng sạch sẽ tinh tươm. Nhưng điều đặc biệt làm cho gã chú ý là một thiếu phụ thứ ba trông còn đẹp hơn người thứ hai, đang ngồi trên chiếc ngai vàng vừa tả. Trông thấy hai nàng kia, nàng bước xuống và ra đón họ. Qua vẻ cung kính hai người kia dành cho nàng, gã đoán rằng người này hẳn là gia trưởng. Và quả thật gã không lầm. Người đàn bà ấy tên là Zôbêít. Người ra mở cửa là Xaphi. Còn Amin chính là tên của nàng vừa đi mua sắm về.

Zôbêít vừa tiến đến gần hai nàng vừa nói: “Các em không trông thấy anh chàng đang chết gục dưới cái sọt nặng đấy sao? Các em còn đợi gì mà không đỡ nó xuống?” Thế là Amin và Xaphi người bê đằng trước, kẻ đỡ phía sau nâng cái sọt lên. Zôbêít cũng hộ một tay. Ba người cùng nhấc sọt đặt xuống đất. Họ bắt đầu dỡ hàng ra. Làm xong, nàng Amin yêu kiều lấy tiền trả công một cách hào phóng cho gã vác thuê.

Anh chàng rất hài lòng với số tiền thiếu phụ vừa đưa cho gã. Đáng lẽ cầm lấy cái sọt của mình và ra về, song gã không sao dứt mà đi được. Bất giác gã cảm thấy ngẩn ngơ muốn được ngắm nghía mãi ba con người xinh đẹp hiếm thấy và cả ba đều có vẻ khả ái. Chả là nàng Amin cũng vừa bỏ tấm mạng che mặt ra, và gã thấy nàng cũng đẹp không kém gì hai người kia. Điều gã không thể nào hiểu được là không trông thấy một người đàn ông nào trong nhà. Thế nhưng, phần lớn thức ăn mà gã vừa mang đến, cũng như các hoa quả khô và các loại bánh mứt khác nhau ấy thật ra chỉ họp với những kẻ hay rượu và thích nhậu nhẹt mà thôi.

Thoạt tiên Zôbêít tưởng người vác thuê dừng lại để lấy hơi. Nhưng thấy gã nấn ná quá lâu, nàng hỏi: “Anh còn chờ gì? Trả công không vừa ý anh sao? Em à, – nàng quay sang nói với Amin – em hãy cho anh ấy thêm một ít nữa để anh ấy bằng lòng mà ra về.”

- Thưa bà, – gã khuân vác nói – đấy không phải là nguyên nhân giữ chân tôi lại. Tôi đã được trả công quá hậu hĩnh rồi. Tôi biết rằng nấn ná lại đây lâu quá mức cần thiết là bất lịch sự, song tôi hy vọng bà sẽ rộng lượng khoan dung cho nếu tôi tỏ vẻ ngạc nhiên sao không thấy một người đàn ông nào ở cùng ba bà xinh đẹp hiếm thấy thế này. Một tập thể đàn bà không có đàn ông cũng buồn chán như một tập thể đàn ông không có đàn bà vậy.

Gã thêm thắt nhiều câu khá ý nhị nữa để chứng minh điều vừa nói. Gã lại không quên dẫn ra câu người ta hay nói ở Bátđa: không đủ bốn người thì bữa ăn kém ngon, để cuối cùng đi đến kết luận là, bởi vì các bà mới có ba người, nên cần có một người thứ tư nữa để ngồi cùng mâm cho có bạn.

Ba nàng phá lên cười khi nghe anh chàng khuân vác lý sự. Sau đó, Zôbêít nghiêm trang nói: “Anh bạn ạ, anh tò mò hơi quá mức rồi đấy. Tuy nhiên, mặc dù anh không đáng cho ta đi sâu vào chi tiết, ta cũng vui lòng cho anh rõ chúng ta là ba chị em. Chúng ta ăn ở kín đáo đến nỗi chẳng ai hay biết gì hết, bởi chúng ta có lý do quan trọng để mà sợ những kẻ tò mò. Một tác giả nổi tiếng mà ta từng đọc, đã nói: hãy giữ kín điều bí mật của ngươi, đừng cho ai hay. Người nào đã để lộ cho kẻ khác biết thì không còn làm chủ điều bí mật của mình nữa. Nếu lòng ngươi còn không chứa đựng nổi điều bí mật của ngươi thì làm sao lòng của người mà ngươi thổ lộ lại có thể chứa đựng nổi điều bí mật ấy?”

- Thưa các bà, – gã khuân vác đáp – chỉ nhìn hình dáng các bà, ngay từ đầu tôi đã nghĩ rằng đây là những con người cao quý hiếm có, và tôi thấy rõ tôi không nhầm. Mặc dù số phận chẳng cho tôi đủ của cải để vươn lên một nghề khác hơn nghề nghiệp hiện nay của mình, tôi vẫn không ngừng tìm đủ mọi cách bồi bổ trí tuệ bằng việc đọc sách khoa học và lịch sử. Xin phép các bà cho tôi được nói rằng tôi cũng có đọc ở một tác giả khác một châm ngôn mà bao giờ tôi cũng thực hành một cách tốt đẹp: “chúng ta chỉ giữ bí mật đối với những kẻ mà mọi người đều thừa nhận là không kín tiếng, bởi họ sẽ phụ lòng tin của chúng ta. Nhưng chúng ta chẳng ngần ngại gì mà không cho những người khôn ngoan biết rõ sự thật, bởi chúng ta tin chắc rằng họ sẽ biết cách giữ kín tiếng. Điều bí mật để ở nhà tôi thì cũng an toàn không kém gì nó được cất vào một gian buồng mà chìa khóa đã đánh mất và cửa thì đã niêm phong.”

Zôbêít hiểu gã vác thuê này không phải không thông minh. Lại nghĩ rằng gã muốn được dự bữa tiệc mà ba người sắp dùng liền mỉm cười bảo gã: “Anh biết là chúng ta sửa soạn ăn tiệc, và anh cũng biết rằng chúng ta đã chi tiêu một món tiền lớn. chắc là sẽ không công bằng nếu anh cùng dự tiệc mà không có gì đóng góp vào.” Nàng Xaphi xinh đẹp ủng hộ ý kiến của bà chị: “Anh bạn ạ, anh chưa bao giờ nghe câu người ta thường nói thế này ư: Nếu bạn có mang đến một cái gì, thì bạn sẽ ở đây cùng với chúng tôi, nếu bạn chẳng mang gì đến, thì nên tay không mà lui về?”

Gã khuân vác, mặc dù mau mồm mau miệng, có lẽ đành phải bối rối rút lui, nếu không được nàng Amin bênh vực. Nàng nói với Zôbêít và Xaphi: “Hai chị thân yêu ơi, em xin hai chị cho phép anh này ở lại với chúng ta. Khỏi phải nói là anh ta sẽ làm chúng ta vui. Các chị đã thấy rõ anh ta có khả năng về mặt đó. Em xin quả quyết với các chị là, nếu anh ta không vui lòng, nhanh nhẹn và dũng cảm đi theo thì dễ chừng em đã không đủ sức mua sắm bấy nhiêu thứ trong thời gian ngắn như vậy. Hơn nữa, nếu em thuật lại tất cả những điều dí dỏm mà anh ta nói với em trong lúc đi đường, các chị sẽ đỡ ngạc nhiên vì sao em che chở cho anh ta.”

Nghe Amin nói, gã khuân vác mừng rơn. Gã quỳ gối và hôn đất dưới chân con người tốt bụng ấy, rồi vừa đứng lên vừa nói với nàng: “Thưa bà kính yêu, ngày hôm nay bà đã khởi đầu hạnh phúc của tôi. Giờ đây bà lại đưa nó lên tột đỉnh bằng một hành động rất hào hiệp, tôi không biết làm sao bày tỏ hết lòng biết ơn đối với bà. Hơn nữa, thưa các quý bà, – gã nói với cả ba chị em – các bà đã dành cho kẻ này một vinh dự lớn như vậy thì xin đừng nghĩ rằng tôi sẽ lạm dụng nó hoặc là tôi dám tự cho là một con người xứng đáng với vinh dự ấy. Không, tôi vẫn mãi mãi tự coi mình như là tên nô lệ hèn mọn nhất của các quý bà.”

Nói xong gã muốn trả lại số tiền vừa nhận. Nàng Zôbêít nghiêm trang truyền bảo gã hãy giữ lại: “Những gì tay chúng ta đã bỏ ra để thưởng công những kẻ làm giúp thì tay chúng ta sẽ không nhận trở lại. Nhưng anh bạn ạ, trong khi bằng lòng cho anh ở lại đây cùng chúng ta, ta báo trước cho anh biết: không phải chỉ có mỗi một điều kiện là anh sẽ giữ bí mật như chúng ta đòi hỏi mà thôi đâu. Chúng ta còn muốn rằng anh phải xử sự theo đúng phép lịch sự và tính trung hậu nữa.”

Trong khi Zôbêít nói thì nàng Amin xinh đẹp cởi bộ cánh đi phố, buộc chéo tà áo dài vào thắt lưng để làm việc cho gọn, rồi bày bàn. Nàng dọn ra nhiều món ăn, đặt lên trên tủ đựng thức ăn nhiều chai rượu nho và các chén bằng vàng. Sau đấy, các bà ngồi vào bàn và cho gã khuân vác ngồi ở bên cạnh. Gã lấy làm hài lòng tột độ vì cùng được dự tiệc với ba con người xinh đẹp khác thường.

Ăn được mấy miếng, nàng Amin tự mình rót rượu ra một cái chén rồi uống trước, đúng như phong tục của người A Rập. Sau đó, nàng rót tiếp cho các bà chị. Hai người này lần lượt cạn chén. Cuối cùng nàng rót chén thứ tư đưa cho gã khuân vác. Gã đỡ lấy, hôn tay Amin và trước khi uống, ca một bài đại ý nói rằng giống như ngọn gió đi qua những nơi thơm tho thì mang theo hương thơm ngào ngạt, chén rượu gã sắp uống đây, nhận từ bàn tay nàng, sẽ mang theo hương vị tuyệt vời hơn hẳn hương vị tự nhiên của nó. Bài hát ấy làm vui lòng các thiếu phụ. Họ cũng cất tiếng hát. Mọi người đều rất vui vẻ trong suốt bữa ăn kéo dài khá lâu và kèm theo đủ trò vè thú vị.

Chẳng mấy chốc thì trời tối. Nàng Xaphi thay mặt ba thiếu phụ nói với gã khuân vác: “Hãy đứng lên và đi đi! Đã đến lúc anh phải ra về rồi đấy.” Gã khuân vác không làm sao đi cho dứt, đáp: “Ơ kìa, thưa các bà, các bà truyền bảo tôi đi đâu giữa lúc người tôi đang trong tình trạng như thế này? Tôi say mềm vì chiêm ngưỡng các bà và vì uống quá nhiều rượu. Có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ tìm được đường mà về đến nhà. Xin các bà hãy cho tôi nghỉ đêm để tỉnh bớt rượu. Tôi nghỉ ở đâu cũng được, nhưng cũng cần phải có thời gian lâu lâu tôi mới có thể trở lại tỉnh táo như khi tôi bước chân vào dinh thự này. Ấy thế mà tôi còn e rằng tôi sẽ để lại nơi đây phần tinh anh nhất của mình.”

Một lần nữa, nàng Amin lại bênh gã khuân vác. Nàng nói: “Các chị ơi, anh ta nói có lý, em hiểu vì sao anh ta phải xin các chị điều đó. Anh đã làm cho chúng ta khá vui rồi đấy. Nếu các chị tin lời em, hay đúng hơn nếu các chị yêu em nhiều như em hằng tin tưởng, thì chúng ta nên giữ anh ta lại tối nay ở đây.”

- Em ạ, – nàng Zôbêít nói – các chị không nỡ từ chối em điều gì. Anh khuân vác này, – nàng quay sang nói với gã – chúng ta vui lòng thể theo yêu cầu của anh lần nữa. Nhưng ta đặt thêm một điều kiện mới. Cho dù mấy chị em ta có làm gì đi nữa trước mặt anh, hoặc là giữa chúng ta với nhau hoặc là đối với cái gì khác, anh cũng không được hè răng hỏi tại sao. Bởi vì nếu anh hỏi về những việc hoàn toàn không dính dáng đến mình, anh có thể phải nghe những điều không vui tai đấy. Anh phải nhớ lấy, không được quá tò mò tìm hiểu sâu nguyên nhân những hành động của chúng ta.

- Thưa bà, – gã vác thuê đáp – tôi xin hứa với bà, tôi sẽ tôn trọng điều kiện ấy một cách đúng đắn đến nỗi bà sẽ không có gì phải trách mắng chứ đừng nói chi trừng phạt sự tò mò của tôi. Trong dịp này lưỡi tôi sẽ bất động, mắt tôi sẽ như một tấm gương không giữ lại tí gì những vật nó phản chiếu.

Vẻ mặt rất trang nghiêm, nàng Zôbêít lại nói: “Để cho anh thấy, điều ta đòi hỏi anh tuân theo không phải vừa mới đặt ra giữa anh và ba chị em ta, anh hãy đứng lên và ra đọc câu viết bên trên mặt trong của cửa ra vào!”

Gã vác thuê bước đến và đọc những chữ sau đây bằng đại tự dát vàng: “Ai nói những điều không liên quan đến mình, sẽ phải nghe những điều không thú vị cho mình.” Gã trở vào thưa với ba chị em: “Thưa các bà, tôi xin thề là các bà sẽ không nghe tôi nói tới một điều gì các bà quan tâm mà không liên quan đến tôi.”

Thỏa thuận xong, nàng Amin bày bữa ăn tối. Sau khi thắp nhiều cây nến pha trầm hương và dạ hương tỏa mùi thơm dễ chịu, làm cho căn phòng chan hòa ánh sáng, nàng đến ngồi vào bàn cùng với hai chị gái và gã vác thuê. Họ lại bắt đầu ăn uống, ca hát và ngâm thơ. Các nàng thích chuốc rượu cho gã say, lấy cớ là mừng sức khỏe gã. chẳng ai ngại ngùng gì mà không nói đùa. Cuối cùng giữa lúc họ đang hết sức vui vẻ nhất trần đời thì nghe có tiếng gõ cửa.

Tất cả ba người đàn bà cùng đứng lên một lúc định ra mở cửa. Nhưng nàng Xaphi vốn chuyên lo công việc này, nhanh chân hơn cả. Còn hai nàng kia thấy đã có người đi bèn ngồi lại chờ Xaphi trở vào cho biết ai có việc gì mà đến nhà họ vào lúc muộn màng như vậy. Lát sau, Xaphi trở vào báo: “Chị và em ạ, có một cơ hội rất tốt cho chúng ta vui chơi thú vị đến hết đêm nay. Nếu chị cả và em Amin cùng chung suy nghĩ như em thì ta chớ nên bỏ lỡ dịp. Ngoài cửa nhà ta có ba khất sĩ^㉓ – em nghĩ như vậy qua cách ăn mặc của họ. Nhưng điều chắc sẽ làm cho chị và em ngạc nhiên, là cả ba đều chột mắt bên phải và tóc, râu, lông mày của họ đều cạo trụi. Họ nói rằng họ vừa mới đến Bátđa, họ chưa từng đặt chân tới thành phố này bao giờ. Và bởi vì trời đã tối mà không biết trọ ở đâu, họ ngẫu nhiên gõ cửa nhà ta và yêu cầu chúng ta, vì Thượng đế, hãy làm phúc cho họ nghỉ lại. Họ xin vui lòng ở trong chuồng ngựa cũng được. Họ đều còn trẻ, trông cũng khá khôi ngô và còn có vẻ thông minh nữa là khác. Nhưng em không thể nào nhịn được cười khi nghĩ đến bộ mặt ngộ nghĩnh và giống nhau như đúc của họ.” Nói đến đây, Xaphi ngừng lời và phá ra cười ngặt nghẽo đến nỗi hai nàng kia và gã khuân vác cũng không nén được cười. “Chị cả và em gái này, – nàng Xaphi lại nói – chị và em có đồng ý cho họ vào nhà không? Với những người như em vừa tả, chắc chắn là chúng ta sẽ kết thúc hôm nay còn vui vẻ hơn cả lúc mở đầu. Họ sẽ làm cho ta vui mà chúng ta cũng chẳng tốn kém gì, bởi họ chỉ xin nghỉ lại mỗi một đêm nay thôi, sáng ra là họ xin từ biệt chúng ta ngay.”

Zôbêít và Amin không đồng ý điều Xaphi đề nghị, Xaphi cũng đã hiểu rõ vì sao. Nhưng nàng tỏ ra thiết tha muốn đạt cho bằng được lời yêu cầu của mình, thành ra hai người kia không nỡ nào từ chối. Nàng Zôbêít bảo: “Thế thì em hãy ra gọi họ vào. Nhưng đừng quên báo trước cho họ biết là không được hỏi han những điều gì không liên quan đến họ, và chỉ cho họ đọc câu ghi sẵn bên trên cửa ra vào.”

Nghe chị nói vậy, Xaphi mừng rỡ chạy ra mở cửa. Một lát sau nàng trở lại cùng với ba khất sĩ.

Vừa vào tới nơi, ba chàng cúi gập người chào. Các thiếu phụ đứng lên nghênh tiếp và chúc mừng họ một cách lịch sự rằng ba chị em rất vui lòng được dịp giúp đỡ họ và góp phần làm cho họ chóng lại sức sau những nỗi mệt nhọc đường trường. Cuối cùng họ mời ba chàng cùng ngồi xuống. Cảnh cửa nhà lộng lẫy và vẻ phúc hậu của ba thiếu phụ làm cho ba khất sĩ đánh giá cao những bà chủ xinh đẹp. Nhưng trước khi ngồi vào chỗ, tình cờ trông thấy gã vác thuê ăn mặc trông gần giống với nhiều khất sĩ thuộc một dòng tu khác, không cạo râu và cạo lông mày, một chàng cất tiếng nói: “Hình như đây là một trong những đạo huynh A Rập chúng ta, thuộc phái chống đối.”

Gã vác thuê đã thiu thiu và đầu óc cũng đang nóng lên bởi hơi men, lấy làm bất bình về câu nói đó. Gã cứ ngồi yên vừa nhìn ba chàng khất sĩ một cách hợm hĩnh vừa nói: “Các bạn ngồi xuống và chớ có dính dáng vào những việc không phải của mình. Các bạn chưa đọc câu viết trên cửa ra vào sao? Chớ nên buộc người khác phải sống theo kiểu của các bạn, nhập gia phải tùy tục.”

- Ông bạn ơi, – chàng khất sĩ đáp – bạn chớ có nổi nóng. Chúng tôi rất lấy làm tiếc nếu có phần nào thiếu sót làm cho bạn bực mình. Ngược lại, chúng tôi sẵn sàng nghe các lời chỉ giáo của bạn.

Lời qua tiếng lại có thể còn kéo dài, nhưng các thiếu phụ đã xen vào, chấm dứt sự cãi cọ.

Khi các khất sĩ đã yên vị, các thiếu phụ mời họ ăn. Nàng Xaphi vui tính rất quan tâm chú ý rót rượu mời họ uống.

Ăn uống thỏa thuê xong, ba chàng khất sĩ nói với các bà rằng họ sẽ rất sung sướng được hòa nhạc hầu các bà, nếu các bà sẵn có nhạc cụ và vui lòng cho người mang ra. Nàng Xaphi xinh đẹp đứng lên đi tìm. Một lát sau nàng trở lại đưa cho ba chàng một chiếc sáo địa phương, một chiếc sáo Ba Tư và một cái trống xứ Bát. Mỗi khất sĩ cầm thứ nhạc cụ mình thích và cả ba người bắt đầu hòa tấu một khúc nhạc. Các thiếu phụ đều thuộc lời ca của khúc nhạc đó, lời ca rất vui nhộn, liền cất tiếng hát theo. Nhưng chốc chốc lại ngừng hát và phá lên cười vì lời ca ngộ nghĩnh.

Đang giữa cuộc vui, đúng vào lúc mọi người đang vui vẻ nhất thì có tiếng gõ cửa. Xaphi ngừng hát và chạy ra xem có việc gì. Nhưng, tâu bệ hạ, – kể đến đoạn này, nàng Sêhêrazát nói với vua Saria – bệ hạ hẳn muốn biết vì sao có người gõ cửa nhà các nàng khuya khoắt như vậy. Xin tâu rõ lý do: Hoàng đế Harun An-Rasít thường có thói quen vi hành vào ban đêm, để tự mình xét xem có thật là mọi sự trong kinh đô đều thanh bình hoặc là có việc quấy rối trật tự nào xảy ra chăng.

Đêm hôm ấy hoàng đế xuất hành sớm. Cùng đi có tể tướng Giafa^㉔ và Mêrua – người đứng đầu các hoạn nô trong cung cấm. Cả ba đều cải trang thành những người buôn. Đi qua phố nhà ba thiếu phụ, nhà vua nghe tiếng đàn sáo, tiếng hát và tiếng cười liền truyền cho tể tướng: “Khanh hãy đến gõ cửa ngôi nhà người ta đang làm huyên náo kia! Ta muốn vào đấy xem cho rõ nguyên nhân.” Mặc cho tể tướng trình bày rằng đấy chẳng qua là những người đàn bà đang chè chén đêm hôm, chắc hẳn hơi men đã làm cho họ nóng đầu, nhà vua không nên tự dưng đến, biết đâu họ chẳng thốt ra những lời khiếm nhã bậy bạ. Vả chăng cũng chưa phải đã đến giờ cấm, không nên quấy rầy sự vui chơi của dân. “Mặc kệ, – nhà vua phán – hãy gõ cửa đi, ta ra lệnh cho ngươi đó!”

Vậy là chính tể tướng Giafa đã đến gõ cửa nhà các thiếu phụ theo lệnh của hoàng đế, ngài không muốn cho ai nhận ra mình. Nàng Xaphi ra mở cửa, và tể tướng, qua ánh sáng cây nến nàng cầm ở tay, nhận ra đây là một người đàn bà tuyệt đẹp. Ông cúi chào rất thấp và nói lễ phép: “Thưa bà, chúng tôi là ba nhà buôn ở Mútxun^㉕ mới đến đây chừng mươi hôm với nhiều hàng hóa đắt tiền mà chúng tôi đang gửi tại kho của một trại^㉖, nơi chúng tôi tạm trú. Hôm nay, chúng tôi vừa đến thăm một nhà buôn trong thành phố đã có nhã ý mời chúng tôi đến chơi. Ông ta chiêu đãi chúng tôi và cũng nhân vui vì có chén rượu, ông ta cho mời một đoàn vũ nữ đến. Đêm đã khuya rồi, trong lúc nhạc công đang cử nhạc và các vũ nữ đang múa, anh em có làm ồn ào quá, lính tuần đi qua và gọi cửa. Một số người dự hội bị bắt. Chúng tôi may mắn thoát được nhờ vượt qua một bức tường. Nhưng, – tể tướng nói tiếp – bởi vì chúng tôi là người nơi khác đến, lại ít nhiều vừa có chén rượu, chúng tôi sợ gặp phải tốp lính tuần khác, hay gặp lại tốp lúc nãy cũng nên, trước khi tìm về được tới trại cách đây cũng khá xa. Mà dù cho chúng tôi có tới nơi được đi nữa thì cũng vô ích, vì cổng trại lúc này đã đóng, phải đến sáng sớm mai mới được mở cho dù có việc gì xảy ra. Chính vì vậy, thưa bà, đi ngang qua đây nghe tiếng đàn và tiếng hát, chúng tôi cho là gia đình ta chưa nghỉ, cho nên chúng tôi đánh bạo gõ cửa cầu xin bà cho phép tạm trú cho đến sáng. Nếu quý bà thấy rằng chúng tôi đáng được tham gia cuộc vui cùng gia đình, thì chúng tôi xin cố gắng góp phần theo khả năng của mình để bù vào chỗ tại vì chúng tôi mà làm cuộc vui phải gián đoạn. Bằng không, chỉ xin bà cho chúng tôi nghỉ tạm qua đêm ở nhà ngoài cho đỡ dầm sương thôi cũng được.”

Trong lúc Giafa nói, nàng Xaphi xinh đẹp có đủ thời giờ quan sát tể tướng và hai người cùng đi, mà ông bảo cũng là nhà buôn như ông. Qua vẻ mặt của họ, nàng nghĩ đây chắc không phải là những người bình thường liền đáp rằng mình không phải chủ nhân; nếu họ vui lòng đợi cho một lát thì nàng sẽ trở lại cho biết ý kiến trả lời.

Xaphi vào trình bày lại với chị và em gái. Hai người do dự hồi lâu không biết nên quyết định như thế nào. Nhưng vốn là những người tốt bụng, vả chăng họ cũng đã vui lòng cho ba khất sĩ trọ rồi, bởi vậy ba nàng quyết định mời các vị khách vào.

Hoàng đế, tể tướng và viên đứng đầu các hoạn nô chào các thiếu phụ và các khất sĩ một cách rất lịch sự. Các nàng tưởng họ là nhà buôn nên tiếp đón cũng lịch sự không kém. Với tư cách là gia trưởng, nàng Zôbêít nói với họ bằng một giọng nghiêm trang thích hợp với nàng: “Xin chúc mừng các ngài! Song trước hết, xin các ngài chớ cho là đường đột nếu chúng tôi ngỏ lời yêu cầu các ngài một điều…”

- Điều gì vậy thưa bà? – Tể tướng hỏi. – Có ai lại dám khước từ một điều gì với các phu nhân xinh đẹp dường này?

Nàng Zôbêít nói tiếp:

- Ấy là chỉ nên có mắt mà không có lưỡi! Ấy là bất kỳ các ngài trông thấy gì cũng xin chớ hỏi để tìm rõ nguyên nhân. Và xin chớ có nói lên những điều gì không liên quan đến các ngài, bởi nếu làm như vậy các ngài sẽ phải nghe những điều không được vui tai.

- Thưa bà, chúng tôi xin vâng lời bà! – Tể tướng đáp – Chúng tôi không phải là quan tòa, cũng không phải là những người tò mò lắm điều. Chỉ lo việc có liên quan đến mình và không dính dáng gì tới những việc không liên quan, như thế cũng đã đủ cho chúng tôi lắm rồi.

Đến đây, mọi người cùng ngồi xuống, chuyện bắt đầu nở. Người ta tiếp tục uống rượu chúc mừng những người mới đến.

Trong khi tể tướng nói chuyện cùng các bà, hoàng đế không thể không thầm phục nhan sắc khác thường, sự duyên dáng, tính tình hòa nhã và trí thông minh của họ. Mặt khác, nhà vua cũng hết sức lấy làm lạ về ba chàng khất sĩ cùng chột một bên mắt phải như nhau. Có lẽ vua đã rất muốn tìm hiểu cho ra nhẽ các điều kỳ quặc đó, nhưng điều kiện mà các bà vừa đặt ra cho nhà vua và những người cùng đi, ngăn không cho vua hỏi. Thêm vào đó, suy nghĩ về những đồ đạc sang trọng được xếp đặt ngăn nắp và sự sạch sẽ của tòa dinh thự này, nhà vua không thể không tin rằng chốn này chắc có thuật ma phép quỷ gì đây.

Câu chuyện chuyển sang kể chuyện giải trí và cách thức vui chơi. Các khất sĩ đứng lên múa một bài theo phong cách của họ, làm cho các thiếu phụ vốn đã cảm tình với ba chàng càng thêm ưa thích. Nhà vua và những người cùng đi cũng không khỏi nể vì.

Ba khất sĩ múa xong, nàng Zôbêít đứng dậy, vừa cầm tay Amin vừa nói:

- Em ơi, em hãy đứng lên. chắc các ngài đây sẽ không cho là không tốt việc chúng ta tự xử phạt mình. Sự có mặt của các ngài sẽ không ngăn trở chúng ta làm công việc chúng ta vẫn quen làm.

Hiểu ý chị, nàng Amin đứng lên thu dọn bát đĩa, bàn ăn, chai cốc và những nhạc cụ mà các khất sĩ vừa chơi.

Nàng Xaphi cũng không ngồi yên. Nàng quét nhà, xếp đặt lại đồ đạc vừa bị xáo trộn, gạt bấc nến và cho thêm trầm hương và long diên hương vào lò. Làm xong, nàng mời ba khất sĩ ngồi vào đầu này chiếc sập, mời nhà vua và những người cùng đi ngồi vào đầu kia. Còn gã khuân vác thì nàng bảo: “Anh hãy đứng lên và sẵn sàng giúp một tay vào việc chúng ta sắp làm đây. Một người như anh, coi như thể người nhà, không nên ngồi im chẳng động tay động chân gì.”

Gã khuân vác đã phần nào tỉnh rượu, nhanh nhảu đứng lên, vén tà áo giắt vào thắt lưng và nói: “Tôi đã sẵn sàng, có việc gì phải làm xin bà chỉ bảo.”

- Được, – nàng Xaphi đáp – cứ chờ đấy khắc có việc! Anh chẳng phải đứng chơi lâu đâu.

Lát sau nàng Amin trở lại mang theo một chiếc ghế đặt xuống chính giữa phòng. Tiếp đó nàng đến một căn buồng, mở cửa và ra hiệu bảo gã khuân vác đến: “Lại đây giúp tôi một tay.” Gã làm theo và cùng nàng bước vào buồng. Trong chốc lát gã trở ra dẫn theo hai con chó cái đen, mỗi con có một chiếc xích buộc vào vòng cổ. Hai con chó cái có vẻ như đã từng nhiều lần bị đánh bằng roi vọt. Gã dắt chó tiến ra giữa phòng.

Lúc đó, nàng Zôbêít đang ngồi giữa ba khất sĩ và hoàng đế, liền đứng lên và trang trọng bước tới chỗ gã khuân vác. “Nào, – nàng vừa nói vừa buông tiếng thở dài – chúng ta hãy làm bổn phận.” Nàng xắn ống tay áo lên tận khuỷu và sau khi cầm lấy cái roi Xaphi đưa, nàng bảo gã khuân vác: “Anh đưa cho em Amin ta giữ một con chó, rồi dẫn con kia đến gần đây cho ta.”

Gã làm theo lệnh. Khi gã tiến đến gần Zôbêít, con chó cái gã đang dắt ở tay bắt đầu rít lên, ngước đầu hướng về Zôbêít, vẻ van lơn. Nhưng nàng Zôbêít không quan tâm đến bộ điệu rầu rĩ của con chó đáng thương cũng như tiếng rít của nó vang khắp gian nhà. Nàng cầm roi đánh tới tấp vào mình nó cho đến khi mệt đứt hơi. Khi không còn đủ sức đánh nữa, nàng vứt chiếc roi ra đất, rồi cầm sợi xích từ tay gã khuân vác, nàng nâng hai chân trước con chó lên. Chó và người cùng khóc. Cuối cùng Zôbêít rút khăn tay lau nước mắt cho con chó cái, hôn nó, rồi trao lại đầu sợi xích cho gã khuân vác: “Hãy dẫn nó trở về chỗ anh vừa đón nó, và đưa con kia lại đây cho ta.”

Gã khuân vác dắt con chó bị đánh trở về buồng. Lúc trở ra, gã nhận con kia từ tay Amin và dẫn đến trao cho Zôbêít đang chờ. Nàng bảo gã:

“Anh hãy giữ nó như đã giữ con kia.” Rồi cầm lấy chiếc roi, nàng lại đánh nó như vừa đánh con chó lúc nãy. Sau đó, nàng lại khóc với nó, lại lau nước mắt cho nó, lại hôn nó và rồi lại trao cho gã khuân vác. Lần này, nàng Amin dễ mến tự mình dẫn con chó vào buồng, đỡ cho gã khỏi phải làm việc đó.

Ba chàng khất sĩ, nhà vua và những người cùng đi đều hết sức kinh ngạc về cuộc hành phạt vừa rồi. Họ không thể hiểu nổi làm sao nàng Zôbêít, sau khi đánh đập dữ dội hai con chó cái, những con vật bẩn thỉu theo quan niệm của đạo Hồi, lại khóc ngay sau đấy cùng với chúng, lại lau nước mắt cho chúng. Trong thâm tâm, họ bất bình về việc đó, nhất là hoàng đế. Nôn nóng hơn tất cả mọi người, vua rất muốn hiểu rõ nguyên nhân vì đâu đưa đến hành động lạ lùng như vậy. Vua không ngớt ra hiệu bảo tể tướng phải hỏi cho ra nhẽ. Nhưng tể tướng quay đầu sang phía khác, làm ngơ cho đến khi bị những dấu hiệu lặp đi lặp lại nhiều lần thúc bách phải trả lời, ông đành ra hiệu trả lời rằng bây giờ không phải là lúc thỏa mãn tính hiếu kỳ.

Nàng Zôbêít đứng yên một chốc ở chỗ cũ, chính giữa căn phòng, như để hồi sức sau cơn mệt nhọc vì đánh hai con chó. Xaphi nói với nàng: “chị gái thân yêu của em, xin chị vui lòng trở về chỗ cũ, để cho em đến lượt mình, em cũng được làm nhiệm vụ.”

- Được!

Nàng Zôbêít trả lời và đến chỗ ngồi ở chiếc ghế dài. Bên phải nàng là hoàng đế, tể tướng Giafa và Mêrua, bên trái nàng là ba chàng khất sĩ và gã vác thuê.

Sau khi Zôbêít trở về chỗ ngồi, mọi người đều im lặng một lúc. Cuối cùng nàng Xaphi ngồi lên chiếc ghế đặt chính giữa phòng và nói với Amin: “Em thân yêu của chị, xin em hãy đứng lên, em đã hiểu chị muốn nói gì rồi đấy.” Nàng Amin đứng lên và đi vào một căn buồng khác, không phải nơi nhốt hai con chó. Nàng trở lại tay cầm một cái túi bọc xatanh vàng thêu kim tuyến và lót lụa xanh. Nàng đến gần Xaphi, mở túi lấy ra một cây đàn trông giống như đàn tì bà, trao cho chị. Xaphi đỡ lấy so dây và bắt đầu gảy đàn. Rồi nàng vừa đàn vừa hát một bài nói về những nỗi đau khổ vì xa vắng, tài hoa đến nỗi hoàng đế và tất cả mọi người đều say mê. Nàng vừa đàn vừa hát say sưa, hát xong nàng bảo nàng Amin đáng mến: “Em hãy cầm lấy cây đàn. Chị không đủ sức nữa, chị đứt hơi rồi. Em hãy thay chị hát hầu các ngài đây.”

- Rất vui lòng.

Amin đáp và tiến đến. Xaphi trao đàn và nhường chỗ ngồi cho em. Amin lướt qua mấy phím đàn xem dây đã chỉnh chưa, rồi vừa đàn vừa hát cũng hay như chị, về cùng một chủ đề ấy nhưng còn tha thiết hơn. Nàng xúc động, hay đúng hơn thấm thía ý nghĩa lời ca đến nỗi hát xong bài thì kiệt sức.

Zôbêít muốn bày tỏ với em sự hài lòng của mình: “Em ơi, em đã làm được những điều kỳ diệu. Rõ ràng em đau chính nỗi đau mà em đang diễn tả sống động.” Amin không kịp đáp lời khen ngợi thành thực ấy. Nàng cảm thấy nghẹt thở đến nỗi chỉ còn nghĩ tới chuyện bứt cổ áo ra cho thoáng, để lộ cho mọi người thấy một bên ngực và vú, không phải trắng trẻo như một người đẹp tựa Amin đáng phải có, mà sần sùi những sẹo, làm cho ai trông thấy cũng gần như phát tởm. Tuy vậy dường như nàng vẫn chưa thấy đỡ được chút nào, nàng ngã vật ra bất tỉnh nhân sự.

Trong khi Zôbêít và Xaphi lo cấp cứu em, thì một khất sĩ không cầm được, thốt lên: “Chúng ta thà ngủ đêm ngoài trời còn hơn là vào đây nếu biết trước rằng vào đây sẽ phải chứng kiến những cảnh tượng thế này.” Nhà vua nghe tiếng, đến gần chàng cùng hai khất sĩ kia và hỏi: “Tất cả những cái này là thế nào?” chàng khất sĩ vừa mới nói kia liền đáp: “Thưa tôn ông, chúng tôi cũng chẳng biết gì hơn tôn ông.”

- Thế nào? – Nhà vua hỏi tiếp. – Các ông không phải là người nhà sao? Và cũng không thể cho chúng tôi rõ về hai con chó đen, và người phụ nữ vừa ngất đi kia chắc đã từng bị ngược đãi phũ phàng lắm?

Các khất sĩ đáp:

- Thưa tôn ông, suốt đời chúng tôi chưa hề bước chân vào nhà này. Chúng tôi cũng mới tới đây trước các ngài ít lâu thôi.

Điều đó làm tăng thêm sự kinh ngạc của hoàng đế. “Có lẽ anh chàng đang ngồi với các ông kia có thể biết được phần nào chăng.” Một khất sĩ ra hiệu bảo gã khuân vác đến gần, và hỏi có biết vì sao các con chó đen bị đánh, vì sao vú của Amin sứt sẹo hay không.” – Thưa tôn ông, – gã vác thuê đáp – tôi có thể thề trước Thượng đế là nếu quý ngài không biết tí gì về những chuyện đó, thì chúng ta đều chẳng ai hay biết hơn ai. Đúng tôi là người thành phố này, nhưng mãi đến hôm nay tôi mới bước chân vào đây lần đầu. Nếu quý ngài ngạc nhiên thấy tôi ở đây, thì tôi cũng ngạc nhiên không kém khi gặp được quý ngài. Điều còn làm cho tôi thêm lạ lùng, – gã nói tiếp – là không trông thấy một người đàn ông nào ở đây cùng với các bà ấy.”

Nhà vua, những người cùng đi và các khất sĩ vẫn tưởng rằng gã khuân vác là người nhà này, và tưởng có thể hỏi gã để rõ những điều họ muốn biết. Hoàng đế quyết tìm cách thỏa mãn sự tò mò của mình dù với bất kỳ giá nào, bèn bảo những người kia: “Các bạn nghe đây, chúng ta ở đây có những bảy người đàn ông mà chỉ đối phó với ba người đàn bà, chúng ta hãy buộc họ phải làm sáng tỏ những điều chúng ta muốn biết! Nếu họ không vui lòng, chúng ta có cách ép họ làm theo ý muốn của chúng ta.”

Tể tướng Giafa không đồng tình với ý kiến ấy. Ông trình bày cho nhà vua rõ những hậu quả của nó. Để không lộ tung tích cho các khất sĩ biết đấy là hoàng đế, ông vẫn nói với nhà vua như nói với một nhà buôn: “Thưa ông anh, tôi van ngài, chúng ta phải giữ tín nhiệm của chúng ta chứ! Ông anh đã biết rõ điều kiện mà các bà đây đặt ra khi vui lòng cho chúng ta vào nghỉ nhờ mà chúng ta đã chấp thuận. Người ta sẽ nói thế nào khi chúng ta làm trái những điều đã thỏa thuận? Chúng ta sẽ càng đáng trách hơn nữa, nếu nhỡ xảy ra một việc gì không may. Ít có khả năng là các bà buộc chúng ta phải có lời hứa mà lại không có cách làm cho chúng ta phải hối hận nếu chúng ta không giữ lời hứa của mình.”

Nói đến đây, tể tướng kéo riêng nhà vua ra một nơi và nói nhỏ: “Tâu bệ hạ, đêm cũng sắp tàn rồi, xin bệ hạ kiên nhẫn một chút! Sáng sớm mai, thần sẽ đến bắt các bà này dẫn đến trước ngai vàng, bệ hạ sẽ biết rõ tất cả những gì ngài muốn họ nói cho biết.”

Mặc dù lời khuyên ấy rất khôn ngoan, hoàng đế vẫn muốn bác bỏ. Nhà vua bắt tể tướng phải câm miệng và nói rằng mình đòi làm sáng tỏ ngay tức khắc điều muốn biết.

Vấn đề chỉ còn là ai sẽ nói đây. Nhà vua cố ép các khất sĩ lên tiếng trước, nhưng họ đều xin lỗi. Cuối cùng mọi người thỏa thuận với nhau nên để gã khuân vác làm việc đó. Gã đang chuẩn bị nêu lên câu hỏi tai hại thì Zôbêít, sau khi cấp cứu Amin khỏi cơn bất tỉnh, đến gần. Nghe họ bàn bạc với nhau to tiếng và sôi nổi, nàng liền hỏi: “Thưa, các quý ngài nói chuyện gì đấy? Các ngài phản đối điều gì?”

Thế là gã khuân vác cất lời: “Thưa bà, – gã nói – các tôn ông đây muốn yêu cầu bà giải thích cho rõ, tại sao sau khi đánh đập hai con chó cái, bà lại khóc với chúng, và do đâu mà bà vừa ngất đi lúc nãy vú đầy những sẹo? Thưa bà, đấy là những điều tôi được ủy thác thay mặt các ngài đáng kính ở đây hỏi bà.”

Nghe những lời đó, nàng Zôbêít quay về phía nhà vua, những người cùng đi và ba khất sĩ. Vẻ kiêu kỳ hiện lên nét mặt, nàng hỏi: “Thưa quý ngài, có phải quý ngài ủy thác cho anh chàng này yêu cầu tôi điều đó?” Tất cả đều trả lời đúng, trừ tể tướng Giafa vẫn nín lặng. Nghe lời xác nhận ấy, Zôbêít nói với họ một giọng chứng tỏ nàng bị xúc phạm sâu sắc: “Trước khi đồng ý nhận tiếp các ngài theo yêu cầu của các ngài, và để phòng ngừa mọi chuyện các ngài có thể làm cho chúng tôi không bằng lòng bởi chúng tôi toàn là đàn bà, chúng tôi chẳng đã đặt điều kiện là các ngài không được nói đến những gì không có liên quan tới mình, để tránh cho các ngài khỏi phải nghe những điều không vừa ý hay sao? Thế mà sau khi các ngài đã được đón tiếp và hậu đãi một cách tốt đẹp nhất theo khả năng của chúng tôi, các ngài lại không giữ lời đã hứa. Đúng là điều đó xảy ra một phần tại chúng tôi quá dễ dãi, nhưng đấy cũng chính là điều không thể tha thứ cho các ngài, như vậy là không đứng đắn.”

Nói xong, nàng giẫm mạnh chân và vỗ tay ba lần, miệng gọi: “Hãy đến đây nhanh lên! Lập tức một cánh cửa mở ra, và bảy tên nô lệ da đen vạm vỡ, khỏe mạnh, tay cầm gươm tiến vào, mỗi tên túm lấy một trong bảy người đàn ông, quật ngã xuống đất, kéo ra giữa phòng, chuẩn bị chặt đầu họ.

Cũng dễ hình dung được nỗi khủng khiếp của hoàng đế. Hối hận vì không nghe theo lời khuyên của tể tướng thì cũng đã quá muộn rồi. Trong khi nhà vua đáng thương, Giafa, Mêrua, gã vác thuê và các khất sĩ sắp chịu chết để trả giá cho sự tò mò thô lỗ của họ, thì tên nô lệ hỏi Zôbêít và hai em nàng: “Thưa các bà chủ cao sang, quyền uy và đáng kính, các bà lệnh cho chúng tôi được chặt đầu họ chứ?”

- Hãy khoan! – Nàng Zôbêít nói. – Hãy chờ ta hỏi họ đã!

- Thưa bà, – gã khuân vác hoảng hốt ngắt lời – nhân danh Thượng đế, xin bà chớ bắt tôi chết vì tội những kẻ khác gây nên! Tôi vô tội, chính họ mới là thủ phạm. Than ôi! – Gã vừa khóc vừa nói. – chúng ta vui đùa thú vị biết bao! Những khất sĩ chột kia là nguyên nhân đưa đến tai vạ này. Đến thành phố cũng phải đổ nát điêu tàn mất thôi vì những con người hãm tài như vậy. Thưa bà, tôi van bà chớ lẫn lộn người đầu với kẻ cuối! Xin bà nghĩ cho rằng tha thứ cho một kẻ khốn khổ như tôi, không có ai cứu giúp, sẽ đẹp đẽ hơn là dùng quyền uy mà trị tội, hơn là dùng tôi làm vật hy sinh cho mối thù hận của bà!

Zôbêít, mặc dù đang giận, cũng không nén được cười thầm những lời than vãn của gã vác thuê. Nhưng không thèm để ý đến gã, nàng hỏi những người kia một lần nữa: “Hãy trả lời, hãy cho tôi biết các ngài là ai, nếu không các ngài chỉ còn sống được một chốc nữa mà thôi. Tôi không thể nào tin rằng các ngài là những người tử tế, các ngài không thể là những người quyền thế hoặc có uy tín ở nước các ngài cho dù đó là nước nào. Nếu không, các ngài đã biết tự kiềm chế và biết kính trọng chúng tôi hơn.”

Hoàng đế bản tính nóng nảy, còn đau khổ rất nhiều hơn tất cả những người kia, khi thấy tính mạng mình tùy thuộc vào mệnh lệnh của một người đàn bà bị xúc phạm và bất bình một cách chính đáng. Lúc thấy nàng muốn biết rõ mấy người là ai, nhà vua ít nhiều có hy vọng vì nghĩ rằng một khi đã biết rõ địa vị của họ rồi, chắc hẳn nàng sẽ chẳng giết nào. Vì vậy, nhà vua rỉ tai tể tướng đang nằm sát bên cạnh mình, bảo nên nói rõ ngay chính ta là hoàng đế đây. Nhưng tể tướng vốn thận trọng và khôn ngoan, muốn cứu vớt danh dự của nhà vua. Ông không muốn lan truyền rộng rãi điều sỉ nhục lớn mà tự nhà vua chuốc lấy, chỉ trả lời: “Chúng tôi chỉ là những người bình thường.” Nhưng đến khi, để vâng lệnh hoàng đế, ông định trả lời thì Zôbêít không cho ông còn thì giờ nữa. Nàng đã quay sang ba khất sĩ, và trông thấy cả ba đều chột mắt, nàng hỏi họ có phải là ba anh em không.

Một chàng trả lời thay cho cả ba: “Thưa bà, không, chúng tôi không phải là anh em theo huyết thống, chúng tôi chỉ là anh em với tư cách là khất sĩ, tức là đồng đạo tự nguyện cùng tuân theo một lối sống như nhau.”

Zôbêít hỏi riêng một chàng:

- Có phải anh chột mắt từ lúc mới sinh?

- Thưa bà không, – chàng đáp – tôi bị chột vì một việc xảy ra hết sức kỳ lạ, mà nếu được ghi chép lại chắc chắn không một ai không cho là bổ ích. Sau câu chuyện không may ấy, tôi cho cạo râu và lông mày và mặc bộ quần áo này, tôi tự nguyện làm khất sĩ.

Zôbêít lại hỏi hai chàng kia câu hỏi trên. Họ cũng trả lời như người đầu. Chàng trả lời sau rốt còn nói thêm: “Thưa bà, để bà hiểu cho rằng chúng tôi không phải là những người tầm thường, may mà bà có sự nể vì hơn đối với chúng tôi chăng, xin thưa để bà rõ rằng cả ba chúng tôi đều là hoàng tử. Mặc dù chúng tôi không hề quen biết nhau trước tối hôm qua, chúng tôi vẫn đủ thì giờ giới thiệu cho nhau rõ thân thế mình. Tôi xin mạo muội thưa để bà rõ là phụ vương chúng tôi cũng là những người có ít nhiều danh tiếng trên thế gian này.”

Nghe đến đây, nàng Zôbêít bớt giận. Nàng bảo các tên nô lệ: “Hãy nới tay cho họ một tí, nhưng chúng mày cứ đứng ở đây. Những người nào chịu kể cho chúng ta nghe chuyện về họ và nguyên nhân khiến họ vào nhà này, thì chúng mày đừng động đến, để cho họ được tùy ý muốn đi đâu thì đi. Nhưng chớ có tha cho kẻ nào khước từ không chịu tuân theo lời ta.”

Gã khuân vác khi hiểu rằng chỉ cần có việc nói chuyện của mình là có thể thoát khỏi một nỗi hiểm nghèo nghiêm trọng, liền cất tiếng trước tiên. Gã nói:

- Thưa bà, bà đã rõ chuyện của tôi và nguyên nhân đưa tôi đến đây rồi. Thế cho nên chuyện tôi sắp kể ra đây rất chóng vánh. Bà em gái của bà hiện có mặt kia, sáng nay gặp tôi ở quảng trường, vốn chuyên nghề khuân vác, tôi đang ở đó xem có ai thuê mướn để kiếm sống qua ngày. Tôi đã đi theo bà đến một hàng bán rượu, một hàng bán rau, một hàng bán cam và chanh rồi đến một hàng bán hạnh đào, hạnh nhân, hạt dẻ và nhiều loại quả khác; sau lại đến một nhà làm mứt kẹo và bán gia vị, từ đó đội cái sọt trên đầu nặng ơi là nặng, tôi đến thẳng nhà bà. Và các bà đã có lòng tốt cho phép tôi ở lại cho tới bây giờ. Đó là một cái ơn mà mãi mãi tôi không bao giờ quên. Chuyện của tôi vẻn vẹn có thế.

Gã khuân vác nói xong, nàng Zôbêít hài lòng bảo gã: “Thôi chạy đi, đi đi cho khuất mắt, đừng để chúng ta nhìn thấy mày nữa!”

- Thưa bà, – gã khuân vác đáp – tôi xin bà cho phép tôi được tiếp tục ở lại đây. Sẽ không công bằng nếu sau khi đã cho những người khác niềm thích thú được nghe kể chuyện về tôi, tôi lại không được phép nghe họ kể chuyện về họ.

Vừa nói gã vừa ngồi xuống phía cuối chiếc sập, rất sung sướng thấy mình thoát được một mối tai họa vừa làm cho gã một phen hú vía. Sau gã, một trong ba khất sĩ cất lời. Hướng vào Zôbêít là người chị cả trong ba thiếu phụ, và là người ra lệnh bắt chàng nói, chàng bắt đầu kể chuyện về mình như sau:

 

CHUYỆN KHẤT SĨ THỨ NHẤT, CON VUA

Thưa bà, để bà rõ sao tôi chột mất con mắt bên phải, và bởi lý do gì làm tôi nhập dòng khất sĩ, tôi xin thưa rằng tôi là con vua. Phụ vương tôi có một người anh cũng trị vì như Người ở một nước láng giềng. Bác tôi có hai người con, một hoàng tử và một công chúa. Hoàng tử và tôi cùng xấp xỉ tuổi nhau.

Khi tôi đã trưởng thành và được vua cha cho phép tự do xử sự, hằng năm tôi thường sang bên bác tôi, lưu lại triều đình của Người một vài tháng, rồi lại trở về sống bên cạnh cha tôi. Những cuộc viếng thăm ấy tạo cơ hội cho hoàng tử anh tôi và tôi gắn bó với nhau bằng một tình bạn thắm thiết đặc biệt. Lần cuối cùng gặp tôi, hoàng tử tiếp tôi với những biểu hiện thân ái nhất chưa từng có. Một hôm, để chiêu đãi tôi, anh chuẩn bị cẩn thận khác thường. Chúng tôi ăn uống rất lâu, và khi đã mãn tiệc, anh bảo: “Chú ạ, chú sẽ không bao giờ đoán ra được từ chuyến chú sang đây lần trước cho đến nay tôi bận việc gì. Đã một năm nay, từ khi chú ra về, tôi cho một số lớn thợ thực hiện một ý đồ mà tôi hằng suy nghĩ. Tôi đã cho xây xong một lâu đài, nay đã có thể ở được. Thăm nơi đó, chú sẽ thấy thích cho mà xem. Song chú phải thề trước với tôi là sẽ giữ bí mật và phải trung thành. Đó là hai điều tôi đòi hỏi ở chú.

Tình bạn và tình họ hàng giữa chúng tôi xưa nay không cho phép tôi từ chối anh tôi điều gì. Vì vậy không chút do dự tôi thề đúng như anh mong muốn. Thế là anh bảo tôi: “Chú chờ đây một lát, tôi trở lại ngay.” Quả nhiên, anh không chậm trễ, chỉ một lát sau tôi đã thấy anh trở lại cùng một phụ nữ hết sức xinh đẹp, ăn mặc lộng lẫy. Anh tôi không cho tôi biết người phụ nữ ấy là ai, và tôi cũng nghĩ mình không có nhiệm vụ hỏi han về điểm đó.

Cùng người phụ nữ chúng tôi lại ngồi vào bàn tiệc, trò chuyện không đâu vào đâu và uống cạn những cốc rượu đầy chúc mừng sức khỏe lẫn nhau. Sau đó hoàng tử nói với tôi: “Chú ạ, chúng ta không nên để mất thời giờ, chú hãy vui lòng giúp tôi đưa phu nhân đây đi về phía nọ, đến một nơi chú trông thấy một ngôi mộ có vòm cao mới xây. Chú sẽ nhận ra dễ thôi. Cửa mộ đã mở sẵn. Hai người hãy vào trong đó chờ tôi. Tôi sẽ đến ngay.”

Trung thành với lời thề, tôi không muốn biết thêm. Tôi đưa tay ra cho người phụ nữ vịn, và theo những lời chỉ dẫn của hoàng tử anh tôi, tôi đưa nàng đi trôi chảy dưới ánh trăng, không lạc đường. Vừa đến ngôi mộ, chúng tôi đã thấy hoàng tử xuất hiện ngay phía sau. Anh mang theo một bình con đầy nước, một cái cuốc và một túi nhỏ đựng vôi.

Anh dùng cuốc phá cái ngạch rỗng ở chính giữa ngôi mộ, dỡ ra từng phiến đá một và xếp một góc.

Dạt hết đá, anh đào đất và tôi thấy hiện ra một cánh cửa nắp: anh nâng cánh cửa lên, tôi thoáng nhìn thấy dưới đó phần trên của một cầu thang xây bằng gạch. Lúc đó anh họ tôi quay sang nói với người phụ nữ: “Thưa phu nhân, đó là lối dẫn tới nơi tôi đã nói với phu nhân.” Nghe câu nói đó, người phụ nữ tiến đến và bước xuống cầu thang. Hoàng tử chuẩn bị đi theo, nhưng trước khi đi, anh quay sang bảo tôi: “chú ạ, tôi vô cùng biết ơn chú về việc chú vừa giúp. Xin cảm ơn! Vĩnh biệt.”

- Anh thân mến! – Tôi kêu lên. – Thế là thế nào?

- Thôi đủ rồi! – Anh đáp. – chú có thể theo con đường vừa đến đây mà trở về.

Tôi không thể nào hỏi thêm hoàng tử anh họ tôi một điều gì khác, và đành phải cáo từ. Trên đường về hoàng cung, tôi cảm thấy hơi rượu bốc lên đầu. Tuy vậy tôi cũng về đến buồng riêng và đi nằm. Sáng hôm sau, thức dậy, suy nghĩ về những điều đã xảy ra đêm trước, và nhớ lại mọi chi tiết của một câu chuyện phiêu lưu rất kỳ quặc, tôi ngỡ đấy là một giấc mộng. Nghĩ như vậy, tôi cho người hỏi xem anh họ tôi đã tiếp khách chưa. Người ta cho biết đêm qua anh không ngủ ở nhà, không rõ anh đi đâu, mọi người đang rất lo lắng. Thế là tôi hiểu sự kỳ lạ về ngôi mộ đúng là sự thật quá hiển nhiên đi rồi. Tôi rất buồn. Và tránh không để ai trông thấy, tôi bí mật đến nghĩa địa công cộng, ở đấy có vô vàn ngôi mộ giống như tôi đã thấy. Tôi để suốt cả ngày hôm ấy xem xét hết cái này đến cái khác, nhưng không thể nào nhận ra đúng cái tôi tìm. Suốt bốn ngày ròng rã, tôi tìm kiếm vô ích như vậy.

Cần phải nói rằng, trong thời gian ấy, bác tôi đi vắng. Người đi săn từ nhiều hôm trước, chờ đợi lâu sốt ruột quá, tôi nhờ các quan trong triều khi nào Người trở về xin lỗi hộ cho tôi, rồi tôi từ giã cung của vua bác để trở về triều đình cha tôi. Ít khi tôi vắng nhà lâu như vậy. Các quan trong triều bác tôi rất lo âu, không biết hoàng tử ra sao. Nhưng để khỏi vi phạm lời thề giữ bí mật cho anh, tôi không dám làm cho họ thôi băn khoăn, tôi không hé răng với họ một tí gì về những điều mình biết. Tôi về đến kinh đô của phụ vương. Nhưng trái với lệ thường, vừa đến cổng hoàng cung, tôi thấy một đội cảnh vệ lớn xúm đến bao vây, ngay khi tôi định bước vào thành. Tôi hỏi lý do, viên quan trả lời: “Thưa hoàng tử, quân đội đã phò tể tướng lên trị vì thay phụ vương ngài hiện nay không còn nữa. Theo lệnh tân vương, tôi xin bắt giữ ngài.”

Đến đấy, bọn cảnh vệ túm lấy tôi và dẫn tôi đến trước mặt tên ác vương.

Thưa bà, xin bà hãy hình dung sự ngạc nhiên và nỗi đau khổ của tôi lúc bấy giờ. Tên tể tướng phiến loạn ấy từ lâu vốn nung nấu một mối hận thù sâu sắc đối với tôi. Nguyên nhân là thế này: Hồi còn niên thiếu, tôi thích bắn cung. Một hôm đứng trên một sân thượng trong cung, tôi tập bắn. Nhưng mũi tên không trúng con chim mà vô tình lại trúng vào mắt viên tể tướng lúc ấy đang đứng hóng mát trên sân thượng nhà ông ta, làm ông ta hỏng mắt. Khi được biết điều không may ấy, tôi vội cho người đến xin lỗi và tự tôi cũng thân hành đến chịu lỗi. Nhưng hắn vẫn căm thù sâu sắc, hễ có dịp là lộ ra. Khi tôi sa vào tay hắn rồi, thì mối hận thù của hắn bật ra một cách dã man.

Thoạt nhìn thấy tôi, hắn xông đến như một thằng điên. Thọc ngón tay vào mắt phải tôi, hắn móc mắt tôi. Đấy là căn nguyên vì sao mà tôi trở nên chột mắt.

Nhưng tên tiếm quyền không hạn chế sự độc ác của hắn ở đấy. Hắn sai nhốt tôi vào một cái hòm và ra lệnh cho đao phủ cứ như vậy mang tôi đi thật xa ra ngoài hoàng cung, chặt đầu rồi vứt xác cho diều tha quạ mổ.

Tên đao phủ cùng đi với một người nữa cưỡi ngựa mang theo cái hòm, họ dừng lại giữa một cánh đồng để thi hành mệnh lệnh của tên vua tàn bạo. Nhưng tôi van xin và kêu khóc dữ quá, làm gã động lòng. “Hãy đi đi! – Gã bảo tôi. – Hãy đi nhanh ra khỏi nước này và coi chừng chớ có bao giờ quay trở lại! Nếu trở lại, anh không những có thể chết mà còn gây nên cái chết cho tôi.” Tôi cảm tạ anh về cái ơn to lớn ấy. Và khi chỉ còn lại một mình, tôi tự an ủi là tuy mình có bị mất đi một mắt thật đấy, nhưng lại tránh được một tai họa còn lớn lao hơn.

Trong tình cảnh của tôi lúc ấy, tôi không thể đi được nhiều đường đất. Ban ngày tôi ẩn nấp vào những nơi vắng vẻ, ban đêm mới ra đi cho đến chừng nào còn hơi sức. Cuối cùng tôi cũng đến được nước của bác tôi.

Tôi kể chi tiết cho bác tôi nghe nguyên nhân bi thảm khiến tôi quay trở lại và tình cảnh đáng buồn của tôi lúc ấy. “Than ôi! – Bác tôi kêu lên. – Mất một đứa con trai còn chưa đủ ư? Sao ta lại phải nghe tin một người em thân yêu qua đời và phải trông thấy một đứa cháu trong tình trạng thảm thương thế này!” Người tỏ ra rất lo âu vì không nhận được tin tức gì về hoàng tử. Người cha đau khổ ấy nói chuyện với tôi mà nước mắt như mưa. Sự đau buồn của Người khiến tôi không sao chịu nổi. Dù có thề với hoàng tử anh họ tôi như thế nào, tôi vẫn thấy không thể còn giữ im lặng được nữa. Tôi kể cho bác tôi nghe tất cả những điều tôi được biết.

Nghe tôi nói, nhà vua như cũng được an ủi ít nhiều. Khi tôi nói xong, Người bảo: “Cháu ạ, chuyện cháu kể đưa lại cho bác ít nhiều hy vọng. Bác có biết là anh cháu cho xây cái lăng ấy, và bác cũng biết đại khái nó ở vào chỗ nào. Cộng với những điều cháu còn nhớ, bác tin rằng chúng ta sẽ tìm ra được. Nhưng, bởi vì anh cháu bí mật làm việc đó và yêu cầu cháu giữ kín, cho nên ý kiến bác là chỉ có hai chúng ta đi tìm chỗ đó thôi, để tránh chuyện vỡ lở ồn ào.” Còn một lý do nữa mà Người không nói ra, vì sao Người không muốn cho thiên hạ biết chuyện. Đấy là một lý do rất quan trọng, phần tiếp sau của câu chuyện tôi đang kể đây sẽ cho bà thấy rõ.

Hai bác cháu tôi đều cải trang, và ra khỏi hoàng cung bằng một cửa ngách phía sau vườn, thông ra cánh đồng. Chúng tôi may mắn tìm được nơi cần tìm. Tôi nhận ra cái lăng, và càng lấy làm sung sướng bởi vì đã từng tìm kiếm nó mất bao công mà không thấy. Chúng tôi đi vào lăng và tìm được ra cái nắp bằng sắt chẹn lối xuống cầu thang, chúng tôi nâng nó lên rất khó nhọc bởi vì hoàng tử đã dùng vữa và nước mà tôi từng nói đến, trát kỹ từ bên trong. Nhưng cuối cùng rồi chúng tôi cũng nhấc cánh cửa lên được. Bác tôi xuống trước. Tôi đi theo Người, chúng tôi bước xuống chừng năm mươi bậc. Xuống hết cầu thang, chúng tôi vào một gian giống như phòng đợi, dày đặc khói và hôi hám. Khói làm cho ánh sáng tỏa ra từ một chùm đèn treo rất đẹp lu mờ hẳn đi.

Từ phòng đợi ấy, chúng tôi sang một căn phòng khá rộng, có những cột lớn và được nhiều chùm đèn treo khác chiếu sáng. Chính giữa phòng là một cái thùng chứa; ở một góc thùng có xếp nhiều thức ăn dự trữ. chúng tôi ngạc nhiên không hề thấy bóng người. Trước mặt có một cái bục khá cao, phải trèo mấy bậc mới lên tới, và trên bục hình như có đặt một cái giường khá rộng buông rèm kín mít. Nhà vua bước lên, mở màn và trông thấy hoàng tử và người phụ nữ ngủ với nhau, nhưng thân thể đã bị đốt cháy thành than, như thể có ai ném họ vào một lò lửa lớn rồi lôi ra kịp trước khi bị thiêu hủy hoàn toàn.

Điều làm cho tôi ngạc nhiên hơn hết là trước cảnh tượng kinh tởm ấy, bác tôi đã không tỏ ra buồn đau khi trông thấy con trai trong tình trạng thảm thương. Ngược lại bác còn nhổ nước bọt vào mặt anh ta, và nói giọng bất bình: “Sự trừng phạt trên thế gian này là như thế đó; nhưng sự trừng phạt ở thế giới bên kia còn sẽ kéo dài vĩnh viễn.” Chưa vừa lòng với câu nói ấy, nhà vua còn rút dép cầm tay đập mạnh vào má con trai.

Thưa bà, tôi không thể nào diễn tả nổi sự kinh ngạc của tôi khi thấy bác tôi ngược đãi hoàng tử như vậy sau khi anh đã qua đời.

“Tâu bệ hạ, – tôi nói – cho dù cảnh tang tóc này có gây nên đau đớn đến đâu, cháu cũng cố nén để xin bệ hạ cho biết anh cháu đã phạm tội gì đến nỗi bệ hạ đối xử như vậy đối với thi hài anh?”

- Cháu ơi, bác có thể nói với cháu là con trai bác không xứng đáng được mang tên gọi đó. Nó yêu em gái nó từ tuổi thơ ngây và được em gái nó cũng yêu trở lại. Bác đã không phản đối mối tình thân mật khi nó vừa nảy nở, bác không ngờ hết điều xấu có thể xảy ra. Ai mà có thể dự kiến được điều đó? Mối tình ấy tăng lên cùng với tuổi và đạt tới một điểm mà bác lo sợ có thể xảy ra hậu quả không hay. Trong phạm vi quyền lực của bác, bác đã tìm cách ngăn ngừa. Không chỉ bằng lòng gọi riêng anh con ra và rầy la gay gắt, bác còn vạch cho nó thấy sự kinh tởm của mối tình mà nó đang say đắm và vết nhục muôn đời mà nó bắt gia đình ta phải chịu, nếu nó cứ nhắm mắt lao theo những tình cảm tội lỗi. Bác lại nói những điều đó với con gái bác rồi bắt nó phải cấm cung không cho liên hệ với anh trai nó. Nhưng con khốn nạn đã ăn phải bả độc rồi, cho nên tất cả những trở lực mà bác thận trọng tạo ra để ngăn cách mối tình của chúng chỉ càng kích thích thêm chúng lao vào con đường tội lỗi mà thôi.

Con trai bác tin chắc là em gái nó đối với nó vẫn như trước đây. Viện cớ xây lăng cho mình, nó cho sửa soạn một chỗ ở dưới đất, với niềm hy vọng là một ngày kia sẽ có dịp bắt cô người yêu tội lỗi của mình và đưa đến đấy. Nó đã chọn thời gian bác đi vắng dể dùng vũ lực xông vào nơi cấm cung em gái nó, và đấy là một chuyện mà danh dự của bác không cho phép bác công bố. Sau một hành động đáng chê trách như vậy, hai đứa đã cùng nhau đến ẩn ở chốn này. Như cháu đã thấy, nó đã chuẩn bị nhiều thức ăn, để cùng nhau hưởng thụ mối tình đáng khinh bỉ đang làm tất cả mọi người ghê tởm. Nhưng Thượng đế không muốn để cho sự bỉ ổi ấy xảy ra. Thượng đế đã trừng phạt đúng đắn cả hai.

Kể đến đây, nhà vua bật khóc như mưa, và tôi cũng khóc với Người.

Lát sau, Người ngước mắt nhìn tôi: “Nhưng, cháu thân yêu ơi, – bác tôi vừa nói vừa ôm hôn tôi – nếu bác có mất đi một đứa con trai không xứng đáng, thì bác sung sướng tìm được ở cháu một người tốt hơn để thay thế nó.” Những điều suy nghĩ của bác tôi về cái chết buồn thảm của hoàng tử và công chúa làm cho chúng tôi một lần nữa đầm đìa nước mắt.

Chúng tôi leo lên cầu thang cũ và cuối cùng ra khỏi chốn chết chóc ấy. Chúng tôi hạ cánh cửa nắp bằng sắt xuống, lấy đất và những vật liệu dùng để xây dựng ngôi mộ, lấp kín lại như cũ, để cố gắng che giấu hậu quả khủng khiếp mà cơn thịnh nộ của Thượng đế đã đưa lại.

Chúng tôi trở về cung. Không một ai hay biết là chúng tôi vừa vắng mặt. Nhưng chưa được bao lâu thì bỗng nghe ồn ào tiếng kèn đồng, tiếng thanh la, trống trận cùng những khí cụ chiến chinh khác. Một đám bụi dày tỏa đặc không trung, làm cho chúng tôi hiểu ngay ra được đó là tiếng gì, nó báo hiệu một đạo quân ghê gớm đang tiến đến gần. Đó chính là đạo quân của viên tướng đã phế truất cha tôi và chiếm đoạt quốc gia của Người, nó đang dẫn muôn vàn binh mã tiến đến đây, hòng chiếm đoạt cả quốc gia của bác tôi nữa.

Nhà vua lúc bấy giờ chỉ có đội cận vệ bình thường, không thể kháng cự bấy nhiêu kẻ thù. Chúng nó vây thành, và chẳng khó khăn gì mà không làm chủ thành phố bởi vì các cổng thành đều để ngỏ không kháng cự. chúng cũng chẳng tốn công sức bao nhiêu khi tiến vào hoàng cung. Bác tôi chống cự nhưng bị giết chết sau khi đã gây cho địch nhiều thiệt hại. Về phần tôi, tôi cũng chiến đấu một thời gian, nhưng nhận thấy cần phải lùi bước trước sức mạnh, tôi đành phải nghĩ tới chuyện thoát thân. Tôi may mắn thoát được nhờ chạy vào những lối ngoặt, và đến được nhà một võ quan mà tôi biết rõ lòng trung thành.

Bị đau khổ giày vò và số mệnh đày đọa, tôi đành phải nhờ tới một cái mẹo nó là phương sách cuối cùng giúp cho tôi bảo toàn tính mạng. Tôi cho cạo râu và lông mày, rồi sau khi mặc áo quần khất sĩ, tôi thoát ra khỏi thành phố mà không bị ai nhận diện. Sau đó tôi rời vương quốc của bác tôi một cách dễ dàng qua những nẻo đường hẻo lánh. Tôi tránh không đi qua các thành phố cho đến khi tới được bờ cõi của Đấng thống lĩnh hùng mạnh của mọi tín đồ, hoàng đế Harun An-Rasít quang vinh và nổi tiếng thì tôi mới hết sợ. Tôi tự hỏi nên làm gì bây giờ và đi tới quyết định là sẽ đến Bátđa phủ phục dưới chân vị đế vương vĩ đại ấy, người mà đâu đâu người ta cũng đều ca ngợi lòng khoan dung độ lượng. Tôi tự nhủ: “Người sẽ cảm động khi ta kể lại một câu chuyện kỳ lạ của ta. Có lẽ Người sẽ đem lòng thương hại một hoàng tử tội nghiệp và ta sẽ không đến nỗi uổng công cầu khẩn sự giúp đỡ của Người.”

Sau một chuyến đi kéo dài nhiều tháng, hôm nay tôi đến trước cổng thành phố này. Tôi vào thành vào lúc xế chiều. Đang dừng chân chốc lát cho tĩnh trí và để suy nghĩ xem đi về hướng nào, thì chàng khất sĩ bên cạnh tôi đây cũng vừa đến như một khách du. Anh chào tôi, tôi đáp lễ. Trong lúc chúng tôi đang nói thì chàng khất sĩ thứ ba mà các vị thấy kia chợt đến. Anh ta chào chúng tôi và cho biết anh cũng là người xứ khác vừa mới đến Bátđa. Vì cùng một dòng tu, chúng tôi kết bạn và quyết định sẽ không rời nhau.

Lúc ấy đêm đã muộn rồi, chúng tôi không biết trọ ở đâu trong một thành phố chưa quen thuộc và cũng chưa một ai từng đặt chân đến bao giờ. Nhưng số phận may mắn đưa chúng tôi đến trước cửa nhà quý bà, chúng tôi đánh bạo gõ cửa và được tiếp đón với biết bao nhân từ và độ lượng mà chúng tôi không biết nói thế nào để cảm ơn. Thưa bà, – chàng nói tiếp – đấy là câu chuyện mà bà truyền cho tôi thuật lại. Vì sao tôi bị chột mắt bên phải, do đâu râu và lông mày tôi đều được cạo nhẵn và tại sao lúc này tôi có mặt tại nhà bà.

- Được, – Zôbêít nói – chúng ta hài lòng, giờ anh muốn đi đâu thì tùy.

Chàng khất sĩ xin lỗi và xin phép ở lại để được nghe chuyện về hai bạn đồng đạo mà chàng nói là không thể nào bỏ lại, và chuyện về ba vị khác trong buổi gặp mặt hôm nay.

Mọi người, đặc biệt là hoàng đế, đều cho chuyện của khất sĩ thứ nhất là kỳ lạ. Sự có mặt của những tên nô lệ đang cầm gươm cũng không ngăn được nhà vua rỉ tai tể tướng: “Từ khi có trí khôn, ta đã nghe rất nhiều chuyện, song chưa bao giờ nghe được một chuyện nào có thể sánh với chuyện chàng khất sĩ kia.”

Trong khi nhà vua nói như vậy thì chàng khất sĩ thứ hai cất lời, nói với Zôbêít.

 

CHUYỆN KHẤT SĨ THỨ HAI, CON VUA

Thưa bà, tuân lệnh bà, để trình bày bà rõ do một sự kiện kỳ lạ nào mà tôi trở nên chột mắt bên phải, xin cho tôi được thuật lại câu chuyện về cả cuộc đời tôi.

Tôi vừa hết tuổi ấu thơ thì vua cha tôi – vì, như bà sẽ rõ, tôi sinh ra vốn là hoàng tử, nhận thấy tôi rất thông minh cho nên không hề tiếc sức nâng cao trí lực của tôi. Cha tôi cho triệu từ khắp nơi trong nước đến ở cùng tôi tất cả những ai thông thạo nhất về khoa học, văn chương và nghệ thuật. Tôi chưa thật đọc thông viết thạo đã thuộc lòng toàn bộ kinh Côran, cuốn sách tuyệt diệu chứa đựng cơ sở các giáo huấn và mọi quy tắc của tôn giáo ta. Và để am tường kinh thánh đến nơi đến chốn, tôi đọc các tác phẩm của những tác giả được hoan nghênh nhất và làm sáng tỏ thêm thánh kinh bằng những bài nghiên cứu của mình. Ngoài sách vở, tôi còn học hỏi những lời truyền miệng mà những con người vĩ đại cùng thời với Đấng tiên tri của chúng ta đã nghe được và lưu truyền hậu thế. Không thỏa mãn là không còn có gì liên quan đến tôn giáo ta mà mình chưa am hiểu, tôi đặc biệt nghiên cứu môn lịch sử, đi sâu vào văn học, đọc thơ và làm thơ. Tôi say mê môn địa lý, khoa sử biên niên, cách vận dụng nhuần nhị ngôn ngữ, đồng thời không vì vậy mà lơ là các môn võ nghệ cần thiết cho một hoàng tử.

Nhưng, một môn tôi rất yêu thích và thành công hơn cả là môn viết chữ A Rập chúng ta. Tôi học hành tiến bộ nhanh đến nỗi vượt cả các nhà thư pháp bậc thầy có tên tuổi nhất ở vương quốc chúng tôi lúc bấy giờ.

Sự nổi tiếng đưa lại cho tôi quá nhiều vinh dự hơn phần tôi đáng được hưởng. Không những tiếng đồn về tài năng của tôi lan truyền trong các miền thuộc đất nước của vua cha tôi mà còn lan sang tận bên triều đình nước Ấn Độ. Nhà vua hùng mạnh của nước này hiếu kỳ muốn được gặp tôi, liền sai sứ thần mang theo nhiều tặng phẩm đến nói với cha tôi. Phụ vương tôi rất lấy làm hài lòng về thái độ ấy bởi nhiều lẽ. Người cho rằng không có gì thích hợp hơn cho một hoàng tử vào tuổi tôi được đến triều đình các nước ngoài. Hơn nữa Người vốn mong muốn gây dựng tình hữu nghị với hoàng đế Ấn Độ. Vì vậy tôi lên đường cùng sứ thần nhưng với ít tùy tùng thôi, bởi vì đường sá xa xôi diệu vợi và đầy trở ngại khó khăn.

Chúng tôi đi được một tháng thì một hôm bỗng trông thấy đằng xa bụi cát cuộn lên tựa một đám mây lớn. Dưới đám mây ấy chẳng bao lâu xuất hiện năm chục kỵ sĩ vũ trang đầy đủ. Đấy là những tên cướp đang phi nước đại về phía chúng tôi.

Chúng tôi chỉ có mười con ngựa chở hành lý và những quà tặng của cha tôi mà tôi sẽ dâng lên hoàng đế nước Ấn Độ. Đoàn chúng tôi lại ít người, vì vậy chắc bà đã rõ bọn cướp không ngần ngại gì mà không xông đến. Không có điều kiện dùng vũ lực đối phó, chúng tôi đành nói cho bọn cướp rõ rằng chúng tôi là sứ thần của hoàng đế Ấn Độ, hy vọng bọn chúng vì kính nể Người mà không dám giở trò gì. Chúng tôi nghĩ như vậy may ra có thể cứu được đoàn và sinh mạng chúng tôi. Nhưng bọn cướp trả lời hỗn xược: “Sao các người lại muốn cho bọn ta kính sợ hoàng đế chúa tể của các người nhỉ? Bọn ta không phải là thần dân của lão, thậm chí cũng không ở trên đất đai của lão nữa.”

Dứt lời, chúng vây chặt và tiến công chúng tôi. Tôi cố gắng kháng cự thật lâu. Nhưng nhận ra mình đã bị thương và nhìn thấy sứ thần, các gia nhân của ông cũng như đoàn tùy tùng của tôi đều bị giết hại, tôi liền lợi dụng sức tàn của con ngựa cũng đã bị thương nặng, để chạy trốn. Tôi thúc ngựa chạy bừa chừng nào nó còn mang nổi tôi. Nhưng đột nhiên nó khụy xuống và lăn ra chết thẳng cẳng vì quá mệt và mất quá nhiều máu. Tôi mau chóng bỏ ngựa. Ngoái nhìn lại thấy không có ai đuổi theo, tôi hiểu rằng bọn cướp không muốn rời xa những của cải chúng vừa cướp được.

Thế là, thưa bà, bỗng chốc tôi trở thành đơn độc, bị thương, không được ai cứu giúp, ở một xứ sở hoàn toàn xa lạ. Tôi không dám đi đường cái, sợ lại rơi vào tay bọn cướp. Sau khi băng bó vết thương cũng không lấy gì làm nguy hiểm, tôi đi bộ suốt ngày hôm ấy và đến chân một quả núi. Nhìn thấy ở lưng chừng núi có một cửa hang, tôi vào đấy và ngủ đêm khá bình yên, sau khi ăn mấy trái cây hái dọc đường. Hôm sau và những ngày tiếp sau nữa, tôi tiếp tục đi mà không tìm được chỗ nào để dừng chân. Nhưng chừng một tháng, tôi đến được một thành phố lớn rất đông dân, có nhiều con sông chảy qua. Ở đây, hầu như mùa xuân là bất tận.

Cảnh vật đẹp mắt làm cho tôi vui lên một chút. Tạm thời tôi lãng quên nỗi buồn da diết khi thấy thân phận mình ra nông nỗi này. Mặt mũi tay chân tôi đều đen sạm vì nắng cháy. Giày dép đã hỏng vì đi bộ lâu, tôi phải đi chân đất. Thêm nữa, quần áo đều rách tươm như xơ mướp.

Tôi vào thành phố để thăm dò xem thử mình đang ở xứ nào. Tôi hỏi một bác thợ may đang làm việc ở cửa hiệu. Thấy tôi còn trẻ và có một vẻ gì đó khác với hình dạng bên ngoài, bác bảo tôi ngồi xuống cạnh bác. Rồi bác hỏi tôi là ai, từ đâu đến và tại sao lại đến đây. Tôi thuật lại không chút giấu giếm những điều đã xảy ra cho mình. Và tôi cũng chẳng do dự gì mà không nói rõ địa vị của tôi.

Bác thợ may chăm chú nghe. Tôi vừa dứt lời, đáng lẽ đem lại cho tôi niềm an ủi, bác lại làm tăng thêm nỗi buồn lo. Bác nói: “Cậu hãy chú ý chớ có tâm sự với ai điều cậu vừa cho tôi biết, bởi vì nhà vua trị vì xứ này là kẻ thù không đội trời chung với phụ vương cậu đấy. Có thể nhà vua sẽ tìm cách hãm hại cậu nếu biết cậu đã đến thành phố này.”

Tôi không chút nghi ngờ tấm lòng thành thật của bác thợ may, khi bác nói cho tôi rõ tên nhà vua. Nhưng bởi vì mối hiềm thù giữa vua cha tôi với ông ta không có liên quan gì đến cảnh ngộ của tôi, thưa bà, tốt hơn là tôi sẽ không nói gì về chuyện ấy.

Tôi cảm ơn bác thợ may về lời khuyên của bác và nói thêm rằng tôi hoàn toàn làm theo lời bác dặn. Tôi sẽ không bao giờ quên niềm hân hoan được gặp bác. Thấy chắc là tôi đang đói, bác sai dọn cho tôi ăn và còn cho tôi được nghỉ lại ở nhà nữa, tôi nhận lời.

Mấy ngày sau, thấy tôi đã hơi lại sức sau chuyến đi lâu dài và vất vả, và biết là phần đông các ông hoàng theo đạo Hồi ta đều có học một môn nghệ thuật hay một nghề nghiệp nào đó, phòng những lúc gặp vận không may thì dùng tới nếu cần, bác hỏi tôi có biết được một nghề nào khả dĩ kiếm sống qua ngày mà chẳng cần nhờ vả ai hay không. Tôi đáp tôi thạo khoa này môn nọ, rằng tôi là nhà ngữ pháp, là nhà thơ v.v… và nhất là tôi viết chữ rất tốt. “Với tất cả những điều cậu vừa nói đó, – bác đáp – ở xứ này cậu sẽ không kiếm ra nổi một mẩu bánh bỏ vào mồm đâu. Không có gì vô tích sự hơn là những hiểu biết đại loại như cậu vừa nói tới. Nếu cậu chịu nghe lời khuyên của tôi, thì cậu hãy mặc một chiếc áo cộc. Trông cậu cũng có vẻ cường tráng và có sức khỏe tốt, cậu hãy đi vào khu rừng bên cạnh nhà đốn củi, mang về bày ra chợ bán, tôi đảm bảo rằng cậu sẽ thu được một món tiền nho nhỏ đủ sống qua ngày mà chẳng cần nhờ vả ai. Bằng cách ấy, cậu có thể chờ đến lúc trời nhìn lại mà xua tan cái đám mây vận hạn nó đang phá ngang hạnh phúc cuộc đời cậu, buộc cậu phải giấu giếm dòng dõi của mình. Tôi lo việc xoay cho cậu một sợi thừng và một cái rìu.”

Vì sợ người ta nhận ra và vì cũng cần phải sống, tôi đành đồng ý làm việc đó mặc dù nó thấp hèn và vất vả.

Ngay ngày hôm sau, bác thợ may sắm cho tôi một cái rìu và một sợi dây cùng một chiếc áo cộc. Bác lại gửi gắm tôi cho những người dân nghèo chuyên kiếm sống bằng nghề đốn củi, yêu cầu họ cho tôi theo cùng. Họ đưa tôi vào rừng. Ngay hôm đầu, tôi đã trở về, đầu đội một bó củi lớn, bán lấy được nửa đồng tiền vàng địa phương. Mặc dù rừng không xa lắm nhưng ở thành phố này củi không phải là không đắt bởi ít ai chịu khó cất công đi làm nghề đốn củi. Chỉ một thời gian ngắn, tôi kiếm được nhiều tiền đủ hoàn lại cho bác thợ may món tiền bác đã ứng trước cho.

Tôi sinh sống bằng cách ấy hơn một năm thì một hôm, tôi đi vào rừng sớm hơn thường lệ. Tôi đến một nơi khá đẹp mắt và bắt đầu chặt củi. Nhân bứt một cái rễ cây, tôi chợt nhận ra một cái vòng sắt buộc vào một cánh cửa nắp cũng làm bằng cùng thứ kim loại ấy. Tôi liền gỡ hết đất phủ lên trên và nâng cánh cửa lên. Trông thấy một chiếc cầu thang, tôi vác rìu bước xuống.

Xuống đến chân cầu thang, tôi thấy mình ở trong một cung điện lớn sáng sủa như thể đang ở trên mặt đất vào nơi trống trải nhất, điều này làm cho tôi rất khâm phục. Tôi đang đi trong một hành lang có những hàng cột bằng đá hoa vân, chân cột và đầu cột làm bằng vàng khối, thì trông thấy một người đàn bà bước tới. Dáng điệu nàng cao quý, ung dung và xinh đẹp kỳ lạ đến nỗi tôi không thiết ngắm nghía vật gì khác nữa ngoài việc dán mắt nhìn nàng mà thôi.

Để tránh cho người đẹp khỏi mất công bước đến tận chỗ mình, tôi vội vàng tiến lên để gặp nàng. Và trong khi tôi cúi chào rất thấp, nàng hỏi: “Chàng là ai? Là người trần hay là thần thánh?”

- Thưa bà, tôi là người trần, tôi chẳng có quan hệ gì với thần thánh cả.

- Tại làm sao chàng đến được nơi đây? – Nàng hỏi tiếp, miệng thở dài não nuột. – Tôi ở chốn này đã hai mươi lăm năm, mà suốt thời gian ấy tôi chưa hề trông thấy một người trần nào, trừ có chàng lần này là một.

Sắc đẹp lộng lẫy, sự dịu dàng và vẻ trung hậu trong cách nàng đón tiếp giúp cho tôi đủ can đảm để trả lời: “Thưa bà, trước khi tôi được vinh hạnh giải đáp mối băn khoăn của bà, xin cho phép tôi thưa với bà rằng tôi vô cùng vui thú trước sự kỳ ngộ này. Đây là một cơ hội giúp tôi khuây khỏa nỗi buồn đau của mình và có lẽ là một cơ hội để làm cho bà được sung sướng hơn trong chuỗi ngày đang sống.” Tôi kể qua cho nàng biết, do một tai nạn không may như thế nào mà một hoàng tử như tôi lại đến nỗi lâm vào cảnh này, và sự tình cờ ra làm sao lại run rủi cho tôi khám phá được lối vào cái nhà tù tráng lệ nhưng chắc là buồn chán, để được gặp nàng.”

- Than ôi, thưa hoàng tử, – nàng lại thở dài – chàng nói rất có lý khi cho rằng cái nhà tù sang trọng và xa hoa này đúng là một nơi trú ngụ rất chán chường. Khi người ta buộc phải sống ở một nơi trái với ý muốn của mình thì những chốn hoa lệ nhất cũng chẳng ai thích thú. Chàng đã từng bao giờ nghe danh vua Epitimarút vĩ đại, chúa đảo Gỗ Mun chưa nhỉ? Sở dĩ có cái tên gọi đó là vì hòn đảo này sản sinh rất nhiều loại gỗ quý ấy. Tôi là công chúa con của Người. Vua cha tôi đã gả tôi cho một hoàng tử có họ hàng xa xôi với tôi. Nhưng ngay đêm tân hôn, giữa lúc triều đình và cả kinh thành vương quốc đảo Gỗ Mun đang tưng bừng mở hội mừng thì một hung thần đã bắt cóc tôi trước khi tôi được gặp mặt chồng. Lúc ấy tôi ngất đi, hoàn toàn bất tỉnh nhân sự. Khi tỉnh dậy đã thấy mình ở trong lâu đài này. Một thời gian dài không có gì có thể an ủi nổi tôi. Nhưng rồi thời gian và sự cần thiết bắt buộc, tôi cũng phải quen dần và cam chịu sự có mặt của lão hung thần. Như đã nói với chàng, đã hai mươi lăm năm tôi sống ở chốn này. Có thể nói tôi có đầy đủ tất cả những gì cần thiết cho cuộc sống, tất cả những gì đủ làm vừa lòng một công chúa chỉ thích chưng diện và điểm trang như tôi.

Cứ mười ngày một lần, – công chúa nói tiếp – lão hung thần đến ở với tôi một đêm, lão không ở lâu hơn vì theo lời lão, lão đã có vợ. Nếu vợ lão biết được lão không chung thủy thì sẽ nổi cơn ghen. Tuy vậy, nếu tôi cần gặp lão, bất kể ngày hay đêm, tôi chỉ cần động đến một lá bùa đặt ở cửa buồng là lão hiện ra ngay tức khắc. Lão vừa đến cách đây bốn ngày, như vậy còn sáu ngày nữa tôi mới lại gặp lão. Do đó chàng có thể ở lại đây năm ngày để làm bạn với tôi nếu chàng vui lòng. Tôi sẽ xin hầu hạ xứng đáng với phẩm giá và địa vị của chàng.

Tôi tự cho mình quá ư hạnh phúc, chưa cầu xin đã được toại nguyện, thì còn lẽ nào lại đi khước từ một lời mời mọc ân cần đến vậy. Công chúa đưa tôi vào một buồng tắm cực kỳ sạch sẽ, đầy đủ tiện nghi và vô cùng sang trọng. Khi tôi tắm xong thì ở chỗ tôi để quần áo đã thấy có sẵn một bộ khác rất đắt tiền. Tôi mặc bộ này không phải vì nó quý báu mà chính là để cho xứng đáng hơn với nàng. Chúng tôi cùng ngồi xuống một cái sân trải một tấm thảm sang trọng có để sẵn những chiếc gối tựa bọc gấm hoa Ấn Độ loại đẹp nhất. Một lát sau, nàng dọn lên bàn nhiều món ăn ngon. Chúng tôi cùng dùng bữa, và suốt ngày hôm ấy sống với nhau rất thú vị. Đêm đến, tôi chung chăn gối cùng nàng. Ngày hôm sau vì muốn tìm mọi cách làm cho tôi vui, trong bữa ăn nàng mang ra một chai rượu lâu năm loại ngon chưa từng có, và chiều lòng tôi, nàng cũng uống cùng tôi mấy chén. Khi hơi men rượu quý đã bốc lên đầu, tôi bảo nàng: “Công chúa xinh đẹp ơi, nàng bị chôn sống ở đây quá lâu rồi. Nàng hãy đi theo tôi, hãy lên hưởng ánh sáng mặt trời thật, mà nàng đã bị cấm không nhìn thấy từ bao năm nay. Hãy bỏ lại đây thứ ánh sáng giả dối của chốn này.”

- Thưa hoàng tử, – nàng mỉm cười đáp – xin chàng đừng nói thế. Em chẳng thiết gì ánh sáng ban ngày đẹp đẽ nhất trần gian, miễn là cứ mười ngày chàng sống với em chín ngày và nhường ngày thứ mười cho lão hung thần.

- Thưa công chúa, tôi biết vì sợ lão hung thần nên nàng nói ra như vậy. Còn tôi, tôi chẳng sá gì lão ấy đâu. Tôi có thể đập nát vụn cái bùa yêu mang những dòng chữ loằng ngoằng của lão kia. Lão cứ đến đây, tôi chờ lão. Lão có dũng mãnh, có ghê gớm bao nhiêu tôi cũng quyết cho lão biết sức mạnh của cánh tay này. Tôi thề tiêu diệt cả bọn hung thần ác quỷ ở trên đời, bắt đầu từ lão.

Công chúa biết rõ hậu quả của việc đó cho nên van xin tôi chớ có động đến cái bùa. Nàng nói: “Chàng làm như vậy sẽ mang lại cái chết cho cả đôi ta. Em biết rõ bọn hung thần hơn chàng nhiều.” Hơi men ngăn không cho tôi nhận thức được lời khuyên có lý của công chúa. Tôi co chân đạp mạnh vào cái bùa, làm nó vỡ tan tành nhiều mảnh.

Cái bùa vừa bị đạp vỡ, lập tức cả tòa lâu đài rung chuyển, tưởng chừng sắp đổ tới nơi, phát ra những tiếng ầm ầm khủng khiếp tựa sấm rền kèm theo nhiều tia chớp dồn dập trong bóng tối mịt mù. Tiếng ầm ầm kinh khủng đó làm tan ngay hơi men và cho tôi thấy rõ, nhưng quá muộn mất rồi, sai lầm vừa mắc phải. Tôi kêu lên: “Thế là thế nào, thưa công chúa?” Nàng hốt hoảng trả lời, không nghĩ tới tai họa sẽ xảy đến cho bản thân mình: “Hỡi ôi! chàng sẽ chết mất thôi nếu chàng không chạy trốn ngay đi.”

Tôi làm theo lời khuyên của nàng, và khiếp đảm quá đến nỗi bỏ quên lại chiếc rìu và đôi dép. Tôi vừa ra được đến cầu thang mà tôi xuống hôm trước, thì tòa lâu đài yêu quái mở ra để lão hung thần vào. Lão giận dữ hỏi công chúa: “Cô làm sao thế và tại sao phải gọi đến ta?”

Công chúa đáp: “Một cơn đau tim buộc em phải đi tìm chai rượu mà ngài trông thấy đấy: em đã uống vài ba chén, chẳng may một bước hụt chân khiến em ngã vào chiếc bùa làm nó vỡ. Chẳng có chuyện gì khác đâu.”

Nghe câu trả lời ấy, lão hung thần giận dữ bảo nàng: “Cô là một con vô liêm sỉ, một đứa nói dối. Thế chiếc rìu và đôi dép kia tại sao lại ở đây?”

- Bây giờ em trông thấy những thứ ấy là lần đầu. Có lẽ ngài đến đây dũng mãnh quá cho nên gió đã cuốn hút những vật đó vào theo mà ngài không để ý chăng?

Lão thần chỉ đáp lại bằng những lời chửi rủa và những cú đấm đá mà tôi nghe được tiếng. Tôi không đủ cứng cỏi để nghe tiếng kêu khóc thảm thương của nàng công chúa bị ngược đãi một cách rất hung bạo. Tôi đã trút bỏ bộ quần áo của mình mà hôm trước sau khi tắm xong tôi mang ra để ở cầu thang. Thế là tôi lên khỏi cái chốn ấy, lòng đau đớn và thương xót hơn bởi chính mình là kẻ vừa gây nên tai họa lớn. Qua việc hy sinh nàng công chúa xinh đẹp nhất thế gian cho một tên hung thần dã man đang trong cơn giận dữ, tôi đã tự biến thành một kẻ sát nhân và đứa bội bạc xấu xa nhất của loài người.

Tôi tự bảo, đúng là nàng bị cầm tù từ hai mươi lăm năm nay. Nhưng trừ việc thiếu tự do ra, nàng có cần gì hơn nữa để mà sung sướng đâu! Sự nóng nảy của tôi kết liễu hạnh phúc của nàng, và phó mặc nàng cho sự hung ác của một con quỷ không biết xót thương. Tôi hạ cánh cửa nắp xuống, phủ kín đất và trở về thành phố với một bó củi đội trên đầu mà tôi cũng chẳng hiểu làm sao mà kiếm ra được nữa, vì mệt mỏi, buồn bã, hoang mang.

Bác thợ may chủ nhà tôi trọ rất vui mừng thấy tôi trở về. Bác nói: “Cậu vắng mặt lâu quá làm cho tôi rất lo âu bởi cái điều bí mật liên quan đến dòng dõi nhà cậu mà cậu đã từng tâm sự với tôi. Tôi chẳng biết nên nghĩ thế nào, chỉ lo có người nào nhận diện được cậu chăng. Thật là tạ ơn Thượng đế, cậu đã trở về!” Tôi cảm ơn sự quan tâm và tình thân ái của bác, nhưng tôi không cho bác biết một tí gì về điều đã xảy ra. Tôi cũng không nói rõ lý do vì sao tôi trở về không có rìu và dép. Tôi lui về phòng riêng và một nghìn lần tự trách mình đã dại dột quá chừng. Tôi tự nhủ: “Thật không có gì sánh được hạnh phúc của công chúa và của ta nếu lúc ấy ta biết tự kiềm chế mà không đập vỡ cái bùa yêu.”

Trong khi tôi đang thả mình theo những ý nghĩ buồn nản ấy, bác thợ may bước vào và bảo: “Có một cụ già không quen vừa mới đến, mang theo cái rìu và đôi dép của cậu, cụ bảo rằng bắt được giữa đường. Các bạn tiều phu của cậu chỉ cho cụ biết là cậu ở đây. Cậu ra mà gặp, ông lão muốn giao cho cậu tận tay.”

Nghe nói, tôi biến sắc, toàn thân run lẩy bẩy. Bác thợ may vừa hỏi vì sao thì cửa buồng đã mở ra. Cụ già không đủ kiên nhẫn chờ đợi, đã hiện ra trước mắt chúng tôi với chiếc rìu và đôi dép. Đấy chính là lão hung thần đã bắt cóc nàng công chúa xinh đẹp đảo Gỗ Mun. Lão hóa thân thành cụ già, sau khi đối xử với nàng một cách cực kỳ tàn bạo. Lão nói: “Ta là thần, cháu ngoại Ebơlít, chúa tể các thần linh. Có phải đây là chiếc rìu của mày? Có phải kia là đôi dép của mày?”

Lão hung thần hỏi mà chẳng thèm đợi tôi trả lời. Vả chăng tôi cũng chẳng trả lời nổi vì bộ mặt khủng khiếp của lão đã làm cho tôi thất đởm. Lão chụp lấy ngang thắt lưng tôi, cắp tôi ra khỏi buồng, rồi bay vút lên không trung, mang tôi lên tới trời xanh, mạnh và nhanh đến nỗi tôi chỉ biết là mình lên cao khi nhận ra con đường vào rừng mà lão đưa tôi đi chỉ trong khoảnh khắc. Rồi lão lao xuống mặt đất cũng mạnh và cũng nhanh như lúc bay lên. Lão giậm chân xuống đất, mặt đất nứt ra cho lão chui vào. Thế là tôi thấy mình đã ở trong tòa lâu đài yêu quái, trước mặt tôi là nàng công chúa xinh đẹp của đảo Gỗ Mun. Nhưng than ôi! Cảnh tượng đau lòng làm sao! Điều tôi trông thấy như một mũi dùi xuyên suốt quả tim tôi. Nàng công chúa ấy thân thể trần truồng và đẫm máu, nằm sõng xoài trên mặt đất, dở chết dở sống, đôi má đầm đìa nước mắt.

- Đồ dối trá! – Lão chỉ tôi mà bảo nàng. – Có phải là tình nhân của mày đây không?

Nàng ngước đôi mắt sầu thảm nhìn tôi và trả lời buồn bã: “Tôi không biết anh này. Đây là lần đầu tiên tôi gặp còn chưa bao giờ tôi trông thấy anh ta.”

- Thế nào? – Lão hung thần lại nói. – Nó là nguyên nhân đưa mày vào tình cảnh như thế kia. Vậy mà mày còn dám nói rằng mày không biết nó?

- Nếu quả thật là tôi không quen biết anh ta, tại sao ngài lại muốn tôi nói dối để đưa anh ta vào chỗ chết?

- Thế thì, nếu mày chưa hề trông thấy nó bao giờ, mày hãy cầm thanh gươm này và cắt đầu nó cho ta.

- Than ôi! – Công chúa đáp. – Làm sao tôi có thể làm điều như ngài vừa đòi hỏi? Tôi kiệt lực đến không nhấc nổi cánh tay. Và cho dù có nhấc nổi, làm sao tôi có đủ can đảm giết hại một người chưa từng quen biết, một kẻ vô tội?

Lão hung thần liền bảo:

- Sự từ chối ấy làm cho tao biết rõ tất cả tội ác của mày.

Rồi quay sang tôi, lão hỏi tiếp: “Còn mày, mày biết nó chứ?”

Tôi sẽ là con người bội bạc và đểu cáng nhất thế gian, nếu không giữ trọn được thủy chung đối với nàng như nàng đã giữ trọn đối với tôi, kẻ đã gây nên tai họa cho nàng. Bởi vậy tôi trả lời lão hung thần: “Làm sao tôi có thể biết được, bây giờ tôi mới trông thấy bà ta là lần đầu?”

- Nếu quả như vậy, thì mày hãy cầm lấy thanh gươm này và chặt đầu nó. Bằng cái giá ấy, tao mới cho mày được tự do, và tao mới tin rằng cho đến lúc này mày chưa bao giờ trông thấy nó, như lời mày vừa nói ra.

- Rất vui lòng. – Tôi đáp.

Tôi đỡ lấy thanh gươm từ tay lão.

Thưa bà, xin bà chớ vội nghĩ rằng tôi đến gần công chúa đảo Gỗ Mun là để làm kẻ thực hiện ý đồ dã man của lão hung thần. Tôi làm như vậy chỉ để, bằng cử chỉ của mình và trong phạm vi có thể, tỏ cho nàng hiểu rằng nếu nàng đã dám kiên quyết hy sinh tính mạng vì tình yêu đối với tôi thì tôi cũng không khước từ sự xả thân vì tình yêu đối với nàng. Công chúa hiểu ý định của tôi. Mặc dù đang đau đớn và buồn bã, qua một cái nhìn đầy ý nghĩa, nàng tỏ cho tôi hiểu rằng nàng vui lòng chết và lấy làm hài lòng thấy tôi cũng sẵn sàng vì nàng mà hy sinh.

Thế là tôi lùi lại, ném thanh gươm xuống đất và bảo lão hung thần: “Tôi đời đời sẽ đáng chê trách trước con mắt của thế gian nếu tôi hèn nhát đi sát hại một con người không những là chưa từng quen biết mà còn là một người đàn bà ở trong tình trạng sắp sửa lìa đời như người mà tôi đang thấy kia. Ngài muốn làm gì tôi thì làm bởi vì tôi đã thuộc quyền sinh sát của ngài. Nhưng tôi không thể nào tuân theo mệnh lệnh dã man của ngài.”

- Ta thấy rõ – lão thần nói – cả hai chúng mày thách thức ta, chúng mày nhục mạ sự ghen tuông của ta. Nhưng hãy xem cách ta xử sự đây, cả hai chúng mày sẽ hiểu rõ ta có thể làm được những gì. – Nói đến đây, con quái vật cầm thanh gươm chặt đứt một bàn tay của công chúa, nàng chỉ còn đủ thời giờ đưa bàn tay kia ra hiệu để nói với tôi lời vĩnh biệt muôn đời. Bởi vì nàng đã mất quá nhiều máu và lần này lại mất máu nữa không thể nào sống thêm một vài khoảnh khắc sau hành động cực kỳ hung bạo ấy. Cảnh tượng đó làm cho tôi ngất đi.

Tỉnh dậy, tôi bảo lão hung thần, sao lão cứ đọa đày, không cho tôi chết ngay đi: “Ngài hãy đánh đi, tôi sẵn sàng nhận đòn chí mạng, tôi chờ đợi ngài làm việc đó như một điều làm phúc lớn cho tôi.” Nhưng đã không ưng cho, lão còn nói: “Đấy, các bậc thần linh đối xử với những con đàn bà mà họ nghi ngờ lòng thủy chung theo cách ấy đấy. Nó đã tiếp mày ở đây. Nếu ta biết chắc rằng quả thật nó đã gây cho ta một nhục mạ lớn hơn nữa thì ta đã giết chết mày lúc này rồi. Nhưng ta tạm bằng lòng hóa kiếp mày thành chó, thành lừa, thành sư tử hay là thành chim. Hãy chọn lấy một kiếp! Ta muốn cho phép mày được tự do lựa chọn.”

Những lời đó gây cho tôi ít nhiều hy vọng là có thể lay chuyển được lão. “Hỡi thần linh! – Tôi nói. – Hãy dẹp bớt cơn thịnh nộ của ngài. Ngài đã không muốn kết liễu đời tôi, đã cho tôi sống thì xin ngài làm ơn cho tôi một cách hào hiệp hơn. Tôi sẽ mãi mãi ghi nhớ sự đại xá của ngài nếu ngài tha thứ cho tôi, cũng như con người tốt bụng nhất trần gian đã tha thứ cho một kẻ láng giềng vốn nuôi lòng ghen ghét đối với mình cho đến chết.” Lão hung thần hỏi việc gì đã xảy ra giữa hai người hàng xóm ấy. Lão nói rằng lão đủ kiên nhẫn để nghe hết câu chuyện. Sau đây là cách thức mà tôi đã kể cho lão nghe. Thưa bà, tôi nghĩ rằng bà sẽ không phật ý nếu tôi cũng thuật lại hầu bà câu chuyện ấy hôm nay:

 

CHUYỆN KẺ GHEN GHÉT VÀ NGƯỜI BỊ GHEN GHÉT

Trong một thành phố khá lớn nọ, có hai người nhà ở xế cửa nhau. Một người nuôi một mối ghen ghét đến nỗi người bị ghen ghét đành phải dọn nhà đi xa. Ông chắc rằng chỉ tại ở gần nhau cho nên mới bị hàng xóm của mình thù ghét, ông đã hết sức lấy lòng mà vẫn không làm sao cho gã giảm bớt hằn thù được chút nào. Ông bán nhà cùng với ít đồ đạc của mình và đến kinh thành tậu một mảnh đất nhỏ cách phố xá chừng nửa dặm đường. Ngôi nhà khá đầy đủ tiện nghi, có một mảnh vườn đẹp và một cái sân rộng vừa phải. Trong sân có một bể chứa nước sâu đã lâu ngày không dùng chứa nước.

Con người tốt bụng mua được chỗ nhà đất ấy rồi, liền đi tu để sống một cuộc đời ẩn dật. Ông cho xây thêm nhiều phòng tu ở trong nhà. Chỉ ít lâu sau nhà ông đã trở thành một cộng đồng đông đảo tu sĩ. Đức độ của ông chẳng bao lâu nổi tiếng và do đó thu hút khá đông thiên hạ, cả những dân thường cũng như các quan chức trong thành phố đến thăm. Tóm lại, mọi người đều hết sức quý trọng và yêu mến ông. Nhiều người từ xa đến xin ông cầu nguyện cho. Tất cả những ai được gặp ông trở về đều đồn đại về những phước lành mà họ tin là được trời ban cho thông qua vị tu sĩ.

Danh vọng lớn của ông ta truyền về đến tận thành phố quê hương nơi mà ông đã rời bỏ, làm cho con người hay ghen ghét kia quá đỗi buồn rầu. Đến mức gã phải bỏ cửa bỏ nhà và công việc làm ăn ra đi với quyết tâm tìm cách giết hại người hàng xóm cũ cho bằng được. Nhằm mục đích đó, gã đến tu viện của các ẩn sĩ và được viện trưởng trước đây vốn là hàng xóm của gã, tiếp đón một cách cực kỳ thân ái. Gã hay ghen ghét nói với ông rằng gã đến đây để bàn với ông một việc hệ trọng, chỉ có thể nói chuyện riêng với mỗi mình ông ta mà thôi. Gã nói thêm: “Để không cho ai có thể nghe được câu chuyện giữa chúng ta, tôi xin ngài, chúng ta hãy cùng đi dạo trong sân. Và vì trời cũng sắp tối rồi, xin ngài hãy ra lệnh cho các tu sĩ của ngài trở về buồng riêng của họ.”

Vị trưởng tu sĩ làm theo lời gã yêu cầu. Khi gã hay ghen ghét chỉ còn lại một mình với con người tốt bụng ấy, gã vừa đi sóng đôi với ông trong sân vừa bắt đầu nói huyên thuyên cho đến khi đến bên bờ cái bể chứa, thì xô nhào ông xuống đấy. Chẳng có ai hay biết gì về hành động độc ác ấy. Làm xong, gã chạy vội ra cửa tu viện và thoát ra ngoài không để ai trông thấy. Gã trở về nhà, hí hửng với chuyến đi, tin chắc rằng người mình ghen ghét không còn sống trên đời này nữa. Nhưng gã đã nhầm to.

Cái bể chứa ấy vốn có tiên và thần ở. Họ có mặt đúng lúc để cứu vị trưởng các tu sĩ. Họ đón lấy ông và đỡ ông ta xuống đáy bể một cách nhẹ nhàng đến nỗi ông ta chẳng cảm thấy đau đớn chút nào. Ông có cảm giác về một chuyện gì đó phi thường trong khi ngã lẽ ra đã làm cho ông thiệt mạng, song ông không nhìn rõ mà cũng chẳng nghe thấy gì.

Tuy vậy, lát sau ông nghe có tiếng nói: “Các bạn có biết con người mà chúng ta vừa cứu giúp ấy là ai không?” Nhiều tiếng khác trả lời không biết, giọng nói đầu tiên lại đáp: Tôi sẽ cho các bạn hay. Người này với lòng nhân từ rộng lớn nhất thế gian, đã rời bỏ thành phố ông đang sống đến đây ở, với niềm hy vọng có thể chữa cho một người hàng xóm khỏi cái bệnh ghen ghét mình. Ông ta được mọi người đồng tình quý trọng đến nỗi gã hay ghen ghét kia không chịu nổi, đã tìm đến đây với ý định giết hại ông. Việc đó hẳn đã xảy ra nếu không gặp chúng ta cứu giúp con người tốt bụng, mà tiếng tăm vang động đến nỗi hoàng đế đang ngự thành phố bên cạnh ngày mai sẽ đến thăm, để nhờ ông cầu nguyện cho công chúa.” Một giọng khác hỏi tại sao công chúa lại phải cần đến tu sĩ cầu nguyện cho. Giọng đầu tiên đáp: “Các bạn không biết rằng nàng bị thần Maimun, con trai của Đimđin, ám vì nó phải lòng nàng ư? Nhưng tôi biết cách mà vị trưởng các tu sĩ tốt bụng này sẽ dùng để chữa cho nàng rồi. Việc dễ dàng thôi, tôi xin nói để các bạn rõ. Trong tu viện của ông có một con mèo đen, cuối đuôi nó có một đốm trắng chỉ lớn bằng đồng hào. Ông ta chỉ cần bứt bảy sợi lông từ cái đốm trắng ấy, đốt lên và dùng khói xông đầu cho công chúa. Lập tức nàng sẽ lành hẳn bệnh và thoát khỏi sự ám ảnh của thần Maimun con trai của Đimđin. Lão ấy sẽ không bao giờ dám bén mảng đến gần nàng một lần thứ hai nữa.”

Vị trưởng các tu sĩ không để sót một lời qua lại nào giữa các vị thần tiên. Sau khi nói xong câu chuyện ấy, các vị thần tiên lặng im cho đến sáng. Ngày hôm sau, trời bắt đầu sáng. Nhờ trông rõ được mọi vật, ông nhận ra một cái lỗ và từ đó thoát ra khỏi bể chứa và đi ra ngoài chẳng khó nhọc gì vì nó đã hỏng ở nhiều nơi.

Các tu sĩ đang đi tìm ông, rất vui mừng thấy ông trở về. Ông kể vắn tắt về hành động độc ác của người khách mà ông đã tiếp đón niềm nở ngày hôm trước, rồi trở về buồng riêng. Con mèo đen mà ông nghe nói đêm hôm trước qua câu chuyện giữa các vị thần tiên chỉ lát sau đã đến cọ vào người ông như thường lệ. Ông bứt bảy sợi lông ở cái đốm trắng cuối đuôi của nó, để riêng ra một nơi phòng khi cần đến.

Mặt trời vừa mọc chưa bao lâu thì xa giá hoàng đế đã đến trước tu viện. Người không muốn từ nan bất cứ một việc gì có thể mong chóng chữa khỏi bệnh cho công chúa. Vua ra lệnh đội bảo vệ dừng lại trước cửa, rồi cùng với các quan đại thần tùy giá bước vào. Các tu sĩ tiếp đón nhà vua hết sức kính trọng. Hoàng đế gọi riêng vị trưởng tu sĩ ra và nói: “Chắc tiên sinh đã rõ lý do gì đưa ta đến đây.”

- Tâu bệ hạ, có. – Tu sĩ trả lời khiêm tốn. – Nếu tôi không nhầm, căn bệnh của công chúa là nguyên nhân khiến cho tôi được cái vinh hạnh mà mình không xứng đáng là nghênh tiếp bệ hạ.

- Đúng như vậy. – Hoàng đế đáp. – Tiên sinh sẽ làm cho ta sống lại nếu như qua những lời cầu nguyện của mình, tiên sinh có thể giúp cho con gái ta khỏi bệnh, điều mà ta hy vọng là tiên sinh có thể thực hiện được.

- Tâu bệ hạ, – con người tốt bụng nói – nếu bệ hạ vui lòng cho mời công chúa lại đây, tôi mong rằng với sự cứu giúp và ơn cao cả của Thượng đế, công chúa sẽ hoàn toàn khỏi bệnh trở về.

Nhà vua rất đỗi vui mừng, lập tức sai đi tìm con gái. Lát sau công chúa đến cùng một đoàn tùy tùng đông gồm các nữ tì và quan hoạn. Nàng đeo mạng không để cho ai nhìn rõ mặt. Vị trưởng các tu sĩ cho đốt một lò than trên đầu công chúa. Khi ông vừa đặt lên than hồng bảy sợi lông mèo thì lập tức thần Maimun con trai của Đimđin thét lên một tiếng dữ tợn và xuất khỏi công chúa mà chẳng hề ai trông thấy gì cả.

Thoạt tiên là đưa tay vén tấm mạng che mặt để xem mình đang ở đâu, nàng kêu lên: “Ta ở đâu thế này? Ai đưa ta đến đây?”

Nghe câu đó, hoàng đế không nén được mừng vui. Người ôm con gái, hôn lên mắt con. Người cũng hôn tay vị trưởng tu sĩ và nói với các quan đi theo: “Các khanh hãy cho ta biết cảm tưởng! Người đã chữa cho con gái ta khỏi bệnh như thế này đáng được ban thưởng gì?” Các quan đều trả lời ông đáng được kết hôn cùng công chúa. “Điều đó hợp ý ta, – hoàng đế nói tiếp – và ta nhận người này là con rể ta từ giờ phút này.”

Ít lâu sau tể tướng qua đời. Hoàng đế cử tu sĩ lên thay. Rồi hoàng đế cũng băng hà mà không có con trai nối nghiệp. Các giáo phái và dân quân trong nước họp mặt lại nhất trí tuyên bố thừa nhận tể tướng mới lên ngôi hoàng đế.

Vị tu sĩ tốt bụng nối ngôi vua thay bố vợ. Một hôm khi đang cùng với cả triều đình ngự giá trên đường thì chợt trông thấy người vẫn ghen ghét mình lẫn trong đám đông dân chúng bên đường. Vua gọi một thượng thư tùy giá và khẽ bảo: “Khanh hãy đến và dẫn người kia lại đây cho ta, chú ý chớ làm cho anh ta kinh hãi.” Quan thượng thư tuân lệnh. Khi người hay ghen ghét được đưa đến, hoàng đế bảo y: “Anh bạn ơi, tôi rất sung sướng được gặp lại bạn.” Rồi nói với một quan khác: “Hãy lập tức trao cho người này một nghìn đồng vàng lấy ở kho vàng của ta. Ngoài ra hãy cấp cho anh ta hai mươi gánh hàng hóa quý nhất trong kho ta. Và hãy cử một đội bảo vệ đủ mạnh để dẫn đường và hộ tống anh về tận nhà.”

Sau khi giao cho ông quan nhiệm vụ ấy, hoàng đế từ biệt gã hay ghen ghét và tiếp tục cuộc tuần du. Khi tôi^㉗ đã kể cho lão hung thần vừa giết hại nàng công chúa đảo Gỗ Mun nghe hết câu chuyện ấy, tôi liền rút ra câu kết luận: “Hỡi thần linh, – tôi nói – ngài thấy rằng vị hoàng đế hay làm việc lành ấy không chỉ vui lòng quên việc mình đã từng bị gã hay ghen ghét kia làm cho suýt thiệt mạng, mà còn đối đãi tử tế và cho gã trở về với tất cả lòng độ lượng mà ngài vừa nghe.” Tóm lại, tôi đem hết tài hùng biện ra van lão hãy noi theo một tấm gương tốt đẹp như vậy để tha tội cho tôi. Nhưng tôi vẫn không sao lay chuyển được lão.

- Tất cả những gì ta có thể làm được cho mày, – lão bảo tôi – ấy là không giết chết mày. Nhưng chớ có vội mừng là ta sẽ để cho mày trở về an toàn nguyên vẹn. Ta phải cho mày thấy pháp thuật của ta có thể làm được những gì.

Dứt lời, lão túm lấy tôi một cách hung bạo, mang tôi xuyên qua vòm cao của tòa lâu đài dưới đất. Đất mở ra cho lão bay qua. Lão đưa tôi lên cao vút đến nỗi nhìn thấy quả đất giống như một vầng mây trắng nhỏ. Từ độ cao ấy, lão lao xuống mặt đất nhanh như chớp giật và đặt chân lên đỉnh một ngọn núi.

Ở đấy lão nhặt một nắm đất, đọc hay đúng hơn là lầm bầm mấy câu thần chú tôi không hiểu gì cả, rồi ném đất vào tôi: “Hãy từ bỏ mặt người, – lão nói – và hãy mang mặt khỉ.” Lão biến mất ngay, để lại mỗi mình tôi, cô đơn, người hóa thành khỉ, nặng trĩu đau buồn, ở một xứ xa lạ không rõ ở gần hay xa đất nước của vua cha.

Tôi từ núi cao đi dần xuống và vào một xứ đồng đất bằng phẳng. Sau một tháng thì đi tận cùng xứ ấy, tới sát bờ biển. Biển lúc bấy giờ đang lặng. Tôi nhận ra một chiếc tàu cách bờ chừng nửa dặm. Không để lỡ mất thời cơ tốt như vậy, tôi bẻ một cành cây to, kéo xuống biển và cưỡi lên, chân bên này chân bên kia, mỗi tay cầm một chiếc gậy làm chèo.

Bơi bằng cách ấy, tôi tiến đến phía chiếc tàu. Khi tôi đã đến khá gần để người trên tàu có thể nhận rõ, các thủy thủ và khách tập trung trên sàn tàu đều cho là một cảnh tượng kỳ dị. Mọi người đều nhìn tôi rất thán phục. Trong lúc đó tôi đến được sát mạn tàu. Bám vào một sợi dây, tôi leo lên tới sàn tàu. Nhưng bởi vì không thể nói ra lời, tôi lâm vào một tình trạng bối rối khủng khiếp. Quả vậy, mối nguy hiểm tôi đang trải qua lúc này cũng không kém ghê gớm như khi còn thuộc quyền sinh sát của lão hung thần. Các nhà buôn vốn mê tín và hay nghĩ ngợi xa xôi, họ tin rằng cho tôi lên tàu, tôi có thể mang tai họa đến cho tàu bè của họ. Bởi vậy, một người nói: “Tôi sẽ cho nó một chùy chết tươi.” Một người khác: “Tôi muốn cho nó một mũi tên xuyên suốt qua người.” Một người nữa: “Phải ném nó xuống bể.” Một người nào đó có lẽ đã làm được điều họ nói nếu tôi không níu lấy áo thuyền trưởng và phủ phục dưới chân ông ta. Tôi nắm lấy áo ông theo bộ điệu một người đang cầu khẩn. Xúc động sâu sắc trước cử chỉ và nước mắt ròng ròng của tôi, ông ta nhận che chở tôi. Ông nói sẽ làm cho kẻ nào định gây hại cho tôi sẽ phải hối hận. Ông ta còn vuốt ve tôi rất lâu. Về phía mình, bởi vì không nói được ra lời, tôi đành tìm cách để qua cử chỉ, biểu lộ lòng biết ơn.

Sau đợt biển lặng, gió nổi lên không mạnh nhưng kéo dài. Suốt năm mươi ngày gió không đổi hướng, giúp chúng tôi cập bến thuận lợi một thành phố đẹp rất đông dân và buôn bán sầm uất. Tàu neo lại đấy. Thành phố ấy rất quan trọng vì chính là kinh đô của một quốc gia hùng mạnh.

Chiếc tàu của chúng tôi nhanh chóng bị vô số những chiếc thuyền con đến vây quanh. Những chiếc thuyền này chở đầy những người, hoặc đến chào mừng bạn bè thân thuộc mới tới, hoặc đến hỏi thăm tin tức những người ở các nơi tàu vừa rời bến. Cũng có nhiều người đến chỉ để xem một chiếc tàu từ xa mới đến cho thỏa sự tò mò mà thôi.

Trong số người này có mấy ông quan muốn nhân danh hoàng đế nói chuyện với các nhà buôn trên tàu. Các nhà buôn đến ra mắt. Một quan nói: “Hoàng đế chúng tôi giao cho chúng tôi nhiệm vụ biểu lộ lòng vui mừng của Người trước việc các vị đến đây. Người mong các vị vui lòng viết lên cuộn giấy mỗi người vài ba dòng chữ.

Để các vị hiểu ý định của hoàng thượng, tôi xin trình bày thêm là Người có một tể tướng vừa rất có năng lực xử lý các công việc vừa viết chữ cực kỳ hoàn hảo. Vị đại thần ấy vừa qua đời cách đây mấy ngày. Hoàng đế chúng tôi rất buồn, và bởi vì không bao giờ Người nhìn nét bút của tể tướng mà không khâm phục, cho nên Người long trọng thề rằng chỉ trao chức tể tướng cho vị nào viết chữ cũng đẹp như chữ cố tể tướng mà thôi. Nhiều người đã dâng trình nét bút của mình, nhưng cho đến nay chưa có một ai trong đất nước chúng tôi được coi là xứng đáng giữ cương vị tể tướng.”

Các nhà buôn trên tàu, vị nào tự xét bút mình đủ đẹp để có thể nhòm ngó địa vị cao sang ấy, đều lần lượt viết ra những gì họ muốn nói. Khi họ viết xong, tôi tiến lên và nhấc cuộn giấy từ tay người đang cầm. Mọi người, đặc biệt là các nhà buôn vừa mới viết chữ, ngỡ rằng tôi muốn xé rách hoặc ném xuống bể liền kêu toáng lên. Song họ yên tâm ngay khi thấy tôi cầm cuộn giấy khá chững chạc và ra hiệu tỏ ý muốn đến lượt mình cũng được viết. Điều đó làm cho họ đổi lo âu thành thán phục. Tuy vậy, bởi vì chưa bao giờ ai trông thấy khỉ biết viết chữ, và không thể nào tin là tôi lại giỏi hơn những người khác, cho nên họ muốn giật lấy cuộn giấy khỏi tay tôi. May sao thuyền trưởng lại bênh vực: “Các ngài cứ mặc nó, cứ để cho nó viết! Nếu nó chỉ bôi bẩn giấy, tôi hứa với các ngài sẽ trừng phạt nó ngay tức khắc. Nếu ngược lại, nó viết tốt, điều mà tôi hy vọng, bởi vì suốt đời tôi chưa bao giờ trông thấy một con khỉ khéo léo hơn, tài giỏi hơn hoặc am hiểu việc đời hơn con này, tôi tuyên bố nhận nó làm con nuôi. Tôi có một đứa con trai, nhưng xét ra không được thông minh bằng con khỉ này.”

Thấy không có ai phản đối ý kiến của thuyền trưởng, tôi cầm bút và chỉ buông xuống sau khi viết xong sáu kiểu chữ A Rập vẫn thường dùng. Mỗi kiểu chữ viết hàm chứa nội dung một bài thơ hai câu hoặc thơ tứ tuyệt vừa mới nghĩ ra để ca ngợi đức vua. Nét chữ của tôi không những làm lu mờ nét chữ các nhà buôn, mà tôi còn dám nói rằng cho đến lúc bấy giờ ở nước này chưa ai được nhìn thấy có những chữ viết tốt đến như vậy bao giờ.

Tôi viết xong, các quan cầm cuộn giấy và mang về dâng lên hoàng đế.

Nhà vua không để ý gì đến các chữ viết khác. Người chỉ xem nét bút của tôi và rất lấy làm vừa lòng. Người phán bảo các quan: “Hãy lấy con ngựa đẹp nhất, yên cương sang trọng nhất trong chuồng ngựa của ta, và mang theo một chiếc áo gấm lộng lẫy nhất để mặc cho người đã viết sáu kiểu chữ này, rồi đón ông ta đến đây cho ta.”

Nghe lệnh của hoàng đế, các quan bật cười. Nhà vua nổi giận vì sự phạm thượng đó, định trị tội thì họ vội tâu: “Xin bệ hạ tha tội cho chúng tôi. Những chữ viết này không phải do người mà do một con khỉ viết ra.”

- Các người nói thế nào? – Hoàng đế thốt lên. – Những nét chữ tài hoa này lại không phải do bàn tay một con người viết sao?

- Tâu bệ hạ không. – Một quan đáp. – Chúng tôi xin quả quyết với bệ hạ rằng đây là nét bút của một con khỉ, nó viết những dòng này ngay trước mắt chúng tôi.

Hoàng đế thấy có sự quá lạ lùng cho nên tò mò muốn gặp tôi. Người phán: “Các ngươi cứ việc làm như lời ta bảo. Hãy mau chóng đón về đây cho ta con khỉ hiếm thấy thế này.”

Các quan trở lại chiếc tàu và trình bày lệnh đó với thuyền trưởng. Ông này đáp rằng hoàng đế là chúa tể, lệnh của Người phải được tuân theo. Lập tức họ mặc cho tôi chiếc áo gấm rất sang trọng, cho tôi lên bờ rồi đặt tôi ngồi lên yên con ngựa của hoàng đế và đưa tôi vào cung. Ở đây nhà vua đang cùng với một số đông triều thần mà nhà vua vừa cho triệu đến để tăng thêm vinh hạnh cho tôi, đang chờ đợi.

Cuộc đi bắt đầu. Từ hải cảng qua các phố xá, các quảng trường công cộng, sau các cửa sổ cho đến trên sân thượng các lâu đài và nhà cửa đều đầy ắp cơ man là người cả nam lẫn nữ, có trẻ có già. Họ từ khắp nơi trong thành phố, tò mò đổ xô về xem mặt tôi, bởi vì có lời đồn đại rất nhanh rằng hoàng đế vừa chọn một con khỉ làm tể tướng. Trên đường đến hoàng cung, tôi làm cho đám dân chúng ấy không ngớt xôn xao và ngạc nhiên, vì cái cảnh tượng họ trông thấy trước mắt quả mới lạ quá chừng.

Nhà vua đang ngồi trên ngai vàng, chung quanh có các triều thần. Tôi vái ba vái. Vái xong, tôi quỳ xuống hôn mặt đất trước mặt Người. Sau đó tôi lại ngồi lên theo lối ngồi của loài khỉ. Tất cả cử tọa không ngớt ngợi khen tôi. Không ai hiểu làm sao một con khỉ lại có thể biết làm mọi lễ tiết đối với bậc hoàng đế. Hoàng đế lại càng ngạc nhiên hơn bất cứ ai. Tóm lại buổi lễ triều kiến có lẽ sẽ đầy đủ trọn vẹn nếu tôi có thể kèm theo các cử chỉ của mình những lời chúc tụng. Nhưng loài khỉ chẳng biết nói bao giờ, và cái ưu thế từng được làm người cũng chẳng cho tôi được có thêm chút nào cái đặc ân đó.

Hoàng đế truyền bãi triều. Còn lại cùng với Người chỉ có viên chỉ huy đội quan hoạn, một tên nô lệ nhỏ rất trẻ, và tôi. Nhà vua rời phòng thiết triều sang hậu cung và truyền dọn thức ăn. Nhà vua ngồi vào bàn và ra hiệu bảo tôi tiến đến gần và cùng ăn với Người. Để biểu lộ sự tuân phục, tôi hôn mặt đất, đứng lên ngồi vào bàn. Tôi ăn rất lễ phép và khiêm tốn.

Trước khi người ta thu dọn bàn ăn, tôi chợt trông thấy một cái bàn viết, tôi ra hiệu bảo mang lại. Người ta đưa đến, tôi tựa vào đấy viết lên một quả đào mấy câu thơ vừa sáng tác để nói lên lòng biết ơn đối với hoàng đế. Đọc xong bài thơ viết lên quả đào tôi đưa dâng, hoàng đế càng ngạc nhiên hơn. Bàn ăn thu dọn xong, quân hầu mang đến một loại nước uống đặc biệt. Nhà vua sai rót cho tôi một cốc. Tôi uống, rồi lại viết lên trên cốc những câu thơ khác diễn tả tình cảnh của mình sau khi trải qua bao bước gian truân. Hoàng đế xem xong nói: “Một con người nào có khả năng làm được như thế này, thì còn tài hoa hơn cả những bậc vĩ nhân tài hoa nhất.”

Nhà vua sai mang ra một bộ quân cờ và ra hiệu hỏi tôi có biết đánh cờ và có muốn chơi với Người hay không. Tôi hôn mặt đất, rồi đặt tay lên đầu tỏ ý là sẵn sàng nhận vinh dự đó. Nhà vua thắng tôi ván đầu. Song tôi được ván thứ hai và ván thứ ba. Nhận thấy điều đó làm cho nhà vua hơi có vẻ không vui, để an ủi Người, tôi làm một bài thơ tứ tuyệt dâng lên. Qua thơ, tôi nói với Người rằng hai đạo quân hùng mạnh chiến đấu rất hăng say suốt cả ngày, nhưng đến tối, họ giảng hòa và cùng nhau nghỉ qua đêm một cách yên tĩnh trên chiến trường.

Bấy nhiêu điều vượt qua tất cả những gì mà hoàng đế từng trông thấy hay từng nghe nói về sự khéo léo và trí thông minh của loài khỉ. Người không muốn chỉ có một mình chứng kiến những sự kỳ diệu ấy. Người có một công chúa vẫn được gọi tên là Người Đẹp. Vua bảo viên đứng đầu các quan hoạn chuyên hầu hạ công chúa, lúc ấy có mặt ở đấy: “Hãy đi mời công chúa đến đây, ta muốn cho con gái ta được cùng thưởng thức điều thú vị này.”

Viên đứng đầu các quan hoạn ra đi và lát sau mời công chúa đến. Nàng để mặt trần không che mạng. Song vừa bước chân vào buồng, nàng đã vội kéo tấm mạng xuống, che mặt và nói với hoàng đế: “Tâu bệ hạ, có lẽ bệ hạ sơ ý chăng? Con rất ngạc nhiên thấy Người cho gọi con đến ra mắt trước sự có mặt của những người đàn ông xa lạ.”

- Con bảo sao, chính con vô ý thì có, con gái ta ạ! -Nhà vua đáp. – Ở đây chỉ có tên nô lệ nhỏ, viên quan hoạn thầy dạy của con, và cha là những người được tự do nhìn thấy mặt con. Ấy thế mà con lại kéo mạng che mặt, và làm như thể cha đã phạm trọng tội khi cho gọi con đến đây.

- Tâu bệ hạ, – công chúa lại nói – bệ hạ sẽ rõ là con không nhầm. Con khỉ mà Người trông thấy kia tuy mang hình khỉ, nhưng chính là một hoàng tử trẻ tuổi, con trai quốc vương một nước lớn. Chàng bị hóa thành khỉ do phép yêu ma. Một thần linh, cháu ngoại của Ebơlít, đã làm nên cái trò quái ác này sau khi đã tàn nhẫn giết hại công chúa đảo Gỗ Mun, con gái vua Epitimarút.

Nghe nói, hoàng đế ngạc nhiên quay về phía tôi. Vua không ra hiệu nữa mà cất lời hỏi tôi điều công chúa vừa nói có đúng hay không. Vì không thốt được ra lời, tôi đành đặt tay lên đầu để chứng tỏ rằng công chúa đã nói sự thật. Vua liền hỏi:

- Làm sao con có thể biết hoàng tử đây bị phép yêu bắt hóa thân thành khỉ?

Công chúa Người Đẹp đáp:

- Tâu bệ hạ, chắc Người còn nhớ thời con hết tuổi ấu thơ, có một bà cụ trông nom con. Đó là một pháp sư rất tài giỏi. Bà ta đã truyền cho con bảy chục phép thần, nhờ đó con có thể trong nháy mắt dời thủ đô của bệ hạ ra đặt chính giữa đại dương mãi bên kia dãy núi Côcadơ. Nhờ phép thần đó, chỉ nhìn qua mặt, con đã có thể biết được kẻ nào bị ma làm, con còn có thể biết rõ họ là ai và đã bị kẻ nào hóa kiếp. Bởi vậy, xin bệ hạ chớ có ngạc nhiên khi thấy con đã nhận ra ngay vị hoàng tử trẻ này, mặc dù phép yêu đã buộc chàng không thể giữ nguyên hình dạng như trời sinh khi được đến chầu bệ hạ.

- Con ạ, thật cha không ngờ con tài giỏi đến vậy.

- Tâu bệ hạ, đó là những điều kỳ diệu, biết được thì cũng tốt, nhưng con vẫn nghĩ rằng con không nên lấy đó mà khoe khoang.

- Nếu quả như vậy, – vua lại nói – thì con có cách giải phép yêu cho hoàng tử này chứ?

- Tâu bệ hạ vâng, con có thể làm cho chàng trở lại nguyên hình như cũ.

- Vậy thì con hãy trả lại nguyên hình cho chàng đi!- Hoàng đế ngắt lời. – Con sẽ làm cho cha vui thích không gì bằng, bởi vì cha muốn phong cho chàng làm tể tướng và cho phép chàng kết hôn với con.

Công chúa đáp:

- Tâu bệ hạ, con sẵn sàng tuân theo tất cả những gì bệ hạ phán bảo.

Công chúa Người Đẹp trở về buồng riêng và mang ra một thanh đao trên lưỡi có khắc những chữ Do Thái cổ. Tiếp đó, nàng mời hoàng đế, viên đứng đầu các quan hoạn, tên nô lệ nhỏ và tôi cùng đến một cái sân sau ở trong cung, nàng mời chúng tôi dừng lại trong hành lang chạy quanh sân, còn nàng tiến ra giữa sân, vạch một vòng tròn lớn, và vẽ vào đấy nhiều chữ A Rập và Ai Cập cổ.

Khi đã vẽ xong và sửa sang cái hình tròn cho họp ý muốn của mình, nàng bước vào đứng chính giữa vòng rồi niệm chú và đọc nhiều đoạn kinh Côran. Tự dưng trời đất tối sầm lại như đang đêm và như thể cả guồng máy tạo hóa sắp tan tành. Chúng tôi hết sức kinh hoàng. Nỗi kinh hoàng ấy càng tăng thêm khi đột nhiên thấy hiện lên lão hung thần, cháu ngoại Ebơlít, xuất hiện dưới dạng một con sư tử to kinh khủng.

Công chúa trông thấy con quái vật ấy liền lên tiếng mắng: “Đồ chó má, đáng lẽ phải bò lên trước mặt ta, mày lại dám hiện lên dưới hình dáng ghê tởm này. Mày tưởng có thể dọa nạt ta ư?”

- Thế còn mày, – sư tử đáp – sao mày không sợ làm trái điều giao ước đã được xác nhận bằng một lời thề long trọng giữa chúng ta, là sẽ không bên nào gây thiệt hại cho bên nào?

- A đồ súc sinh, – công chúa nói – chính ta phải trách mày như vậy mới phải!

Con sư tử thô bạo ngắt lời nàng:

- Mày sẽ phải trả giá về việc phiền ta cất công đến nơi đây!

Vừa nói, nó vừa há to cái mõm khủng khiếp và tiến tới định vồ công chúa. Nhưng nàng đã thủ thế, nhảy lùi một bước, và kịp nhổ một sợi tóc, niệm vài ba tiếng biến nó thành một thanh gươm sắc bén, chém ngang con sư tử, xả thân nó ra thành hai mảnh.

Hai mảnh xác sư tử biến mất, chỉ còn lại cái đầu. Đầu sư tử biến thành một con bọ cạp lớn. Lập tức công chúa hóa thành rắn, quần nhau kịch liệt với bọ cạp. Bọ cạp kém thế, đành biến thành một con ó và vỗ cánh bay đi. Nhưng con rắn đã kịp hóa thành một con ó đen khỏe hơn và đuổi theo. Cả hai con ó biến khỏi tầm mắt chúng tôi.

Một lát sau, mặt đất trước mặt chúng tôi mở ra và một con mèo khoang trồi lên, lông lá bù xù, miệng gào khủng khiếp, một con sói đen đuổi theo con mèo rất sát. Cấp bách quá, mèo liền biến thành một con sâu nằm bên cạnh một quả lựu tình cờ vừa rụng từ cây lựu trồng bên bờ lạch nước hẹp nhưng khá sâu. Con sâu nhanh chóng đục thủng quả lựu và chui vào bên trong. Quả lựu phồng lên, to bằng một quả bí bay bổng lên mái hành lang, lăn mấy vòng rồi rơi xuống sân và vỡ ra thành nhiều mảnh.

Trong thời gian ấy, chó sói đã lại hóa thành một con gà trống, sà xuống mổ cắp hạt lựu và nuốt chửng hết hạt này đến hạt khác. Khi không còn hạt nào nữa, nó dang rộng đôi cánh ầm ĩ chạy đến gần chỗ chúng tôi, như thể muốn hỏi xem còn sót hạt nào nữa chăng. Còn sót một hạt bên bờ lạch nước. Gà trống trông thấy, chạy vội đến, song lúc nó vươn đầu sắp mổ thì hạt lựu đã lăn xuống lạch và biến thành một con cá con. Gà trống lao theo xuống lạch và biến thành một con cá măng đuổi sát con cá nhỏ. Hai con cá quần nhau hai tiếng đồng hồ liền dưới nước. Chúng tôi chẳng biết chúng ra sao rồi thì bỗng nghe những tiếng kêu ghê rợn làm cho mọi người run lên. Một lát sau, thấy hung thần và công chúa hiện ra, cả hai đều bốc lửa, hai người há miệng phun lửa vào nhau rồi lại xông vào đánh giáp lá cà. Thế là hai ngọn lửa càng bốc lớn và phả ra một làn khói dày nóng rực. Lửa phụt lên khá cao. Chúng tôi sợ nó đốt cháy mất cung điện. Trong nháy mắt, chúng tôi lại càng lo hơn nữa vì tên hung thần vừa thoát ra được khỏi tay công chúa, chạy xộc đến tận hành lang nơi mấy người đang đứng xem và phun ra hàng cuộn lửa. Chúng tôi có lẽ đã chết sạch rồi nếu công chúa không kịp chạy đến thét to, buộc hung thần phải lùi xa để giữ thế thủ. Tuy nhiên, công chúa dù đã vội vã hết sức vẫn không sao kịp cứu hoàng đế khỏi bị cháy mất bộ râu và bỏng mặt. Viên đứng đầu các quan hoạn chết ngạt và cháy thành than trong nháy mắt. Còn tôi, một tia lửa bén vào mắt bên phải làm cho tôi hóa thành chột. Hoàng đế và tôi đang chờ chết thì nghe tiếng kêu: “Thắng rồi! Thắng rồi!”

Thế là bỗng nhiên công chúa hiện nguyên hình và bước đến. Còn lão hung thần đã cháy còn một đống tro.

Công chúa tiến đến gần chúng tôi. Không để mất thì giờ, nàng gọi lấy một cốc nước. Tên nô lệ trẻ không bị thương tích gì vì ngọn lửa, mang nước lại. Nàng nâng cốc nước, niệm mấy câu thần chú, rồi đổ vào tôi và nói: “Nếu ngươi bị hóa thành khỉ vì phép yêu, thì hãy đổi dạng và trở lại thành người như trước.” Nàng vừa nói xong, tôi đã trở lại thành người, toàn vẹn như trước khi bị hóa thân, chỉ khác có mỗi một điều là mắt bị chột.

Tôi định cất lời cảm tạ công chúa nhưng nàng không để cho tôi có đủ thời giờ. Nàng thưa với vua cha: “Tâu bệ hạ con đã chiến thắng hung thần, như bệ hạ vừa trông thấy. Nhưng đây là một chiến thắng phải trả giá đắt. Con chẳng còn sống được bao lâu nữa, và cha chẳng có được niềm vui trông thấy con thành gia thất như cha suy tính đâu. Lửa đã bén vào người con qua trận chiến đấu dữ dội vừa rồi. Con cảm thấy lửa đang thiêu đốt con dần dần. Điều đó hẳn không xảy ra nếu hồi nãy con nhìn thấy hạt lựu cuối cùng và mổ nuốt nó như đã nuốt các hạt khác khi con hóa thành gà trống. Hạt lựu ấy là nơi ẩn náu cuối cùng của tên hung thần. Làm được như vậy thì con đã thắng trọn vẹn mà không gặp nguy hiểm gì. Sai lầm đó buộc con phải dùng đến lửa và chiến đấu với thứ vũ khí ghê gớm này, như con đã chiến đấu ở giữa đất và trời, trước mặt cha. Bất chấp sức mạnh của yêu thuật đáng sợ và kinh nghiệm của lão, con đã cho tên hung thần ấy thấy là con hơn hẳn nó. Con đã chiến thắng. Con đã biến nó thành tro bụi. Nhưng con không thể thoát được cái chết đang đến gần.”

Hoàng đế nghe công chúa Người Đẹp thuật lại trận đánh. Khi nàng dứt lời, hoàng đế nói, giọng biểu lộ nỗi đau đớn sâu sắc: “Con ơi, con thấy rõ tình cảnh của cha đây. Hỡi ôi! Cha ngạc nhiên sao mình còn sống! Viên hoạn nô thầy học của con đã chết. Hoàng tử mà con giải được bùa yêu thì đã mất đi một con mắt.” Vua không thể nói thêm được nữa, nước mắt và tiếng thở dài làm vua nghẹn lời. Công chúa và tôi cực kỳ xúc động trước nỗi buồn của hoàng đế. Chúng tôi cùng khóc với Người.

Trong lúc ai nấy đều vô cùng buồn bã thì công chúa bỗng thét lên: “Tôi cháy đây! Tôi cháy đây!” Nàng cảm thấy ngọn lửa ngấm ngầm cuối cùng đã đốt cháy hết thân thể. Nàng lớn tiếng kêu: “Tôi cháy đây!” rồi ngã ra chết, chấm dứt những cơn đau đớn không thể nào chịu đựng nổi. Ngọn lửa thật là mạnh mẽ kỳ lạ. Chẳng mấy chốc nàng đã hóa thành tro, giống hệt như lão hung thần.

Thưa bà, tôi sẽ không nói lại rằng tôi đã xúc động sâu sắc đến mức nào trước cảnh tượng tang tóc ấy. Thà tôi cam làm khỉ hay làm chó suốt đời, còn hơn là nhìn thấy ân nhân của mình thiệt mạng một cách đau đớn đến vậy. Về phần hoàng đế, người buồn bã quá mức tưởng tượng. Người vừa kêu khóc thảm thiết vừa đấm mạnh vào đầu vào ngực cho đến khi gục xuống và ngất đi vì tuyệt vọng, làm cho tôi đâm lo, e tính mạng của Người có thể lâm nguy chăng.

Trong lúc ấy các hoạn nô và quan hầu nghe tiếng hoàng đế kêu khóc, đều chạy bổ đến nhà vua, tôi không cần phải kể lể dài dòng về việc vừa xảy ra. Hai đống tro tàn vốn là thi thể của công chúa và của hung thần, đủ để cho họ hiểu. Hoàng đế không đứng vững nữa, phải tì lên các quan hầu lê bước trở về hậu cung.

Khi tiếng đồn về sự kiện bi thảm ấy vượt ra cung cấm và lan khắp thành phố, mọi người đều thương tiếc cho công chúa Người Đẹp bất hạnh và thông cảm với nỗi đau buồn của vua cha. Người ta để tang suốt bảy ngày, tổ chức nhiều buổi tang lễ. Tro tàn của hung thần bị tung ra theo gió, còn tro tàn của công chúa thì được thu và cất giữ trong một lọ quý đặt trong một cái lăng đẹp xây ngay tại chỗ thu nhặt tro tàn.

Nỗi buồn mất con làm hoàng đế sinh bệnh và ốm liệt giường suốt một tháng ròng. Chưa bình phục hẳn, Người đã cho gọi tôi đến và bảo: “Hoàng tử hãy nghe lệnh của ta đây, và phải thi hành nếu không sẽ mất mạng.” Tôi quả quyết rằng tôi sẽ xin triệt để tuân lệnh của Người. Nhà vua nói tiếp: “Từ trước tới nay ta vẫn sống trong hạnh phúc toàn vẹn và chưa bao giờ bị bất kỳ một tai họa nào khuấy động. Hoàng tử đến làm tan vỡ niềm vui ta đang hưởng. Con gái ta qua đời. Thầy dạy con ta thiệt mạng. Ta còn sống được đây cũng là chuyện may mắn diệu kỳ. Chính ngươi là nguyên nhân gây nên tất cả những tai họa đó, những tai họa mà ta không bao giờ có thể quên. Bởi vậy, ta cho phép hoàng tử ra đi êm thấm, nhưng hãy đi biệt xứ. Có lẽ ta cũng đến chết mất nếu ngươi còn có mặt ở đây, vì ta tin chắc sự có mặt của ngươi mang theo tai họa. Đó là tất cả những gì ta truyền cho ngươi. Hãy đi đi, và chú ý, chớ có bao giờ xuất hiện trên đất nước này. Dù lòng của ta có quý trọng ngươi đến đâu cũng không thể ngăn cánh tay ta trừng phạt ngươi.”

Tôi định phân trần, nhưng nhà vua đã cắt ngang bằng những lời giận dữ. Thế là tôi đành từ giã cung điện của Người mà ra đi.

Bị tất cả mọi người ghét bỏ, bị xua đuổi, bị bỏ rơi và không biết thân phận mình rồi sẽ ra sao, trước khi ra khỏi kinh thành, tôi vào một nhà tắm, cho cạo râu và gọt lông mày, rồi mặc áo quần khất sĩ. Tôi cất bước ra đi, lòng khóc than cho nỗi khốn cùng của mình thì ít mà xót thương cái chết của hai công chúa xinh đẹp do mình gây nên thì nhiều. Tôi đi qua nhiều nước mà không để cho ai nhận ra mặt. Cuối cùng tôi quyết định đến Bátđa, với niềm hy vọng là sẽ xin triều yết Đấng thống lĩnh các tín đồ và khêu gợi lòng thương của Người bằng cách kể lại câu chuyện quá đỗi lạ lùng. Tôi vừa đến kinh thành này tối nay. Người đầu tiên mà tôi gặp khi mới đến, là khất sĩ đồng đạo của tôi kia, người vừa kể câu chuyện hầu bà trước tôi. Thưa bà, bà đã hiểu rõ câu chuyện rồi đó: tại sao tôi được vinh hạnh có mặt tại nhà bà.”

Khi khất sĩ thứ hai kể xong câu chuyện về mình, nàng Zôbêít bảo: “Được rồi. Anh hãy đi đi, muốn đi đâu tùy ý, ta cho phép đó.” Nhưng khất sĩ không đi mà cũng yêu cầu thiếu phụ vui lòng cho chàng được ở lại như đã đồng ý cho khất sĩ trước, rồi chàng đến ngồi xuống bên cạnh người này.

Chàng khất sĩ thứ ba, thấy đến lượt mình phải nói, cũng như hai người trước, liền hướng về nàng Zôbêít và kể chuyện theo cách sau đây:

 

CHUYỆN KHẤT SĨ THỨ BA, CON VUA

Thưa bà rất đáng kính, chuyện tôi sắp kể đây khác xa những chuyện bà vừa mới nghe. Hai hoàng tử nói trước tôi mỗi người mất một con mắt do hậu quả đơn thuần của số phận họ. Còn tôi mất một con mắt là chỉ tại lỗi lầm của mình, tự mình gây nên tội và tự mình rước lấy tai họa vào thân, như bà sẽ rõ qua câu chuyện sau đây.

Tôi tên là Agíp, con của quốc vương Cátxíp. Sau khi cha tôi qua đời, tôi làm chủ tất cả đất nước của Người. Tôi đóng đô ngay trong kinh thành trước đây phụ vương tôi vẫn ở. Thành phố ấy nằm trên bờ biển. Nó có một bến tàu vào loại đẹp nhất và an toàn nhất. Nó có một công xưởng khá lớn đủ cung cấp thiết bị cho một trăm năm mươi chiến hạm luôn luôn sẵn sàng chiến đấu khi cần, và đủ để trang bị cho năm chục tàu chở hàng cùng chừng ấy tàu nhẹ để đi dạo mát và vui chơi trên mặt nước.

Vương quốc tôi còn gồm nhiều thành phố đẹp trên đất liền và nhiều hải đảo lớn hầu hết ở không quá xa tầm mắt của thủ đô.

Sau khi lên ngôi, tôi đi thăm các tỉnh. Sau đấy tôi cho vũ trang hạm đội chuẩn bị đi tuần du các đảo. Tôi muốn, bằng sự có mặt của mình, hòa hợp nhân tâm trăm họ và động viên họ làm bổn phận người dân. Đi thăm các hải đảo về được ít lâu, tôi lại trở ra. Những chuyến đi đi về về ấy giúp tôi làm quen ít nhiều với nghề hàng hải và khiến tôi say mê đến nỗi tôi nhất định sẽ đi thám hiểm những nơi xa xôi ngoài hải phận của mình. Vì mục đích đó, tôi cho chuẩn bị chỉ mười chiếc tàu thôi, rồi xuống tàu và cho giương buồm khởi hành.

Chuyến đi của chúng tôi thuận lợi suốt bốn mươi ngày liền. Nhưng đến đêm thứ bốn mươi mốt, gió bắt đầu thổi ngược chiều rất dữ dội. Một cơn bão lớn nổi lên tưởng chừng như sắp nhận chìm chúng tôi. Tuy nhiên, đến tảng sáng, gió cũng dịu lại, mây tan dần, mặt trời ló ra làm cho thời tiết trở lại tốt. Chúng tôi ghé vào một hòn đảo, nghỉ lại hai ngày để lấy sức. Xong đâu đấy, chúng tôi lại ra khơi. Sau mười ngày lênh đênh trên biển, chúng tôi bắt đầu hy vọng trông thấy đất liền. Bởi vì cơn bão vừa qua đã làm cho tôi thay đổi ý định. Tôi đã ra lệnh cho quay trở về. Tôi chợt nhận ra người hoa tiêu lạc phương hướng, không biết tàu hiện đang ở vào đâu. Đúng như vậy, vào ngày thứ mười một thủy thủ được lệnh leo lên một ngọn cột buồm chính để nhận đường, báo xuống rằng bên phải cũng như bên trái chỉ có biển và biển đến tận chân mây, nhưng trước mặt, phía mũi con tàu, có một mảng đen lớn.

Nghe báo cáo, người hoa tiêu biến sắc. Một tay giật khăn đội đầu ném xuống sàn tàu, một tay đấm vào mặt, ông kêu lên: “Ôi! chúng ta nguy mất rồi, tâu bệ hạ! Không một ai trong chúng ta có thể thoát được tai họa này. Với tất cả kinh nghiệm của mình, tôi cũng không đủ sức bảo vệ bệ hạ.” Y vừa nói vừa khóc òa lên như một kẻ biết chắc mình không có cách nào tránh khỏi chết. Nỗi tuyệt vọng của y gieo rắc sự kinh hãi trong cả con tàu.

Tôi hỏi do đâu y tuyệt vọng như vậy. Y đáp: “Than ôi tâu bệ hạ, cơn bão hôm trước đã làm cho chúng ta đi lạc quá xa, đến mức là nội trưa mai, chúng ta sẽ đến gần cái mảng đen ấy. Đó chẳng gì khác hơn là một quả núi, và quả núi đen ấy chính là một mỏ nam châm. Ngay từ lúc này đây nam châm đã bắt đầu hút cả hạm đội của bệ hạ, bởi vì trong cấu trúc của các con tàu có nhiều đinh và vật bằng sắt. Ngày mai, khi chúng ta chỉ còn một khoảng cách nào đó, sức hút của nam châm sẽ mãnh liệt đến nỗi hút nhổ tất cả đinh đóng trên các tàu. Đinh sẽ bay tới bám vào núi. Tàu bè sẽ tan rã và chìm xuống bể. Vì nam châm có đặc tính hút sắt và qua sức hút đó, mỗi ngày ngọn núi càng mạnh hơn lên. Ở phía ngọn núi ấy quay về phía biển phủ đầy những chiếc đinh của không biết bao nhiêu là tàu bè đã vì nó mà lâm nạn. Ngọn núi ấy, – người hoa tiêu nói tiếp – lại rất hiểm trở. Trên đỉnh núi có một tháp hình vòm bằng đồng nguyên chất đặt trên những chiếc cột cũng bằng kim loại ấy. Trên ngọn tháp ngất nghểu một con ngựa bằng đồng. Trên mình ngựa là một kỵ sĩ ngực che một tấm chì có khắc những chữ yểm bùa. Tâu bệ hạ, theo truyền thuyết thì cái tượng ấy là nguyên nhân chính gây nên tổn hại cho không biết bao nhiêu tàu bè, làm thiệt không biết bao nhiêu nhân mạng chết đuối ở chỗ này. Nó đang và sẽ vẫn là tai họa chết người cho tất cả những ai không may đến gần nó, cho tới lúc nào pho tượng ấy bị lật nhào.”

Người hoa tiêu nói xong lại khóc. Nước mắt của y làm cho tất cả thủy thủ trên tàu đều sa lệ. Bản thân tôi không tin là tôi sắp đến ngày tận số. Tuy vậy, mỗi người vẫn nghĩ tới cách bảo toàn tính mạng của mình bằng một cách thức nào đấy. Trong nỗi phân vân không biết chuyện gì rồi sẽ xảy ra, họ đều viết di chúc nói rõ rằng những ai sống sót sẽ được thừa kế tài sản của những kẻ đã qua đời.

Sáng hôm sau, chúng tôi nhìn thấy rất rõ quả núi đen, khiến cho những chuyện người ta kể về nó càng trở nên ghê gớm hơn cả lúc mới nghe. Đến trưa, chúng tôi tới khá gần. Đã bắt đầu thấy được điều người hoa tiêu nói hôm trước. Chúng tôi nhìn thấy những chiếc đinh và các vật khác bằng sắt bay về phía núi và chịu sức hút, cắm sâu vào núi, phát ra những tiếng ghê rợn. Các con tàu tan rã và chìm xuống đáy biển. Ở chỗ ấy, nước sâu đến nỗi ròng dây dò cũng không sao chạm tới đáy. Cả đội quân của tôi đều chết đuối. Do được Thượng đế đoái thương, tôi thoát chết. Tôi bám được vào một tấm ván và dạt vào chân núi. May mắn cho tôi là nơi tôi dạt vào có những bậc thang có thể trèo lên đỉnh núi mà không bị đau đớn gì lắm.

Trông thấy những bậc thang ấy, tôi rất mừng. Tôi tạ ơn Thượng đế (bởi vì bên phải bên trái, ngoài chỗ này ra không đâu có một nơi khả dĩ đặt được bàn chân để thoát chết). Tôi bắt đầu leo lên các bậc thang rất hẹp, thẳng đứng và khó đi đến nỗi chỉ cần gió thổi mạnh hơn một ít có thể tôi đã ngã lộn đầu xuống biển rồi. Cuối cùng tôi cũng leo được lên đến trên cao mà không xảy ra tai nạn gì. Tôi bước vào trong cái tháp hình vòm và quỳ xuống tạ ơn trời đất.

Tôi ngủ qua đêm dưới cái vòm ấy. Trong chiêm bao, một cụ già đáng kính hiện ra trước mắt tôi và bảo:

- Agíp hãy nghe đây. Khi nào con thức dậy, hãy đào đất ở dưới chân. Con sẽ tìm thấy một cái cung bằng đồng và ba mũi tên bằng chì được làm ra để giải thoát cho loài người khỏi biết bao khổ hạnh đang đe dọa họ. Con nhắm vào bức tượng mà phóng ba mũi tên ấy. Viên kỵ sĩ sẽ nhào xuống biển. Con ngựa nhào xuống bên cạnh con. Con sẽ chôn nó đúng vào chỗ con vừa đào lấy cung tên. Làm xong việc đó biển sẽ trương ra và dâng lên tận chân cái tháp, cao ngang ngọn núi. Khi biển đã dâng lên tới đấy rồi, con sẽ thấy một chiếc xuồng nhỏ cập bờ. Trên xuồng chỉ có độc một người mà con đã bắn đổ lộn nhào. Con hãy xuống xuồng đi cùng với nó và nhớ chớ có đọc đến tên Thượng đế. Cứ để mặc cho nó đưa con đi. Nó sẽ đưa con đi trong mười ngày vào một biển khác. Ở đấy con sẽ tìm được phương tiện để trở về nhà an toàn trót lọt, miễn là, như ta đã bảo, con chớ có đọc đến tên Thượng đế trong suốt cuộc hành trình.”

Cụ già nói với tôi như vậy. Vừa tỉnh giấc tôi vội đứng lên, hết sức vui mừng với những điều mộng báo. Tôi làm ngay điều cụ già dặn. Tôi đào lấy chiếc cung và các mũi tên lên, rồi nhắm bức tượng bắn. Đến mũi tên thứ ba, tượng nhào xuống biển, con ngựa ngã xuống cạnh tôi. Tôi chôn nó vào chỗ đã đào lấy chiếc cung và các mũi tên. Trong khoảng thời gian ấy biển bắt đầu trương lên từ từ. Khi mặt biển dâng lên đến chân cái tháp cao hình vòm, ngang ngọn núi, tôi thấy đằng xa, trên mặt biển có một cái xuồng tiến về phía mình. Tôi tạ ơn Thượng đế khi thấy mọi việc xảy ra khớp với những điều nghe trong mộng. Chiếc xuồng cập bờ. Tôi nhìn thấy người bằng đồng giống hệt cụ già trong mộng đã nói. Tôi bước xuống xuồng và tránh không đọc tên Thượng đế hoặc thốt ra một lời nào khác. Tôi ngồi xuống. Con người bằng đồng chèo xuồng ra xa quả núi. Nó chèo liên tục cho đến ngày thứ chín. Nhiều hòn đảo hiện ra làm cho tôi tin chắc mình sắp thoát sự hiểm nghèo. Nỗi mừng vui thái quá làm tôi quên bẵng điều cấm đoán. Tôi thốt lên: “Nhờ ơn Thượng đế! Cảm tạ Thượng đế!”

Tôi chưa dứt lời thì chiếc xuống đã chìm xuống đáy biển cùng với con người bằng đồng. Tôi nổi trên mặt nước. Suốt ngày hôm đó, tôi cố bơi về phía bờ mà tôi cho là gần hơn cả. Tiếp đó là một đêm tối om. Tôi không còn biết mình đang ở đâu cho nên cứ bơi bừa. Cuối cùng kiệt sức, tôi không còn hy vọng thoát chết thì gió bỗng thổi mạnh lên. Một con sóng cao tựa quả núi hắt tôi lên một bãi cát rồi rút ra, để tôi nằm lại đó. Tôi vội vàng chạy sâu hơn vào đất liền tránh một con sóng khác có thể vào cuốn mình ra chăng. Việc đầu tiên của tôi là cởi quần áo, vắt kiệt nước rồi trải ra mặt cát còn giữ hơi nóng mặt trời ban ngày, để hòng cho khô.

Ngày hôm sau, nắng làm cho áo quần tôi chẳng mấy chốc khô hẳn. Tôi mặc áo và đi sâu vào trong đảo để tìm xem mình đang ở đâu. Đi chưa được bao lâu tôi nhận ra là mình đang ở trên một đảo hoang nhỏ khá đẹp mắt, có nhiều loại cây ăn quả và cây dại. Nhưng đảo cách đất liền khá xa. Điều này làm giảm đi rất nhiều nỗi mừng vừa thoát được nạn đắm tàu. Tuy nhiên, tôi lại phó thác vào Thượng đế, tin rằng Người sẽ định đoạt số phận mình, khi nhìn thấy một chiếc tàu nhỏ giương buồm từ đất liền nhằm vào hòn đảo tôi đang ở, chạy hết tốc lực.

Tin chắc rằng thế nào chiếc tàu cũng sẽ đến buông neo ở đây, và chưa biết rõ những người đi trên đó là bạn hay là thù, tôi nghĩ mình chưa nên ra mặt ngay. Tôi trèo lên một cây khá rậm rạp, từ đấy có thể tha hồ quan sát họ mà không sợ xảy ra việc gì. Chiếc tàu ghé vào một eo nhỏ. Mười tên nô lệ lên bờ mang theo một cái thuổng và các dụng cụ đào đất. Họ đi vào chính giữa đảo. Tôi nhìn thấy họ dừng lại và cuốc xới một lát. Qua cử chỉ của họ, tôi đoán họ đang nâng một cánh cửa nắp lên. Sau đó họ trở lại chiếc tàu, bốc dỡ nhiều thức ăn và giường ghế, rồi mỗi tên vác một thứ đến chỗ chúng vừa cuốc và đi lọt xuống. Tôi hiểu rằng ở đấy có một cái hầm ngầm. Tôi nhìn thấy họ trở lại chiếc tàu một lần nữa, rồi lát sau lên bờ với một cụ già dẫn theo một thiếu niên mười bốn, mười lăm tuổi trông rất khôi ngô. Và khi họ trở lên và đóng cửa nắp lại, phủ kín đất rồi đi về phía eo biển, nơi chiếc tàu buông neo, tôi nhận ra chàng thiếu niên không cùng đi với họ. Từ đấy tôi kết luận là chàng ở lại dưới hầm ngầm. Ý nghĩ đó làm cho tôi cực kỳ kinh ngạc.

Cụ già và các tên nô lệ xuống tàu. Tàu giương buồm lên đường trở về đất liền. Khi con tàu đã đi xa, các thủy thủ không thể nhìn thấy mình được nữa, tôi vội tụt xuống gốc cây và vội vàng đến nơi vừa trông thấy họ cuốc. Tôi đào bới cho tới khi tìm được phiến đá vuông rộng mỗi bề chừng hai, ba bộ. Tôi lật lên và thấy nó che lối xuống một cầu thang cũng xây bằng đá. Tôi bước xuống và thấy mình ở trong một căn phòng rộng trải thảm, có kê một chiếc sập. Trên sập trải một tấm thảm khác và có những chiếc gối tựa bọc vải đắt tiền. Chàng thiếu niên ngồi ở đấy tay cầm chiếc quạt. Tôi nhận rõ những vật ấy, cũng như những trái cây và các lọ hoa để bên cạnh chàng, nhờ ánh sáng của hai cây nến chiếu rọi.

Chàng thiếu niên hoảng hốt khi nhìn thấy tôi. Nhưng để làm yên lòng chàng, vừa bước vào tôi đã nói: “Thưa ngài, cho dù ngài là ai, cũng xin đừng sợ hãi. Một nhà vua và hoàng tử như tôi đây không thể gây nên cho ngài bất cứ điều xúc phạm nào. Ngược lại, có lẽ chính vận may của ngài đã xui khiến tôi có mặt ở nơi đây để cứu ngài ra khỏi nấm mồ, mà hình như người ta đã chôn sống ngài vì những lý do tôi không rõ. Nhưng, điều làm tôi bối rối và không thể nào hiểu nổi (bởi vì xin nói với ngài: Tôi đã chứng kiến tất cả những gì xảy ra từ khi ngài đến hòn đảo này) là hình như ngài vui lòng để cho chôn sống nơi đây mà không hề kháng cự.”

Yên tâm vì lời ấy, chàng thiếu niên tươi cười mời tôi ngồi xuống bên cạnh. Tôi ngồi xuống, chàng liền nói: “Thưa hoàng tử, tôi xin nói để ngài rõ một điều sẽ làm cho ngài ngạc nhiên vì sự đặc biệt của nó. Cha tôi là một nhà buôn vàng ngọc rất giàu có, nhờ sức lao động và tài tháo vát trong nghề nghiệp. Người có một số đông nô lệ và những người giúp việc. Họ đi lại bằng đường biển trên những chiếc tàu của cha tôi để giữ mối liên lạc với các triều đình mà cha tôi cung cấp các đồ châu báu họ cần.

Cha tôi lập gia đình đã lâu mà chưa có con. Một hôm, người được báo mộng rằng sẽ sinh hạ một đứa con trai nhưng nó sẽ không sống được lâu. Điều đó làm cha tôi rất buồn khi tỉnh giấc. Mấy hôm sau, mẹ tôi cho biết là đã có thai, và tính ra thời gian mình thụ thai trùng họp với ngày cha tôi được báo mộng. Sau chín tháng mẹ tôi sinh ra tôi. Cả gia đình rất đỗi mừng vui. Cha tôi theo dõi sát giờ tôi ra đời và đi bói các nhà chiêm tinh. Họ nói: “Con trai cụ sẽ sống không gặp tai nạn gì cho đến năm mười lăm tuổi. Đến tuổi ấy, cậu sẽ phải trải qua một nỗi hiểm nguy có thể hại đến tính mạng và có lẽ cũng khó mà qua được. Tuy vậy, nếu nhờ ơn trên mà cậu qua khỏi cái hạn này, thì cậu sẽ sống rất lâu. Bởi vì đến thời gian đó – họ nói thêm – bức tượng kỵ sĩ bằng đồng trên đỉnh núi nam châm sẽ bị hoàng tử Agíp, con vua Cátxíp bắn đổ nhào xuống bể. Các ngôi sao chiếu mệnh chỉ rằng năm mươi ngày sau, con trai cụ sẽ bị chính hoàng tử ấy giết chết.”

Vì lời tiên đoán ấy phù hợp với điềm mộng của cha tôi, người xúc động và buồn bã vô cùng. Tuy vậy Người vẫn không lơ là việc giáo dục tôi thật chu đáo cho đến năm này đây, là năm tôi mười lăm tuổi. Hôm qua, cha tôi được tin tượng kỵ sĩ bằng đồng đã bị hoàng tử mà tôi vừa gọi tên ấy hất nhào xuống biển mười hôm trước. Tin ấy làm cho Người rơi không biết bao nhiêu nước mắt. Người hoảng hốt đến nỗi không còn ai nhận ra được cha tôi như lúc ngày thường nữa.

Dựa vào lời tiên đoán của các nhà chiêm tinh, cha tôi tìm cách đánh lừa ngôi sao chiếu mệnh của tôi, để cứu cho tôi khỏi bị giết chết. Từ lâu, Người đã cẩn thận cho xây sẵn nơi ở này, phòng khi được tin bức tượng bị lật nhào thì sẽ đưa tôi đến ẩn cho qua năm mươi ngày. Bởi vậy, khi nghe tin bức tượng đó đổ cách đây mười ngày, Người vội vàng đưa tôi đến ẩn náu nơi đây, và hứa bốn mươi ngày nữa sẽ trở lại đón. Về phần tôi, – chàng thiếu niên nói tiếp – tôi chẳng tin hoàng tử Agíp lại đến tìm tôi mãi ở dưới lòng đất tại một hòn đảo hoang vu thế này. Thưa ngài, đấy là tất cả những điều tôi thưa cùng ngài.”

Trong khi con trai nhà buôn bán vàng ngọc kể chuyện cậu ta, tôi giễu thầm các nhà chiêm tinh đã tiên đoán là tôi sẽ giết cậu. Tôi tin chắc lời tiên đoán ấy sẽ không bao giờ thành hiện thực. Bởi vì chàng vừa dứt lời, tôi đã sôi nổi nói ngay:

- Thưa ngài thân mến, xin ngài hãy tin tưởng ở lòng nhân từ của Thượng đế và chớ nên sợ hãi điều gì. Ngài hãy cho rằng chuyện ấy chỉ là một món nợ phải trả và từ giờ phút này ngài đã trả xong. Tôi rất sung sướng, sau khi đắm tàu, được có mặt đúng lúc ở đây để bảo vệ ngài chống những kẻ muốn hại ngài. Tôi sẽ không rời xa ngài suốt bốn mươi ngày sắp tới mà những lời tiên đoán của bọn bói toán đã làm cho ngài lo lắng. Trong thời gian ấy, tôi sẽ đỡ đần ngài mọi công việc tôi có thể làm. Sau đó, tôi sẽ lợi dụng dịp tốt để trở về đất liền trên chiếc tàu của ngài, nếu được thân sinh ngài và ngài cho phép. Khi đã về đến nước nhà, tôi sẽ không quên ơn ngài. Tôi sẽ xin cố gắng tỏ rõ lòng biết ơn một cách xứng đáng.”

Những lời nói của tôi làm con nhà buôn vàng ngọc yên tâm và tin cậy. Tôi tránh không nói chính mình là hoàng tử Agíp mà chàng đã sợ và rất lưu ý giữ gìn để không gây cho chàng chút ngờ vực nào. Chúng tôi hàn huyên cho đến tận đêm về nhiều chuyện. Tôi nhận thấy chàng thiếu niên khá thông minh. Chúng tôi cùng ăn những thức ăn trữ sẵn trong hầm. Chàng mang theo nhiều thức ăn đến nỗi giá có thêm nhiều khách khứa nữa chứ không phải mỗi mình tôi, bốn mươi ngày sau vẫn chưa ăn hết. Dùng bữa tối xong, chúng tôi tiếp tục chuyện trò một lúc rồi đi ngủ.

Sáng hôm sau khi chàng vừa tỉnh dậy, tôi đã mang đến một chậu nước. Chàng rửa mặt, tôi đi làm thức ăn và dọn ra khi đến bữa. Sau bữa ăn, tôi nghĩ ra một trò chơi gì đấy để giải trí không chỉ trong ngày hôm ấy mà cả những ngày hôm sau. Tôi sửa soạn bữa chiều cũng giống như làm bữa ăn sáng. Chúng tôi ăn rồi đi ngủ y như ngày hôm trước.

Thời gian làm cho chúng tôi thân nhau. Tôi nhận thấy chàng rất mến tôi. Về phần mình, tôi cũng mến yêu chàng nồng nhiệt đến nỗi nhiều lần tôi tự bảo những nhà chiêm tinh đã tiên đoán với cha chàng rằng con trai cụ sẽ bị chết vì bàn tay tôi quả là những tên bịp bợm. Làm sao tôi có thể phạm một hành động độc ác như vậy. Tóm lại thưa bà, chúng tôi đã sống ba mươi chín ngày hết sức dễ chịu trong cái hầm ngầm dưới đất.

Ngày thứ bốn mươi đến. Sáng sớm vừa tỉnh dậy, chàng thiếu niên đã nói với tôi, giọng sôi nổi như không nén được nỗi mừng vui: “Thưa hoàng tử, hôm nay thế là đến ngày thứ bốn mươi rồi mà tôi chưa chết, đó là nhờ ơn Thượng đế và nhờ có ngài làm bạn. Chẳng bao lâu nữa, cha tôi sẽ không quên cảm tạ ngài và cung cấp cho ngài đủ phương tiện và tiện nghi cần thiết để ngài trở về quý quốc. Nhưng trong khi chờ đợi, – chàng nói thêm – tôi xin ngài vui lòng đem giúp tôi ít nước nóng và cho vào cái bồn tắm tôi có mang theo. Tôi muốn tắm rửa toàn thân và thay áo quần để đón cha tôi cho đàng hoàng.”

Tôi đặt nước lên bếp và chờ cho nước ấm, tôi cho vào đầy cái bồn, tôi tự tay tắm rửa kỳ cọ cho chàng. Tắm xong, chàng lên nằm trên chiếc giường mà tôi đã sắp sẵn. Tôi đắp chăn cho chàng. Sau khi nghỉ ngơi và ngủ một chốc, chàng nói: “Thưa hoàng tử, xin ngài vui lòng mang lại đây giúp tôi một quả dưa hấu và đường, tôi muốn ăn một ít cho mát.”

Tôi chọn quả tốt nhất trong số dưa hấu còn lại, đặt lên một cái đĩa, và vì không thấy có dao để bổ, tôi hỏi chàng có biết dao để đâu không, chàng đáp: “Có một con, để ở cái đầu cột phía trên đầu chỗ tôi kìa.” Quả nhiên tôi nhìn thấy một con dao. Nhưng bởi quá vội vàng thành ra khi cầm được con dao trong tay thì chân lại vướng vào chăn, tôi ngã xuống và không may đè lên người chàng thiếu niên. Lưỡi dao đâm thọc vào tim chàng, chàng chết ngay lúc ấy.

Trông thấy cảnh tượng đó, tôi thét lên những tiếng khủng khiếp. Tôi tự đấm vào đầu, vào mặt, vào ngực mình. Tôi xé toạc áo quần và lăn lộn ra đất, đau đớn và hối hận không thể nào tả xiết. “Than ôi! – Tôi kêu lên. – chỉ còn mấy giờ nữa thôi là chàng thoát khỏi cơn hiểm nghèo khiến chàng phải đi tìm nơi ẩn náu. Và trong khi chính ta cũng tin rằng nỗi nguy hiểm đã qua rồi thì ta lại trở thành kẻ sát hại chàng, làm cho lời tiên đoán biến thành sự thật. Nhưng, hỡi Thượng đế, – tôi ngẩng đầu đưa hai tay lên trời và nói tiếp – xin Người hãy tha tội cho con, nếu con đã là thủ phạm gây nên cái chết của chàng thì xin Thượng đế chớ để cho con sống lâu hơn nữa.”

Sau tai họa vừa xảy ra, có lẽ tôi đã đón nhận cái chết không chút sợ hãi. Nhưng điều dữ cũng như điều lành không bao giờ đến với ta như mong ước. Tuy vậy nghĩ rằng những giọt nước mắt và nỗi đau của mình cũng chẳng làm cho chàng thiếu niên sống lại được nào. Mà bốn mươi ngày lại sắp sửa trôi qua, tôi có thể bị thân phụ chàng bắt giữ. Tôi liền ra khỏi cái hầm ngầm và leo lên khỏi cầu thang. Tôi hạ phiến đá lớn lấp lối đi vào rồi phủ đất lên trên.

Làm vừa xong công việc đó, nhìn ra biển về phía đất liền, tôi trông thấy chiếc tàu đến đón chàng thiếu niên. Tôi suy nghĩ xem nên làm gì đây, rồi tự nhủ: “Nếu ta lộ mặt, chắc chắn cụ già sẽ cho bọn nô lệ bắt và giết chết ngay khi ông cụ nhìn thấy tình trạng con trai. Cho dù ta có biện bạch thế nào chăng nữa cũng không thể làm cho ông cụ tin là ta vô tội. Chi bằng tránh mặt đi, còn hơn là đưa thân ra mà chịu mối căm hờn của ông cụ.”

Gần hầm ngầm có một cây to cành lá rậm rịt, tôi thấy có thể nấp ở đấy được. Tôi trèo lên, và vừa loay hoay tìm được chỗ nấp sao cho khỏi bị trông thấy, thì chiếc tàu đã cập bến đúng vào chỗ nó từng ghé hôm nọ. Cụ già cùng bọn nô lệ lên bờ ngay, và đi về phía hầm ngầm với bộ điệu chứng tỏ họ có ít nhiều hy vọng. Nhưng khi trông thấy đất vừa mới xới lên, tất cả đều biến sắc, đặc biệt là cụ già. Họ nâng phiến đá lên rồi chui xuống. Họ gọi tên chàng thiếu niên. Không có tiếng đáp. Nỗi lo sợ của họ càng tăng thêm. Họ tìm kiếm và trông thấy chàng nằm dài trên giường, lưỡi dao cắm vào đúng giữa tim, bởi vì tôi đã không có đủ can đảm rút dao ra. Trước cảnh tượng ấy, họ thét lên những tiếng đau đớn. Những tiếng kêu ấy làm khuấy động cả những nỗi đau đớn của chính tôi. Cụ già ngã xuống bất tỉnh nhân sự. Để cho cụ được ra chỗ thoáng, bọn nô lệ bế cụ lên đưa ra khỏi hầm và đặt nằm xuống ngay dưới gốc cây tôi đang nấp.

Mặc dù được chăm sóc như vậy, người cha tội nghiệp vẫn mê man một lúc khá lâu, và nhiều khi đã làm cho bọn nô lệ tưởng cụ già khó lòng qua khỏi.

Tuy nhiên, rồi ông cụ cũng hồi tỉnh sau cơn ngất khá lâu. Thế là bọn nô lệ đưa thi hài con trai ông cụ được mặc những bộ áo quần đẹp nhất ra. Đào mộ xong, họ hạ huyệt. Cụ già đầm đìa nước mắt, có hai tên nô lệ dìu, ném xuống một vài nắm đất đầu tiên, sau đó bọn nô lệ lấp kín huyệt.

Làm xong công việc ấy, họ mang bàn ghế và thức ăn còn lại dưới hầm ngầm lên và xếp xuống tàu. Sau đó cụ già không đứng vững nữa vì đau đớn quá, được đặt lên một cái cáng tạm và khiêng xuống tàu. Tàu giương buồm rời đảo và chẳng bao lâu đi khuất ngoài tầm mắt tôi.

Trên hoang đảo, chỉ còn lại một mình tôi. Đêm đến tôi xuống ngủ trong cái hầm không bị lấp. Ban ngày tôi đi lang thang quanh đảo. Khi nào thấy mệt thì dừng lại ở những chỗ sạch sẽ nhất để nghỉ ngơi.

Tôi sống cuộc đời chán chường ấy suốt một tháng. Sau thời gian ấy tôi nhận thấy biển co lại khá nhiều và hòn đảo thì vươn rộng thêm ra. Hình như đất liền nhích gần lại. Đúng như vậy, nước rút đến nỗi giữa đất liền và tôi chỉ còn một khoảng biển hẹp. Tôi lội qua vào đất liền, nước chỉ ngập đến nửa ống chân. Đi bộ trên bãi cát rất lâu, tôi rất mệt. Cuối cùng đến được một nơi đất rắn hơn, và đi cách bờ biển khá xa thì trông thấy tít tắp đằng trước mặt hình như có một đám lửa lớn. Điều đó làm cho tôi vui lên một chút. Tôi tự bảo: may ra ta có thể gặp được người nào, không có lẽ lửa tự nó cháy lên. Nhưng càng đến gần tôi càng vỡ nhẽ là mình nhầm. Chỉ lát sau nữa, cái mà tôi cho là đám lửa ấy kỳ thực là một tòa lâu đài bằng đồng đỏ, ánh nắng rọi vào làm cho từ xa nom như bốc lửa.

Tôi dừng lại gần tòa lâu đài ấy và ngồi xuống, vừa để ngắm nghía cấu trúc tuyệt đẹp của nó vừa để lấy lại đôi chút hơi sức. Tôi chưa kịp quan sát thật kỹ lưỡng cho đáng với ngôi nhà tráng lệ thì chợt trông thấy mười chàng trẻ tuổi tuấn tú và có vẻ như vừa đi dạo mát trở về. Nhưng điều tôi cho là khá kỳ cục, là tất cả đều bị chột mắt bên phải. Họ đi theo một cụ già cao lớn và có vẻ đáng kính.

Tôi ngạc nhiên lạ lùng sao lại gặp bấy nhiêu người chột cùng một lúc và cùng mất đúng một bên mắt. Trong lúc tôi đang cố suy nghĩ, chuyện gì xảy ra làm cho họ tập hợp lại một nơi, thì họ đã đến gần và tỏ vẻ vui mừng được gặp tôi. Sau những lời chào hỏi ban đầu, họ hỏi tôi vì sao đến đấy. Tôi đáp câu chuyện của tôi khá dài dòng, nếu các vị vui lòng ngồi xuống tôi xin thỏa mãn điều các vị muốn biết. Họ ngồi xuống. Tôi kể cho họ nghe những việc đã xảy ra cho tôi từ ngày từ giã đất nước mình cho đến lúc bây giờ. Họ đều rất lấy làm ngạc nhiên về những chuyện đó.

Khi tôi kể xong, các ngài trẻ tuổi ấy mời tôi cùng họ vào trong lâu đài. Tôi nhận lời. Chúng tôi đi qua vô số là sảnh ngoài, phòng đợi, phòng riêng và phòng làm việc đồ đạc đều rất sạch sẽ, rồi đến một phòng khách lớn. Ở đây có mười chiếc bục nhỏ màu xanh tách biệt kê thành vòng tròn, vừa dùng để ngồi nghỉ ban ngày vừa để ngủ đêm. Chính giữa vòng tròn ấy là một chiếc bục thứ mười một, cùng màu sắc nhưng thấp hơn. Cụ già tôi đã nói đến ngồi lên chiếc bục ở giữa, còn các ngài trẻ tuổi ngồi những chiếc bục chung quanh.

Vì mỗi chiếc bục chỉ ngồi được một người, một chàng trẻ tuổi liền bảo tôi: “Bạn hãy ngồi xuống tấm thảm chính giữa, và chớ có hỏi han về bất cứ những gì có liên quan đến chúng tôi. Chớ có hỏi vì sao tất cả chúng tôi đều chột mắt bên phải. Bạn hãy bằng lòng chỉ nhìn xem thôi, không nên tò mò hơn nữa.”

Cụ già không ngồi yên lâu. Cụ đứng dậy và đi ra. Chỉ lát sau trở lại mang bữa cơm chiều cho mười chàng trẻ tuổi. Cụ chia khẩu phần riêng cho từng người. Cụ cũng đưa cho tôi một suất. Tôi bắt chước những người khác lặng lẽ ăn một mình. Đến cuối bữa ăn thì chính cụ già ấy mang cho mỗi người một cốc rượu. Mọi người cho câu chuyện của tôi kỳ lạ đến nỗi sau khi ăn xong, họ bắt tôi thuật lại lần nữa. Câu chuyện về tôi trở thành đầu đề bàn luận suốt cả phần lớn đêm ấy. Chợt nhớ ra đêm đã về khuya, một chàng bảo cụ già: “Bác thấy đã đến lúc đi ngủ, thế mà bác chưa đưa cho chúng tôi những thứ cần thiết để chúng tôi làm phận sự.” Nghe nói, cụ già liền đứng dậy đi vào một căn buồng rồi lần lượt mang ra mười cái chậu, tất cả đều phủ vải xanh. Cụ già đặt trước mặt mỗi chàng một cái chậu và một cây đuốc.

Họ mở chậu ra, bên trong đựng tro, than, bột và bồ hóng. Họ trộn lẫn những thứ ấy lại với nhau, rồi bắt đầu chà lên bôi nhọ nhem mặt mũi cho đến lúc nhìn phát khiếp. Sau khi bôi đen mặt mũi như vậy rồi, họ bắt đầu khóc lóc và vừa đấm đầu đấm ngực vừa luôn miệng kêu than: “Đây là kết quả của sự ăn không ngồi rồi và chơi bời trác táng của chúng tôi!”

Thưa bà, xin bà hãy hình dung sự bực bội của tôi suốt thời gian ấy. Biết bao nhiêu lần tôi đã định phá tan sự im lặng mà các ngài ấy buộc tôi phải giữ, để cất lời hỏi họ. Suốt đêm hôm ấy, tôi không thể nào ngủ được.

Ngày hôm sau vừa tỉnh giấc, khi chúng tôi ra ngoài trời để hít thở không khí, tôi hỏi họ: “Thưa quý ngài, tôi tuyên bố là tôi không chấp nhận cái luật lệ các ngài đề ra cho tôi hôm qua. Tôi không tuân thủ nó nữa đâu. Các ngài đều là những con người khôn ngoan và thông minh rất mực, điều đó đã rõ, ấy thế nhưng tôi lại trông thấy các ngài có những hành động mà trừ những kẻ mất trí ra, không ai có thể làm. Cho dù có tai họa nào xảy đến với tôi chăng nữa tôi cũng không thể cầm lòng không hỏi vì sao các ngài lại đi bôi tro, than và bồ hóng lên mặt, và sau nữa, vì sao tất cả các ngài chỉ có mỗi một con mắt? Chắc hẳn có một điều gì đó rất kỳ lạ gây nên. Bởi vậy tôi van các ngài hãy vui lòng nói cho tôi rõ!”

Đáp lại những lời van nài khẩn thiết như vậy, họ chỉ một mực nói là những điều tôi hỏi chẳng có quan hệ gì với tôi. Tôi chẳng có chút lợi ích gì ở đấy và hãy nghỉ yên. Ban ngày chúng tôi chuyện trò về những việc không đâu, rồi đêm đêm, sau khi ăn tối riêng rẽ, cụ già lại mang các chậu xanh đến, các chàng trẻ tuổi lại bôi mặt lọ lem, lại tự đấm mình mà kêu than: “Đây là kết quả của sự ăn không ngồi rồi và chơi bời trác táng của chúng tôi!” Ngày hôm sau và những ngày hôm sau nữa họ vẫn làm những hành động đó.

Cuối cùng không kìm nổi sự hiếu kỳ nữa, tôi yêu cầu họ một cách rất nghiêm chỉnh hoặc là nói cho tôi biết hoặc là chỉ cho tôi con đường để cho tôi có thể trở về nước nhà. Bởi vì tôi không thể nào ở lại với họ lâu hơn nữa, để tối nào cũng phải chứng kiến một cảnh tượng lạ lùng như vậy mà không được phép tìm hiểu căn nguyên.

Thay mặt tất cả, một ngài trả lời tôi: “Xin ngài chớ ngạc nhiên về thái độ của chúng tôi đối với ngài. Nếu cho đến tận bây giờ chúng tôi chưa vâng theo những yêu cầu của ngài, chẳng qua là vì tình thân hữu và để tránh cho ngài nỗi buồn sẽ phải lâm vào tình trạng như chúng tôi đấy thôi. Nếu ngài muốn nếm qua cái số phận khốn khổ như số phận chúng tôi, xin ngài cứ việc nói ra, chúng tôi sẵn sàng làm thỏa những điều ngài mong muốn.” Tôi nói với họ rằng tôi quyết tâm chịu đựng đủ mọi điều. Ngài trai trẻ lại nói: “Một lần nữa chúng tôi khuyên ngài nên kiềm chế bớt sự tò mò, nó sẽ làm cho ngài thiệt mất con mắt bên phải đấy.” - Không hề gì, – tôi đáp – tôi xin tuyên bố rằng nếu điều không may ấy xảy ra cho tôi, tôi sẽ không đổ tại các ngài gây nên, mà nhận là lỗi chỉ tại ở chính mình mà thôi.

Chàng lại cho tôi biết rằng, sau này nếu tôi đã bị mất đi một mắt, tôi sẽ không thể hy vọng được ở lại đây cùng với họ, giả dụ rằng tôi muốn như vậy, bởi vì họ đã đủ về số lượng rồi, không thể tăng thêm hơn nữa. Tôi đáp tôi sẽ lấy làm thích thú nếu được không bao giờ phải xa rời những con người trung hậu như họ. Nhưng nếu bắt buộc phải chia tay thì tôi cũng sẵn sàng phục tùng với bất cứ giá nào, tôi cũng mong họ đáp ứng cho điều tôi thỉnh cầu.

Mười ngài trai trẻ thấy lòng tôi không lay chuyển, liền bắt một con cừu, cắt tiết. Sau khi lột da, họ đưa cho tôi con dao họ vừa dùng và nói: “Ngài hãy cầm lấy con dao này, nó sẽ giúp ích cho ngài vào những dịp mà chúng tôi sắp nói để ngài rõ đây. Ngài sẽ khoác tấm da này lên người và chúng tôi sẽ khâu ngài trong đó. Sau đấy chúng tôi để ngài lại đây và bỏ đi. Lúc ấy một con chim rất to mà người ta gọi là đại bàng sẽ xuất hiện trên không. Tưởng ngài là một con cừu, nó sẽ sà xuống cắp và tha ngài lên tận chín tầng mây. Nhưng ngài đừng vì thế mà kinh hãi. Nó sẽ bay trở lại mặt đất và đặt ngài xuống đỉnh một ngọn núi. Vừa chạm đất, ngài hãy dùng dao rạch đứt da cừu và chui ra. Con đại bàng vừa trông thấy ngài, sẽ sợ hãi bay đi nơi khác, để cho ngài tự do. Ngài đừng dừng lại mà cứ đi mãi cho đến khi thấy một tòa lâu đài lớn kỳ diệu, phủ toàn vàng gấm, ngọc bích và các loại đá quý khác. Ngài hãy đến trước cái cổng thường xuyên bỏ ngỏ và cứ mạnh dạn bước vào. Tất cả chúng tôi có mặt ở đây, ai cũng đều đã từng ở trong lâu đài ấy cả. Chúng tôi không nói với ngài là đã trông thấy những gì hoặc điều gì đã xảy ra cho chúng tôi: tự ngài khắc biết. Điều chúng tôi có thể thưa với ngài là mỗi chúng tôi đều phải trả giá bằng con mắt bên phải. Cái hình phạt mà ngài từng chứng kiến ở đây là một việc chúng tôi buộc phải làm vì đã từng sống trong lâu đài ấy. Chuyện về từng người, chúng tôi ai cũng đầy rẫy những sự phiêu lưu kỳ lạ, mỗi người có thể chép thành một cuốn sách dày. Nhưng giờ đây chúng tôi không thể nói được nhiều hơn nữa.

Thưa bà, một trong số mười người chột mắt nói xong những điều mà tôi vừa thuật lại hầu bà, tôi liền chui luôn vào tấm da cừu, tay cầm con dao họ vừa đưa cho. Các ngài ấy vui lòng khâu kín tấm da lại, họ để tôi ở lại chỗ trống và trở vào phòng khách. Con đại bàng mà họ đã nói đến chẳng mấy chốc xuất hiện. Nó bổ nhào xuống, cắp tôi vào giữa các móng như cắp một con cừu rồi mang tôi lên đỉnh một ngọn núi cao.

Lúc cảm thấy chạm đất, tôi dùng con dao rạch đứt tấm da và chui ra. Con đại bàng vừa trông thấy người đã vội cất cánh bay đi. Con đại bàng ấy là một con chim trắng to lớn kỳ dị. Nói về sức lực thì nó khỏe đến mức có thể nhấc bổng cả một con voi từ dưới đồng bằng đưa lên tận núi cao để ăn thịt. Nôn nóng muốn chóng đến được tòa lâu đài, tôi không để mất một chút thì giờ. Tôi đi vội vã đến nỗi chỉ sau chưa đến nửa ngày đường đã tới nơi. Có thể nói là tôi thấy tòa lâu đài thực tế còn đẹp hơn cả người ta mô tả.

Cổng lớn để ngỏ. Tôi đi qua một cái sân vuông rộng chung quanh có chín mươi chín cửa ra vào làm bằng gỗ đàn hương và gỗ trầm và một cửa nữa bằng vàng không kể những cửa dẫn vào các cầu thang tráng lệ đưa lên những căn buồng trên gác hoặc những căn buồng khác nữa mà tôi chưa nhìn thấy. Trăm cánh cửa tôi vừa nói ấy đưa tới các khu vườn hoặc các nhà kho chứa đầy của quý, hoặc là đến những nơi xếp đầy rẫy những vật xem thật lạ lùng.

Thấy trước mặt có một cửa mở sẵn, tôi liền bước qua, đi vào một phòng khách. Trong phòng đã ngồi sẵn bốn mươi thiếu phụ xinh đẹp tuyệt trần quá mức tưởng tượng. Họ ăn mặc lộng lẫy. Thoạt trông thấy tôi, tất cả đều đứng lên. Không đợi tôi chào hỏi, họ tỏ ra rất vui và nói: “chàng trai quý mến, xin chúc mừng chàng, xin chúc mừng chàng.” Rồi một nàng cất lời nói thay cho tất cả: “Đã lâu lắm chúng em chờ đợi một chàng trai giống như chàng. Dáng điệu của chàng đủ cho chúng em thấy chàng có mọi phẩm cách chúng em mong ước. Chúng em hy vọng chàng không coi sự có mặt của chúng em là khó chịu và không xứng đáng với chàng.” Mặc dù tôi nhiều lần thoái thác, họ vẫn ép tôi ngồi xuống một chỗ hơi cao hơn chỗ họ ngồi. Khi tôi tỏ ý việc đó làm tôi phiền lòng thì họ nói: “Đấy là chỗ dành cho chàng. Lúc này đây chàng là đức vua, là ông chủ, là người phán xét chúng em. Còn chúng em là những nô lệ sẵn sàng nhận lệnh của chàng.”

Thưa bà, không có gì trên đời làm cho tôi ngạc nhiên bằng thái độ hăng hái và nồng nhiệt của những cô gái xinh đẹp ấy muốn phục vụ tôi đủ mọi việc. Một nàng mang nước nóng đến rửa chân cho tôi. Một cô khác rót nước hoa vào tay tôi. Những người này đưa đến đủ mọi thứ cần thiết cho tôi thay áo quần. Những người nọ lo dọn cho tôi một bữa lót dạ tuyệt vời. Những người khác thì tiến đến, cốc cầm tay, sẵn sàng rót cho tôi một thứ rượu kỳ thú. Tất cả những công việc đó được làm nhịp nhàng với một trật tự và sự phối hợp khéo léo, với những phong thái làm cho tôi say mê. Tôi uống rượu và ăn quà. Sau đó tất cả những thiếu phụ đến ngồi quanh xin tôi thuật lại cho nghe chuyến đi của tôi. Tôi kể chi tiết cho họ những việc đã xảy ra. Câu chuyện kéo dài cho đến tối. Chuyện kể xong, một vài người ngồi gần tôi nhất trong số bốn mươi thiếu phụ ấy ở lại cùng tôi chuyện trò, còn những người khác thấy trời đã tối, đứng dậy đi tìm nến. Họ mang đến rất nhiều cây nến và ánh nến thay thế một cách kỳ diệu ánh sáng ban ngày. Các chân đèn được bày biện cân đối quá mức mong ước.

Những nàng khác dọn ra bàn những trái cây khô, mứt và các món nhắm rượu, và mang xếp sẵn vào tủ rượu nhiều loại rượu vang và rượu ngọt, những người khác nữa thì mang nhạc cụ ra. Khi mọi việc đâu vào đấy, họ mời tôi ngồi vào bàn. Các nàng cũng cùng ngồi với tôi. Chúng tôi ăn uống khá lâu. Những người đàn sáo và ca sĩ đứng lên trình bày một bản hợp tấu êm dịu. Những cô khác bắt đầu trình diễn một loại vũ đạo. Họ nhảy múa từng đôi, hết cặp này đến cặp khác, một cách duyên dáng nhất trần đời.

Quá nửa đêm thì những tiết mục liên hoan ấy chấm dứt. Lúc ấy thiếu phụ cất lời nói với tôi: “chàng đã mệt vì chuyến đi đường hôm nay. Đã đến lúc mời chàng đi nghỉ. Buồng riêng của chàng đã sắp sẵn. Nhưng trước khi vào, xin chàng hãy chọn trong tất cả chúng em đây người nào chàng thích hơn cả để vào cùng ngủ với chàng.” Tôi đáp rằng tôi sẽ không lựa chọn như họ gợi ý. Tất cả các nàng đều xinh đẹp, tài hoa, đều xứng đáng cho tôi kính trọng và hầu hạ. Tôi sẽ không khiếm nhã tới mức chuộng người này hơn người kia.

Thiếu phụ ấy lại nói tiếp: “chúng em rất tin ở sự thẳng thắn của chàng, chúng em thấy rõ vì sợ chúng em sinh lòng ghen tuông với nhau cho nên chàng giữ ý. Nhưng mong rằng chàng chớ vì thế mà không lựa chọn. chúng em xin thề trước để chàng rõ là hạnh phúc của người mà chàng lựa chọn sẽ không làm cho ai ganh tị, bởi vì chúng em đã thỏa thuận với nhau, hết người này đến lượt người khác ngày nào cũng có một người trong bọn chúng em được hưởng hạnh phúc. Sau bốn mươi ngày thì lặp lại từ đầu. Vậy nên chàng hãy tự do lựa chọn và chớ để phí thì giờ nghỉ ngơi mà chàng đang cần.”

Tôi đành phải nhượng bộ những lời khẩn khoản của họ. Tôi đưa tay cho thiếu phụ vừa nói thay tất cả chị em, nàng cầm tay tôi và người ta đưa chúng tôi vào căn buồng tráng lệ. Họ để hai chúng tôi ở đấy. Các thiếu phụ khác lui về buồng riêng của mình.

Sáng hôm sau, tôi vừa mặc quần áo, thì ba mươi chín thiếu phụ khác đã vào buồng. Tất cả đều ăn vận khác ngày hôm trước. Họ chào và hỏi thăm sức khỏe tôi. Sau đó họ dẫn tôi vào buồng tắm, tự tay tắm rửa cho tôi. Mặc dù tôi không đồng ý, họ vẫn giúp tôi đủ mọi việc cần thiết. Khi tôi tắm xong, họ mặc cho tôi bộ quần áo khác còn đẹp đẽ hơn bộ mặc hôm qua.

Suốt ngày, hầu như chúng tôi chỉ ngồi ở bàn ăn. Đến giờ đi ngủ, các nàng lại yêu cầu tôi chọn một người để làm bạn. Thưa bà, để bà đỡ chán tai vì nghe lặp đi lặp lại một chuyện ấy, tôi xin nói tóm tắt là tôi sống một năm ròng rã cùng bốn mươi thiếu nữ ấy, mỗi đêm ngủ với một người. Trong suốt thời gian ấy, cuộc đời nhung lụa không bị một nỗi buồn phiền nhỏ nhặt nào làm cho gián đoạn.

Cuối năm (không có gì làm cho tôi bất ngờ hơn) một buổi sáng, bốn mươi thiếu phụ ấy, đáng lẽ đến thăm và hỏi thăm sức khỏe của tôi như thường lệ, lại bước vào phòng, hai má người nào cũng đầm đìa nước mắt. Họ lần lượt đến ôm hôn tôi và âu yếm nói: “Vĩnh biệt, hoàng tử thân yêu, vĩnh biệt! Chúng em phải xa chàng thôi.”

Nước mắt các nàng làm tôi cảm động. Tôi van nài họ hãy cho tôi biết căn nguyên của nỗi buồn và của sự biệt ly mà họ vừa nói: “Nhân danh Thượng đế, các cô em xinh đẹp của ta ơi, hãy cho ta biết, ta có thể an ủi hoặc giúp ích được chút gì cho các cô em hay không?” Họ không trả lời thẳng mà lại nói: “Giá mà chúng em chưa bao giờ được trông thấy hoặc được quen biết chàng! Trước chàng, nhiều chàng trai đã hạ cố đến thăm chúng em. Nhưng không một ai có được cái duyên dáng, sự dịu hiền, tính vui vẻ và tư cách như chàng.” Nói xong họ lại khóc thảm thiết. Tôi lại hỏi: “Các cô em xinh đẹp của ta ơi, ta van các cô em chớ để cho ta âu sầu hơn nữa! Hãy cho ta biết vì sao các cô em đau buồn?”

- Hỡi ơi! – Họ đáp. – Còn có căn nguyên nào có thể làm cho chúng em buồn bã ngoài sự bắt buộc phải xa lìa chàng? Có lẽ chúng em sẽ chẳng bao giờ còn được gặp lại chàng nữa đâu! Tuy nhiên, nếu chàng muốn và nếu chàng vì chúng em mà có đủ nghị lực tự chủ bản thân thì cũng không phải là không có dịp gặp lại nhau lần nữa.

- Các cô em ơi, – tôi đáp – tôi chẳng hiểu tí gì về điều các cô em vừa nói. Xin các cô em hãy nói rõ ràng hơn!

Một nàng trả lời:

- Vậy thì, để làm vừa lòng chàng, chúng em xin thưa rõ: chúng em đều là công chúa, con vua. Chúng em cùng sống chung ở đây với niềm lạc thú mà chàng thấy đấy. Nhưng cứ hết mỗi năm, chúng em lại bắt buộc phải vắng mặt bốn mươi ngày để làm những phận sự cần thiết mà chúng em không được phép nói rõ. Sau đó chúng em trở lại lâu đài này. Hôm qua vừa hết năm. Hôm nay chúng em phải từ giã chàng. Đó là nguyên nhân làm cho chúng em buồn bã. Trước khi đi, chúng em để lại cho chàng mọi thứ chìa khóa, đặc biệt là chìa khóa một trăm cánh cửa, để giúp chàng có cách thỏa mãn sự hiếu kỳ và làm dịu bót nỗi cô đơn trong thời gian vắng chúng em. Nhưng, vì hạnh phúc của chàng và lợi ích đặc biệt của tất cả chúng ta, chúng em căn dặn chàng chớ có nên mở cánh cửa bằng vàng. Nếu chàng mở cánh cửa ấy ra, chúng em sẽ chẳng bao giờ được gặp lại chàng, chính nỗi lo về chuyện ấy đang làm cho chúng em càng thêm đau khổ. Chúng em hy vọng lời khuyên của chúng em sẽ có ích cho chàng. Nó quyết định sự yên tĩnh và hạnh phúc đời chàng. Xin chàng chú ý cho, nếu chàng chẳng giữ được sự hiếu kỳ không đúng đắn, chàng sẽ tự gây hại lớn cho mình. Bởi vậy chúng em van chàng chớ có phạm sai lầm ấy để cho chúng em được niềm an ủi rồi sẽ gặp lại chàng ở đây sau bốn mươi ngày xa cách. Chúng em ra đi có thể mang theo mình cái chìa khóa mở cánh cửa bằng vàng. Song làm như vậy sẽ là một điều xúc phạm đối với một hoàng tử như chàng, sẽ là hoài nghi tính kín đáo và sự biết kiềm chế của chàng.

Thưa bà, lời các công chúa xinh đẹp gây cho tôi một nỗi đau buồn thật sự. Tôi không quên bày tỏ với họ rằng sự vắng mặt của họ sẽ gây cho tôi nhiều ưu phiền. Tôi cảm ơn những lời khuyên bảo tốt lành của họ. Tôi quả quyết với họ rằng tôi sẽ chú ý lời khuyên bảo. Tôi còn có thể làm những việc còn khó khăn hơn thế nhiều để được cái hạnh phúc là sẽ sống những ngày còn lại của đời mình với những người đàn bà có phẩm cách hiếm thấy như họ.

Phút chia tay thật là lưu luyến. Tôi ôm hôn các nàng hết người này đến người khác. Sau đó họ ra đi để một mình tôi ở lại trên tòa lâu đài.

Niềm lạc thú được sống cùng với họ, thức ăn ngon, các buổi hòa nhạc, các trò vui làm tôi bận rộn suốt cả năm đến nỗi không còn thì giờ, cũng không có chút ham thích nào đi xem những điều kỳ thú có thể có trong lâu đài huyền ảo này. Tôi cũng không để ý đến cả bao nhiêu đồ vật tuyệt tác trông thấy hằng ngày, vì quá say mê sắc đẹp của các nàng và vì quá vui thích khi thấy các nàng chỉ có mỗi một điều chăm lo duy nhất là tìm cách làm đẹp lòng tôi. Tôi buồn rầu sâu sắc khi họ ra đi. Và mặc dù họ vắng mặt chỉ có bốn mươi ngày, tôi cảm thấy như sắp phải trải qua một thế kỷ không có các nàng. Tôi thầm hứa sẽ không quên lời khuyên bảo quan trọng của họ, sẽ không mở cánh cửa bằng vàng. Nhưng bởi vì chỉ trừ việc đó mà thôi, còn ra tôi được phép thỏa mãn sự tò mò, tôi liền cầm lấy cái chìa khóa thứ nhất trong những chìa khóa dùng để mở các cánh cửa đã được sắp xếp theo thứ tự.

Mở cửa thứ nhất, tôi đi vào một vườn cây ăn quả mà tôi nghĩ rằng trong khắp vũ trụ không có nơi nào có thể so sánh bằng.

Tôi cũng không chắc cái vườn ngọc uyển ở chốn thiên đường mà đạo Hồi chúng ta vẫn hứa hẹn cho con người khi sang thế giới bên kia có thể hơn được thế này hay không. Tính đối xứng, vẻ sạch sẽ, cách sắp xếp các cây trồng, sự phong phú và đa dạng của hàng nghìn loại quả tươi tốt xinh đẹp chưa hề biết đến bao giờ làm cho tôi rất thích mắt.

Thưa bà, tôi không thể bỏ qua không thưa để bà chú ý cho rằng cái vườn cây tuyệt diệu này được tưới nước theo một cách đặc biệt. Các mương nhỏ đào khéo léo và cân xứng, dẫn nước tưới dồi dào cho rễ những cây cần trổ lá đâm hoa. Các mương khác dẫn lượng nước ít hơn cho những cây đã đậu quả. Các mương khác nữa tưới với lượng nước còn ít hơn nữa cho những cây quả đang độ lớn. Còn những cây quả đã lớn đủ rồi, chỉ còn chờ chín thì nước tưới chỉ vừa vặn đủ thôi. Thế nhưng những trái cây này vẫn lớn hơn rất nhiều so với những quả thường thấy trong vườn chúng ta. Và cuối cùng, các con mương khác dẫn nước cho những cây quả đã chín vừa đủ độ ẩm cần thiết để giữ lại trên cây mà không làm nẫu quả vì quá mọng.

Tôi quan sát và ngắm nghía không biết chán nơi đẹp như vậy. Có lẽ tôi sẽ không chịu ra khỏi vườn, đầu óc tràn đầy những điều kỳ diệu. Tôi mở cánh cửa tiếp theo.

Lần này không phải là một vườn quả mà là một vườn hoa, cũng không kém phần đặc biệt. Bên trong mỗi bồn hoa rộng được tưới nước không phải theo cách vừa rồi mà còn công phu hơn nhiều để giữ cho mỗi loại hoa không phải hút nhiều lượng nước quá mức cần thiết. Hoa hồng, hoa nhài, hoa huệ, hoa thủy tiên, hoa dạ lan, hoa mẫu đơn, hoa uất kim, hoa mao hương, hoa cẩm chướng… Cơ man loại hoa mà giá ở vào những nơi khác thì chỉ nở theo mùa. Nhưng ở đây tất cả cùng nở rộ một lúc. Thật không có gì sảng khoái hơn hít thở không khí trong vườn này.

Tôi mở cánh cửa thứ ba, thấy một nhà nuôi chim rất rộng. Nền nhà lát cẩm thạch đủ các loại màu, loại đá quý nhất, hiếm nhất. Lồng chim làm bằng gỗ đàn hương và trầm hương. Trong lồng nhốt cơ man là chim họa mi, chim kim oanh, chim bạch yến, chim sơn ca và các loại khác có tiếng hót du dương hơn mà cả đời tôi chưa bao giờ nghe nói đến tên. Các lọ đựng thức ăn, nước uống cho chim đều bằng đá hoa vân và bằng mã não quý nhất.

Ngoài ra, nhà nuôi chim rất sạch sẽ. Chỉ nhìn kích thước ngôi nhà, tôi nghĩ cần phải có không ít hơn một trăm người chăm nom thì mới giữ cho nó luôn luôn được tinh tươm thế này. Tuy không hề thấy bóng người ở nơi đây cũng như trong các khu mà tôi đến thăm, trong vườn tuyệt không có một ngọn cỏ dại hay một vật thừa nhỏ nhặt nào làm chướng mắt người xem.

Mặt trời đã lặn. Tôi ra khỏi nhà, lòng còn say mê bởi tiếng líu lo của muôn hoa và chim chóc lúc ấy đang tranh nhau tìm chỗ đậu thuận tiện nhất để nghỉ đêm. Tôi trở về buồng riêng và định bụng sẽ mở tất cả các cánh cửa trong những ngày tới, trừ cửa thứ một trăm.

Ngày hôm sau, tôi đi mở cánh cửa thứ tư. Nếu những gì trông thấy ngày hôm trước có thể gây cho tôi sự ngạc nhiên, thì những vật thấy hôm nay làm cho tôi mê mẩn. Tôi đặt chân vào một cái sân rộng trước một tòa nhà kiến trúc tuyệt diệu, mà tôi sẽ không miêu tả lại hầu bà để tránh sự dài dòng. Tòa nhà ấy có bốn mươi cửa luôn luôn mở rộng, mỗi cửa dẫn tới một kho tàng. Trong số đó có nhiều kho tàng có giá trị lớn hơn kho tàng các vương quốc lớn nhất. Kho đầu tiên chứa những đống ngọc. Điều khó tin là những viên quý nhất lớn bằng quả trứng bồ câu trở lên lại nhiều hơn những viên cỡ bình thường. Trong kho tàng thứ hai, có kim cương, ngọc hồng và ngọc tía. Trong kho thứ ba, ngọc bích. Trong kho thứ tư, vàng bạc nén. Trong kho thứ năm, tiền đồng. Trong kho thứ sáu, bạc nén. Hai kho tiếp đó là tiền các loại. Các kho khác chứa ngọc tía, ngọc xanh, ngọc vàng, ngọc mắt mèo, ngọc lam, ngọc vân và tất cả các loại đá quý khác mà ta biết, không kể vân thạch, mã não trắng, mã não đỏ. Còn san hô thì xếp cả một kho đầy, không phải chỉ có cành thôi mà là cả những cây san hô nguyên vẹn.

Ngạc nhiên và khâm phục, tôi thốt lên, sau khi xem tất cả những vật báu đó: “Không, tất cả các kho tàng của tất cả các vua chúa trong vũ trụ tập trung lại một nơi, cũng không sánh được những kho báu này. Hạnh phúc thay cho ta được làm chủ tất cả của cải này cùng với bao nhiêu nàng công chúa yêu kiều!”

Thưa bà, tôi sẽ không dừng lại để kể chi tiết với bà tất cả những đồ vật hiếm có và quý báu khác mà tôi trông thấy những ngày tiếp sau. Tôi chỉ nói rằng cần đến không ít hơn ba mươi chín ngày mới mở hết chín mươi chín cái cửa và ngắm nghía tất cả những gì bày ra trước mắt. Chỉ còn lại mỗi một cánh cửa thứ một trăm, cấm không được mở nữa mà thôi.

Đã đến ngày thứ bốn mươi kể từ hôm các công chúa kiều diễm ra đi. Ngày hôm ấy nếu tôi có đủ nghị lực cần phải có để tự kiềm chế thì bây giờ tôi đã là con người sung sướng nhất trong tất cả loài người, chứ không phải là con người khốn khổ nhất. Còn một ngày nữa thôi là các công chúa trở lại. Niềm vui được gặp lại họ đáng ra phải hãm bớt sự tò mò của tôi. Nhưng do một sự yếu đuối mà tôi không bao giờ thôi hối hận, tôi đã sa vào sự quyến rũ của quỷ sứ nó không cho tôi yên ổn được một chút nào, nó buộc tôi tự dấn thân vào con đường khổ ải mà rồi mình sẽ phải trải qua. Tôi đã mở cánh cửa tai hại mà tôi đã hứa là sẽ không mở.

Vừa mới đưa chân định bước vào thì một mùi hương khá dễ chịu nhưng không hợp với tạng người tôi, làm cho tôi ngã xuống bất tỉnh. Tuy nhiên, tôi tỉnh dậy được. Đáng lẽ hiểu ra sự cảnh cáo ấy mà đóng cửa lại và không bao giờ còn ham muốn thỏa mãn sự tò mò của mình nữa, thì tôi lại vẫn cứ bước vào, sau khi đợi một lát cho khí trời làm loãng bớt mùi hương ấy đi một chút. Tôi không còn bị khó chịu vì cái mùi ấy nữa.

Đây là một nơi rộng rãi, mái có vòm tròn và nền rải rác những củ nghệ. Nhiều cây đuốc bằng vàng khối cắm nến tỏa sáng dậy mùi trầm hương và xạ hương. Ánh sáng được tăng thêm bởi ánh sáng những ngọn nến bằng vàng và bằng bạc mà dầu đốt được làm bằng nhiều loại hương trầm.

Giữa một số khá nhiều đồ đạc thu hút sự chú ý của tôi, tôi nhận thấy một con ngựa đen đẹp nhất, hoàn hảo nhất chưa ai từng thấy trên đời này. Tôi xích lại gần để ngắm nghía cho rõ hơn. Nó mang bộ yên cương bằng vàng khối, chạm trổ công phu. Máng thức ăn của nó một bên chứa lúa mạch đã xát vỏ và hạt vừng, một bên chứa nước hoa hồng. Tôi nắm dây cương kéo nó ra ngoài trời để xem cho rõ. Tôi trèo lên lưng và muốn thúc nó đi. Nó không nhúc nhích. Tôi cầm chiếc roi mềm nhặt được trong chuồng ngựa tráng lệ để đánh nó. Vừa cảm thấy ngọn roi chạm vào mình, nó đã cất tiếng hí ghê rợn. Rồi xòe đôi cánh lúc nãy tôi không nhìn thấy, nó bay bổng lên trời cao tít tắp. Tôi chỉ còn nghĩ tới chuyện bám thật chắc vào con vật. Mặc dù khiếp đảm, tôi cưỡi ngựa cũng không đến nỗi tồi. Nó bay quay trở lại mặt đất, hạ xuống mái bằng một tòa lâu đài, vó chưa chạm đến đất nó đã tung mạnh, hất tôi ngã nhào ra đằng sau. Rồi nó đưa đuôi của nó chọc thủng mắt bên phải của tôi.

Tôi trở nên chột mắt bằng cách như vậy đấy thưa bà. Tôi mới nhớ lại rất rõ điều mà mười chàng trai trẻ đã nói trước với tôi. Con ngựa lại bay lên không trung và biến mất. Tôi đứng dậy, rất buồn rầu vì tai họa tự mình gây nên. Tôi đi trên mái bằng, một tay bưng con mắt rất đau đớn tôi tụt xuống và thấy mình ở trong một phòng khách có mười chiếc bục xếp thành vòng tròn, ở giữa là một chiếc thấp hơn. Tôi hiểu ra ngay, đây chính là tòa lâu đài nơi con đại bàng đã đến và cắp tôi đi dạo nọ.

Mười ngài trai trẻ chột mắt không có trong phòng khách. Tôi chờ, lát sau họ đến đông đủ cùng với cụ già. Họ không tỏ ra ngạc nhiên chút nào khi gặp lại tôi và thấy tôi đã chột mất một mắt. Họ nói: “Chúng tôi rất tiếc là không thể chúc mừng ngài trở về theo cách chúng tôi mong ước. Nhưng chúng tôi không phải là nguyên nhân gây nên tai họa cho ngài.”

- Tôi sẽ sai nếu dám trách móc các ngài về chuyện đó. – Tôi đáp. – Chính tôi đã tự chuốc lấy tai họa vào thân. Tôi xin nhận tất cả lỗi về phần mình.

- Nếu niềm an ủi của những người đau khổ là có được những kẻ giống mình, – họ lại nói – thì gương của chúng tôi đây có thể an ủi ngài được một phần nào. Những gì xảy ra cho ngài cũng đã từng xảy ra cho chúng tôi. Chúng tôi đã thưởng thức đủ mọi điều hoan lạc trong suốt một năm ròng. Có lẽ chúng tôi đã tiếp tục hưởng hạnh phúc ấy nếu không tò mò mở cánh cửa bằng vàng trong khi vắng mặt các nàng công chúa. Ngài đã không khôn ngoan hơn chúng tôi. Ngài đã chịu cùng hình phạt như chúng tôi. Chúng tôi rất muốn nhận ngài ở lại đây để cùng nhau thi hành cái hình phạt mà chúng tôi không rõ sẽ kéo dài bao lâu nữa. Nhưng ngài đã biết rõ những lý do không cho phép chúng tôi làm như vậy. Bởi vậy ngài hãy đi đi, hãy đến triều đình ở Bátđa. Ngài sẽ tìm thấy ở đấy Đấng thống lĩnh sẽ quyết định số phận của ngài.

Họ chỉ cho tôi đường đi, và tôi từ giã họ. Dọc đường, tôi cho cạo râu và chân mày, và mặc áo quần khất sĩ. Tôi đi bộ lâu lắm rồi. Cuối cùng đến thành phố này. Tôi gặp ở cổng thành các khất sĩ đồng đạo của tôi kia, cả ba anh em đều rất ngạc nhiên thấy cùng chột mắt bên phải. Nhưng chúng tôi không có đủ thời giờ để nói với nhau về cái điều bất hạnh chung ấy. Thưa bà chúng tôi chỉ có đủ thời giờ đến đây nài xin sự giúp đỡ được trú qua đêm, mà bà đã thuận cho một cách hào hiệp.”

Chàng khất sĩ thứ ba kể chuyện mình xong, nàng Zôbêít nói với chàng cùng hai đồng đạo: “Hãy đi đi, cả ba người đều được tự do, các ngài muốn đi đâu thì đi.” Nhưng một trong ba chàng đáp: “Thưa bà, xin bà thứ lỗi cho sự tò mò của chúng tôi và cho phép chúng tôi được nghe chuyện mà quý ông đây chưa kể.”

Lúc ấy thiếu phụ liền quay về phía hoàng đế, tể tướng Giafa và Mêrua mà nàng vẫn chưa biết là ai. Nàng bảo: “Đến lượt các ngài kể chuyện về mình, hãy nói đi.”

Tể tướng Giafa bao giờ cũng là người phát ngôn, trả lời nàng Zôbêít:

- Thưa bà, tuân lệnh bà, chúng tôi xin lặp lại những điều đã nói trước khi vào quý xá. Chúng tôi là những nhà buôn ở Mútxun, chúng tôi đến Bátđa để dạm bán hàng hóa hiện đang cất ở trong kho một cái trại mà chúng tôi trọ. Hôm nay chúng tôi cùng nhiều bạn đồng nghiệp ăn tối ở nhà một người buôn trong thành phố này. Ông ta sau khi chiêu đãi chúng tôi những món ăn thịnh soạn và các loại rượu tuyệt vời, đã cho gọi vũ công và vũ nữ, ca sĩ và nhạc công đến. Tiếng ồn ào do chúng tôi gây nên làm lính tuần tra kéo đến và bắt đi một số người trong đám tiệc. Về phần chúng tôi, may mắn chạy thoát. Nhưng bởi đã quá muộn, cổng vào trại đã đóng, chúng tôi không biết về đâu. Tình cờ đi ngang qua phố này, chúng tôi nghe nhà ta đang có tiếng vui chơi. Việc đó làm chúng tôi quyết định gõ cửa. Thưa bà, đấy là điều chúng tôi phải thuật lại theo lệnh bà.

Nghe xong những lời đó, Zôbêít có vẻ do dự chưa biết nên xử trí thế nào. Các khất sĩ nhận thấy, liền xin nàng hãy đối xử tốt với ba nhà buôn ở Mútxun như đã đối xử với ba chàng. Nàng nói: “Đã thế thì ta đồng ý, ta muốn rằng tất cả các người đều chịu ơn ta như nhau. Ta tha cho các người nhưng với điều kiện là tất cả các người ra khỏi nhà này ngay, rồi ai muốn đi đâu tùy ý.”

Zôbêít ra lệnh đó với một giọng buộc mọi người phải tuân theo. Hoàng đế, tể tướng, Mêrua, ba khất sĩ và gã khuân vác liền ra đi mà không cãi lại, bởi sự có mặt của bảy tên nô lệ vũ trang buộc họ phải nể vì. Khi họ đã ra khỏi nhà và cổng đã đóng lại rồi, hoàng đế hỏi các khất sĩ mà không để lộ mình là ai: “Các ngài là người lạ mà mới đến thành phố này, bây giờ trời lại chưa sáng, vậy các ngài định đi về hướng nào?”

- Thưa ngài, – họ đáp – đấy là điều đang làm cho chúng tôi băn khoăn.

- Mời các ngài đi theo chúng tôi! – Hoàng đế nói. -Chúng tôi sẽ giúp các ngài thoát khỏi khó khăn.

Nói xong, nhà vua dặn riêng tể tướng: “Hãy đưa họ về nhà tể tướng, và sáng sớm mai dẫn họ đến cho ta. Ta muốn sao chép câu chuyện của họ. Những chuyện ấy đáng được chép vào sử biên niên của triều đại ta.”

Tể tướng Giafa dẫn theo ba khất sĩ. Gã khuân vác về nhà, còn hoàng đế có Mêrua đi theo, trở lại hoàng cung. Người đi nằm nhưng không thể nào chợp mắt, đầu óc vẫn còn bị khuấy động bởi bao nhiêu chuyện dị kỳ vừa thấy và nghe. Điều nhà vua băn khoăn nhất muốn biết Zôbêít là ai. Vì đâu nàng ngược đãi hai con chó đen? Vì sao ngực Amin lại sứt sẹo? Cho đến sáng nhà vua vẫn còn loay hoay với những ý nghĩ ấy trong đầu. Người trở dậy, đến triều đường và ra lệnh thiết triều.

Hoàng đế ngồi lên ngai vàng. Lát sau tể tướng đến và chúc tụng nhà vua như thường lệ. Hoàng đế phán: “Tể tướng à, những công việc chúng ta xử lý hôm nay không có gì cấp bách lắm. Việc của ba người thiếu phụ và hai con chó đen kia còn khẩn thiết hơn nhiều. Đầu óc ta chưa thanh thản chừng nào ta chưa được biết đầy đủ về bấy nhiêu chuyện đã làm cho ta kinh ngạc. Khanh hãy đi đi, hãy triệu các bà ấy đến đây, đồng thời dẫn cả ba khất sĩ đến! Hãy đi ngay và nhớ rằng ta đang nóng lòng chờ đợi khanh trở về.”

Tể tướng đã biết rõ tính tình cương nghị và nóng nảy của nhà vua, vội vàng tuân lệnh. Ông đến nhà các thiếu phụ, trình bày với họ một cách thẳng thắn lệnh dẫn họ đến ra mắt hoàng đế mà không nói gì về những việc đã xảy ra tại nhà ba người đêm hôm trước. Ba thiếu phụ đeo mạng vào và đi theo tể tướng. Ông tạt qua nhà gọi ba khất sĩ. Ba chàng đã được báo rằng họ đã gặp hoàng đế và được nói chuyện với Người mà không hay.

Tể tướng dẫn tất cả vào cung. Ông làm xong nhiệm vụ được giao rất nhanh chóng, khiến hoàng đế hài lòng. Để giữ lễ tiết trước các quan trong triều đang có mặt lúc đó, nhà vua cho phép ba thiếu phụ đứng sau bức rèm che của cửa gian buồng dẫn tới hậu cung, và cho ba khất sĩ đứng cạnh mình. Ba chàng không dám thất lễ khi được biết mình đang ở trước mặt ai.

Các thiếu phụ yên vị. Hoàng đế quay về phía họ và nói: “Thưa các bà, khi ta nói cho các bà biết rằng đêm hôm qua ta cải trang làm nhà buôn, đã đến nhà các bà, chắc sẽ làm cho các bà lo sợ. Có thể các bà nghĩ rằng vì đã xúc phạm đến ta cho nên ta cho triệu các bà tới đây để trả hận. Các bà hãy yên tâm. Hãy tin rằng ta đã quên những việc đã xảy ra. Hơn nữa ta còn hài lòng về cách xử sự của các bà. Ta sẽ nhớ mãi thái độ ôn hòa của các bà khi chúng ta đã làm điều thô lỗ. Hôm qua ta là nhà buôn ở Mútxun. Nhưng bây giờ ta là Harun An-Rasít, vị hoàng đế thứ năm của triều đại Abátxít quang vinh, đang trị vì thay Đấng tiên tri vĩ đại của chúng ta^㉘. Tại sao mỗi bà sau khi đánh đập hành hạ hai con chó đen lại khóc lóc cùng với chúng? Ta cũng muốn biết tại sao ngực một bà lại đầy những vết sẹo?”

Mặc dù hoàng đế nói những lời vừa rồi rất rành mạch và ba thiếu phụ đều đã nghe rõ, tể tướng Giafa vẻ trịnh trọng vẫn không quên nhắc lại đầy đủ, theo đúng nghi thức trong triều.

Hoàng đế nói xong, Zôbêít tuân lệnh. Để thỏa mãn điều người đòi hỏi, nàng trình bày câu chuyện của nàng như sau:

 

CHUYỆN NÀNG ZÔBÊÍT

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, chuyện tôi sắp kể hầu bệ hạ đây là một trong những chuyện kỳ lạ nhất chưa bao giờ ai nghe nói tới. Hai con chó cái đen và tôi là ba chị em sinh cùng cha mẹ, và tôi sẽ kể do tai biến kỳ quặc như thế nào mà họ bị hóa thành chó cái.

Hai người đàn bà cùng sống với tôi và hiện đang có mặt ở đây, cũng là những em gái tôi nhưng cùng cha khác mẹ.

Cô ngực đầy vết sẹo tên là Amin, cô kia là Xaphi, còn tôi là Zôbêít.

Sau khi cha tôi qua đời, gia tài người để lại được chia đều cho chúng tôi. Hai cô này, sau khi lĩnh phần của mình rồi, liền từ giã tôi, trở về sống với mẹ đẻ. Hai người chị kia và tôi ở cùng với mẹ tôi. Sau đấy mẹ tôi qua đời, để lại cho chúng tôi mỗi người một nghìn đồng xơcanh.

Chúng tôi lĩnh phần của mình xong thì hai chị tôi – tôi là em út – thành gia thất. Các chị đi theo chồng, để tôi ở lại một mình. Lấy nhau được ít lâu, người chồng chị cả bán tất cả tài sản và đồ đạc, rồi mang số tiền anh ta có cộng với số vốn riêng của chị tôi, hai người sang ở bên châu Phi. Ở đấy, chồng chị tôi tiêu pha xài phí vào rượu chè, trai gái hết nhẵn tài sản của anh ta và cả vốn liếng chị tôi mang theo. Tiếp đó, thấy mình trở thành khánh kiệt, anh ta kiếm ra một cái cớ để bỏ vợ và đuổi chị tôi đi.

Chị tôi trở lại Bátđa, không khỏi trải qua bao nhiêu khổ ải do một cuộc hành trình xa xôi như vậy gây nên. Chị tôi đến ẩn náu ở nhà tôi trong tình trạng thảm thương đến mức có thể làm xúc động những tấm lòng sắt đá nhất. Tôi đón chị với tất cả tình thương yêu mà chị tôi có thể trông chờ. Tôi hỏi làm sao chị lâm vào tình cảnh khốn đốn như vậy. Chị tôi vừa khóc vừa kể cho tôi nghe tính hạnh xấu xa của chồng và cách anh ta đối xử tồi tệ với chị. Tôi cũng xúc động về điều không may của chị. Hai chị em cùng khóc với nhau. Sau đó, tôi dẫn chị tôi đi tắm rửa, đưa quần áo sạch của tôi cho chị tôi thay và nói: “chị ạ, chị là chị cả, em coi chị như mẹ. Trong thời gian chị đi xa, em đã dùng số tiền ít ỏi được chia làm việc chăn tằm kéo tơ, và cũng được trời ngó lại. Chị hãy coi tất cả tài sản của em đây như là của chị, chị muốn dùng vào việc gì thì dùng.” Hai chị em tôi chung sống thuận hòa với nhau trong nhiều tháng, chúng tôi thường nói chuyện về người chị hai của tôi và đều ngạc nhiên sao không nhận được tin tức gì của chị ấy. Chợt một hôm, chị ấy trở về, cũng trong tình cảnh giống y như chị cả chúng tôi lần trước, chồng chị ấy cũng đối xử tàn tệ với chị ấy như vậy, và tôi đón tiếp chị ấy cũng thân yêu nồng hậu như đối xử với chị cả trước đây.

Ít lâu sau, hai chị tôi ngỏ ý muốn đi lấy chồng, viện cớ không muốn để cho tôi phải tốn kém. Tôi đáp: “Nếu các chị không có lý do nào khác hơn là sợ tốn kém cho em, thì các chị có thể yên tâm mà ở lại đây. Gia sản của em đủ cung ứng cho cả ba chị em ta sống một cuộc đời xứng đáng.” Tôi nói thêm: “Nhưng em e rằng hai chị thực sự lạ. Muốn đi bước nữa. Nếu quả như vậy, thú thật em rất lấy làm lạ. Sau kinh nghiệm chẳng vui vẻ gì về mặt chồng con, sao hai chị còn có thể nghĩ tới việc đó một lần nữa nhỉ? Các chị biết rằng khó tìm được một ông chồng trung hậu hoàn toàn. Các chị hãy nghe lời em, chúng ta hãy tiếp tục cùng sống với nhau một cách ấm êm nhất.” Tất cả những gì tôi nói ra với họ đều vô ích. Họ đã quyết tâm tái giá và thực hiện ý định ấy.

Nhưng mấy tháng sau, hai chị tôi trở lại tìm tôi. Hai chị hết lời xin lỗi vì đã không nghe theo lời khuyên của tôi. Họ nói: “Em là em út, nhưng em khôn ngoan hơn các chị. Nếu em vui lòng nhận cho hai chị vào nhà em một lần nữa và coi hai chị như nô tì, thì hai chị sẽ không phạm lại một sai lầm như vậy nữa đâu.”

- Các chị thân yêu ơi, – tôi đáp – từ lần cách xa hai chị vừa rồi cho đến nay, lòng em đối với các chị chẳng có gì thay đổi. Các chị hãy trở lại, hãy cùng chung hưởng với em những gì em có!

Tôi ôm hôn họ và chúng tôi lại sống với nhau như những ngày trước.

Ở với nhau được một năm hoàn toàn hòa thuận, thì tôi nảy ra ý muốn làm một chuyến đi biển. Tôi muốn thủ bước vào con đường thương mại xem sao. Bởi vì nhờ trời vốn liếng của tôi cũng đã khá lên. Nhằm mục đích đó, tôi cùng hai chị đến Banxôra^㉙ mua một chiếc tàu với đầy đủ trang bị, xếp đầy hàng hóa đưa từ Bátđa tới. Chúng tôi lên đường thuận buồm xuôi gió, chẳng mấy chốc đã ra khỏi vịnh Ba Tư. Ra khơi chúng tôi cho tàu chạy về phía Ấn Độ. Sau hai mươi ngày thì trông thấy đất. Đấy là một ngọn núi khá cao, dưới chân núi là một thành phố từ ngoài nhìn vào rất đẹp. Được gió, chúng tôi đến bến cảng khá sớm. Tàu buông neo tại đấy.

Tôi không đủ kiên nhẫn chờ hai chị tôi kịp sửa soạn để cùng đi. Tôi lên bờ một mình, đi thẳng vào thành phố. Tôi trông thấy một số đông người ngồi và những người khác đứng, tay mỗi người đều cầm một cái gậy. Diện mạo họ xấu xí đến nỗi tôi phát khiếp. Tuy vậy, nhận thấy họ đều đứng yên không nhúc nhích, tôi đến gần và nhận ra tất cả đều đã hóa đá.

Tôi vào trong thành và đi qua nhiều phố xá, đó đây gặp nhiều người trong những tư thế khác nhau, song tất cả đều không cử động bởi đều đã hóa đá. Ở khu phố các nhà buôn, phần lớn các cửa hiệu đều đóng cửa, tôi nhìn thấy mọi người cũng đều thành đá. Nhìn lên các ống khói không thấy có khói bay ra tôi suy ra rằng, ở trong nhà cũng như ở ngoài, mọi vật đều đã biến thành đá cả rồi.

Đến một quảng trường rộng ở chính giữa thành phố, tôi thấy một cái cổng lớn dát những tấm vàng ròng, hai cánh để ngỏ. Phía trước có một tấm rèm bằng lụa rủ xuống. Trên cửa có một ngọn đèn treo. Sau khi nhìn kỹ ngôi nhà, tôi tin chắc đây là cung điện của nhà vua trị vì nước này. Nhưng rất ngạc nhiên vì không gặp một người còn sống nào, tôi đến tận nơi, may ra có gặp được ai chăng. Tôi nâng bức rèm và điều tôi càng ngạc nhiên hơn là ở dưới tiền đình, cũng chỉ có mấy người gác cổng hay vệ sĩ kẻ đứng, người ngồi hoặc nửa nằm nửa ngồi, nhưng đều đã hóa đá.

Tôi đi qua một cái sân rộng có đông người. Kẻ này có vẻ đang đi, người kia hình như đang lại, tuy nhiên ai nấy đều đứng yên không nhúc nhích, bởi vì họ cũng đều đã hóa đá cả rồi như tất cả những ai tôi đã gặp. Tôi đi sang một cái sân thứ hai, rồi thứ ba, đâu đâu cũng đều một cảnh vắng vẻ và im lìm khủng khiếp ấy.

Đến cái sân thứ tư, tôi thấy đằng trước có một tòa nhà rất đẹp, tấm lưới chăng cửa sổ đúc bằng vàng ròng. Tôi đoán rằng đó là cung của hoàng hậu. Tôi bước vào trong một căn buồng, có nhiều hoạn nô da đen đã hóa đá. Tôi lại sang tiếp một căn buồng khác, đồ đạc rất sang trọng, ở đây một người đàn bà cũng hóa đá. Tôi nhận ra đúng là hoàng hậu, nhờ ở chiếc mũ miện bằng vàng đội trên đầu và một chuỗi ngọc hạt rất tròn và cỡ đều to hơn quả dẻ đeo ở cổ. Tôi nhìn kỹ, thật khó có những viên ngọc nào đẹp hơn.

Tôi ngắm nghía một lúc những của cải và sự tráng lệ của căn buồng ấy, nhất là tấm thảm trải nhà, cái gối tựa và chiếc sập bọc vải Ấn Độ nền vàng, thêu hình người và hình súc vật bằng ngân tuyến, rất công phu.

Từ căn buồng của hoàng hậu hóa đá, tôi sang nhiều căn phòng khác và những căn buồng sạch sẽ, sang trọng dẫn tới một gian nhà rộng khác thường, ở đây có một chiếc ngai bằng vàng khối đặt trên bệ cao mấy bậc và khảm bằng mấy viên hồng ngọc lớn. Bên trên ngai là một chiếc giường phủ vải rất sang, nạm ngọc sáng chói. Điều làm tôi ngạc nhiên hơn cả là một thứ ánh sáng long lanh tỏa ra từ trên chiếc giường ấy. Tò mò muốn biết cái gì phát sáng như vậy, tôi leo lên, thò đầu nhìn và thấy một chiếc giá con đặt một viên kim cương lớn bằng quả trứng đà điểu, hoàn hảo đến mức không nhận ra một tì vết nào. Nó sáng chói đến mức mắt tôi không chịu nổi khi nhìn thẳng vào viên ngọc. Ở đầu giường, mỗi bên có thắp một cây đuốc sáng không rõ dùng để làm gì. Tuy vậy quang cảnh đó làm cho tôi suy ra rằng hẳn còn có người nào còn sống trong cung điện đẹp đẽ này, bởi vì không thể tin là các ngọn đuốc lại tự nó thắp sáng lên được. Nhiều nét đặc biệt khác làm tôi dừng chân lại ở căn phòng mà riêng viên kim cương vừa nói đã làm cho nó trở thành vô giá.

Vì tất cả các cửa đều để ngỏ hoặc chỉ cần đẩy nhẹ là mở ra, tôi đi qua nhiều căn buồng khác cùng đẹp như vậy. Tôi đến tận các nhà bếp và những nơi xếp bàn ghế, chứa đầy vô số của cải. Tôi mải mê xem xét tất cả những điều kỳ diệu ấy đến nỗi quên khuấy cả công việc của bản thân mình. Tôi chẳng còn nghĩ gì đến con tàu và các chị tôi, mà chỉ nghĩ đến việc thỏa mãn sự tò mò của mình: Trong khi đó, trời tối dần làm tôi chợt nhớ ra đến lúc phải trở về. Tôi muốn trở lại bằng con đường mới đến, nhưng không dễ gì tìm ra được. Tôi lạc lối trong các căn phòng. Khi trở lại được gian nhà rộng có chiếc ngai, cái giường, viên kim cương lớn và các ngọn đuốc thắp sáng, tôi quyết định nghỉ đêm ở đó, sáng hôm sau sẽ trở về tàu sớm. Tôi lên giường nằm không khỏi lo sợ thấy có mỗi một mình giữa một nơi vắng lặng đến thế này. Có lẽ chính nỗi lo ấy làm cho tôi không sao ngủ được.

Vào khoảng nửa đêm, tôi nghe như có tiếng người nào đọc kinh Côran với cái giọng đúng như giọng chúng ta vẫn quen dùng trong các đền thờ đạo Hồi ta. Điều đó làm cho tôi mừng rỡ. Tôi trở dậy ngay, rồi cầm một cây đuốc soi đường, tôi đi từ phòng này sang phòng khác, về phía có tiếng cầu kinh. Tôi dừng lại trước cửa một căn phòng mà tôi tin chắc là tiếng cầu kinh từ trong đó vọng ra. Đặt cây đuốc xuống đất, tôi nhìn qua một khe hở, thấy căn phòng giống như một nơi giảng kinh. Quả vậy, ở trong ấy cũng có, như trong các đền của chúng ta, một cái khám để tín đồ hướng vào mà đọc kinh, nhiều ngọn đèn treo thắp sáng và hai chân đèn cắm những cây nến trắng lớn cũng đang cháy sáng.

Tôi cũng nhìn thấy một tấm thảm nhỏ trải sẵn, theo cách như chúng ta vẫn trải để ngồi lên cầu kinh. Một người đàn ông trẻ ngồi lên tấm thảm ấy, chăm chú đọc cuốn kinh Côran đặt trên một chiếc giá nhỏ trước mặt. Thấy vậy, lòng tràn trề khâm phục, tôi tự hỏi làm sao lại có mỗi một người còn sống trong một thành phố mà tất cả các sinh vật đều đã hóa đá, chắc hẳn có một chuyện gì rất kỳ diệu ở đây.

Cánh cửa chỉ cần đẩy nhẹ là mở ra. Tôi bước vào đứng giữa cái khám xướng to: “Ngợi ca Thượng đế đã ban cho chúng con thuận buồm xuôi gió! Xin Người hãy ban phúc lành, hãy che chở cho chúng con như vậy cho đến khi chúng con trở về tới nước nhà! Xin Thượng đế hãy nghe và hãy thỏa lời cầu nguyện của chúng con.”

Chàng trẻ tuổi ngước nhìn tôi và nói: “Thưa bà, xin bà hãy cho tôi biết bà là ai và việc gì đưa bà đến thành phố ảm đạm này? Để đáp lại, tôi sẽ thưa để bà rõ tôi là ai, việc gì đã xảy ra cho tôi, căn nguyên vì sao thành phố này bị lâm vào tình trạng như bà trông thấy đấy, và tại sao chỉ còn mỗi mình tôi an toàn vô sự qua một cơn tàn phá kinh khủng như thế này.”

Tôi kể vắn tắt tôi từ đâu đến, điều gì thôi thúc tôi làm chuyến đi này và đã cập bến thuận lợi ra sao, sau hai mươi ngày trên biển. Nói xong, tôi xin chàng vui lòng thực hiện lời hứa. Tôi nói rõ là mình hết sức xúc động trước cảnh bi thảm gặp trên mọi nẻo đường vừa qua.

Chàng liền nói: “Thưa bà quý mến, xin bà vui lòng chờ cho một lát.”

Nói xong, chàng gấp cuốn kinh Côran, cho vào một cái túi quý và đặt vào trong khám. Nhân thời gian ấy, tôi cẩn thận ngắm chàng và thấy chàng có duyên và xinh đẹp đến nỗi trong lòng tôi cuộn lên những cảm xúc chưa từng thấy bao giờ. Chàng mời tôi ngồi xuống bên cạnh. Trước khi chàng cất lời, tôi không thể nào cầm lòng không nói với chàng với thái độ biểu lộ những tình cảm mà chàng gợi lên trong tôi: “Hỡi chàng trai kính mến, không ai có thể nôn nóng hơn tôi muốn được sáng tỏ về biết bao nhiêu điều kỳ lạ đập vào mắt, kể từ khi tôi đặt chân vào thành phố của chàng. Tôi mong sự hiếu kỳ của tôi sớm được thỏa mãn. Chàng hãy nói đi. Tôi van chàng hãy cho tôi biết nhờ sự thần kỳ nào mà chàng còn sống sót giữa bao nhiêu người chết một cách dị thường.”

- Thưa bà, – chàng trẻ tuổi đáp – qua lời cầu nguyện của bà vừa rồi, tôi rõ là bà đã biết đến đấng Thượng đế chân chính. Bà sắp nghe đây một câu chuyện biểu hiện oai phong và quyền lực của Người. Tôi xin nói, thành phố này là thủ đô của một vương quốc hùng mạnh mà vua cha tôi mang tên. Nhà vua, tất cả triều thần và dân cư thành phố này cũng như cả nước này đều thờ thần Lửa và thần Nácđun, nguyên là chúa tể của những con quỷ khổng lồ chống lại Thượng đế.

Mặc dù sinh ra từ cha mẹ theo tà giáo, tôi may mắn hồi còn thơ ấu có thầy dạy là một bà Hồi giáo ngoan đạo. Bà thuộc lòng kinh Côran và giảng kinh rất giỏi. Bà thường bảo tôi: “Hoàng tử ạ, chỉ có một Thượng đế chân chính mà thôi. Hoàng tử nhớ không được thừa nhận và tôn thờ những đấng khác.” Bà dạy tôi đọc chữ A Rập. Cuốn sách tập đọc đầu tiên của tôi là cuốn kinh Côran. Khi tôi bắt đầu có trí khôn, bà giảng cho tôi mọi điều trong cuốn tuyệt tác ấy. Bà dạy tôi nắm vững tinh thần giáo lý, mà không để cho cha tôi và mọi người hay biết. Bà đã qua đời, nhưng cũng kịp dạy cho tôi tất cả những gì cần thiết để tôi có thể hoàn toàn tin tưởng vào chân lý của đạo Hồi. Sau khi bà mất, tôi vẫn thường xuyên giữ được lòng tin về những điều bà dạy bảo. Tôi rất khinh ghét tà thần Nácđun và tục tôn thờ thần Lửa.

Cách đây ba năm mấy tháng, bỗng dưng có một tiếng rao ầm ầm vang động khắp thành phố, nhưng rất rành mạch, không một người dân nào không nghe rõ: “Hỡi nhân dân, hãy từ bỏ sự thờ phụng Nácđun và thần Lửa, hãy tôn thờ Thượng đế bác ái duy nhất nhân từ!

Tiếng rao đó vang lên suốt ba năm liền, nhưng không một ai quy theo chính đạo. Thế là đến ngày cuối cùng của năm thứ ba, bốn giờ sáng, tất cả dân cư không loại trừ ai trong giây lát đều hóa đá, mỗi người trong tư thế mình đang làm lúc đó. Vua cha tôi cùng chịu chung số phận ấy. Người bị biến thành một tảng đá đen hiện còn ở một nơi trong cung này. Mẹ tôi cũng chịu chung số kiếp tương tự.

Tôi là người độc nhất Thượng đế tha cho khỏi sự trừng phạt ghê gớm. Từ hôm ấy, tôi tiếp tục tôn thờ Thượng đế nhiệt tâm hơn bao giờ hết. Thưa bà xinh đẹp của tôi, tôi tin chắc rằng Người đưa bà đến đây là để an ủi tôi, bởi vì xin thú thật nỗi cô đơn thật là đáng chán.”

Tất cả câu chuyện ấy, và đặc biệt những lời cuối cùng làm cho tôi càng cảm thấy tình cảm nồng nhiệt đối với chàng. Tôi nói: “Thưa hoàng tử, không nên hoài nghi gì nữa, chính Đấng tối cao run rủi cho tôi đến hải cảng của chàng và tạo cơ hội giúp chàng rời xa một nơi tang tóc. Chiếc tàu mà tôi vừa rời để lại đây có thể chứng tỏ cho chàng thấy tôi cũng có ít nhiều địa vị ở Bátđa. Tôi còn để lại ở đấy nhiều tài sản lớn. Tôi xin đường đột hiến chàng một nơi tạm trú cho đến khi Đấng thống lĩnh hùng mạnh các tín đồ, vị đại diện của Đấng tiên tri vĩ đại^㉚ nhận ra chàng và ban cho mọi vinh dự mà chàng xứng đáng được hưởng. Nhà vua nổi tiếng ấy ngự ở Bátđa. Một khi Người được tin chàng đã đến kinh đô, lập tức Người sẽ tỏ cho chàng thấy, không một ai cầu xin sự ủng hộ của Người mà không thỏa được mong ước. Làm sao chàng có thể ở lâu hơn nữa trong một thành phố mà mọi vật đều làm cho chàng không sao chịu đựng nổi? Chiếc tàu của tôi là để hầu hạ chàng, chàng tuyệt đối có quyền sử dụng nó.”

Hoàng tử nhận lời, suốt phần đêm còn lại chúng tôi trò chuyện với nhau về việc xuống tàu.

Trời vừa tảng sáng, chúng tôi ra khỏi hoàng cung đi đến bến cảng. Ở đấy các chị tôi, viên thuyền trưởng và bọn nô lệ đang rất lo lắng cho tôi. Sau khi giới thiệu các chị tôi với hoàng tử, tôi kể cho các chị nghe điều gì đã cản trở tôi hôm trước không kịp về tàu, sự gặp gỡ hoàng tử, câu chuyện của chàng và nguyên nhân gây tai họa cho một thành phố đẹp như vậy.

Các thủy thủ mất nhiều ngày để bốc dỡ những hàng hóa tôi đưa đến. Rồi họ lại mất nhiều ngày để xếp lên tàu ngọc ngà, vàng bạc, tất cả những gì quý báu nhất trong cung điện. Chúng tôi đành bỏ lại bàn ghế và vô số đồ dùng bằng vàng bạc vì không thể nào mang đi hết. Có lẽ cần phải có nhiều chuyến tàu nữa thì mới có thể chở về Bátđa tất cả những của cải chúng tôi trông thấy ở đây.

Sau khi xếp lên tàu những đồ vật muốn mang theo, chúng tôi lấy thêm thức ăn và nước ngọt cần thiết cho cuộc hành trình, về thức ăn, vẫn còn lại nhiều thứ mang đi từ Banxôra. Cuối cùng, chúng tôi khởi hành với cơn gió thuận lợi như mong ước.

Hoàng tử, các chị tôi và tôi sống với nhau thoải mái. Nhưng than ôi! Sự thuận hòa kéo dài chẳng được bao lâu. Hai chị tôi đâm ghen tị khi nhận thấy giữa hoàng tử và tôi có sự thông cảm. Một hôm các chị tôi hỏi tôi một cách tinh quái rằng chừng nào về đến Bátđa, chúng tôi sẽ làm gì hoàng tử.

Tôi biết rõ các chị hỏi câu ấy là để thăm dò tình cảm của tôi. Vì vậy, làm như câu chuyện đang nói là chuyện bông đùa, tôi đáp tôi sẽ cưới hoàng tử làm chồng. Tiếp đó quay sang phía chàng, tôi nói: “Thưa hoàng tử, tôi xin chàng hãy đồng ý. Bao giờ chúng ta tới Bátđa, ý định của tôi là hiến dâng cho chàng, tôi nguyện trở thành một kẻ nô lệ rất hèn mọn của chàng, để hầu hạ chàng và coi chàng như người chủ tuyệt đối của mình.”

- Thưa bà, – hoàng tử đáp – tôi không biết có phải bà nói đùa không, nhưng về phần tôi, tôi xin tuyên bố rất nghiêm chỉnh trước mặt các bà chị của bà đây, rằng từ lúc này tôi vui lòng nhận lời, không phải để coi bà như một kẻ nô tì mà là phu nhân của tôi, bà chúa của tôi. Tôi xin hứa sẽ không làm trở ngại đến các hoạt động của bà.

Nghe câu nói đó, mặt các chị tôi biến sắc. Tôi cảm nhận từ giờ phút ấy, tình cảm các chị đối với tôi không còn được như trước nữa.

Chúng tôi đang ở trong vịnh Ba Tư và gần đến Banxôra. Với cơn gió vẫn thuận, tôi hy vọng ngày hôm sau chúng tôi sẽ tới cảng này. Nhưng ngay đêm hôm đó, các chị tôi đã đang tâm ném tôi xuống biển khi tôi đang ngủ. Họ cũng làm như vậy đối với hoàng tử. Chàng bị chết đuối. Còn tôi, may thay, hay đúng hơn là nhờ có sự thần kỳ, tôi bơi được ít lâu thì chân chạm đất. Tôi tiến về một đám đen đen mà trong đêm tối mịt mù, tôi đoán là một cù lao. Quả nhiên tôi lên được bờ. Sáng ra, tôi nhận rõ tôi đang ở trên một hoang đảo nhỏ cách Banxôra chừng hai mươi hải lý. Tôi hong khô áo quần dưới nắng. Trên đường đi, trông thấy có nhiều loại trái cây và có cả nước ngọt nữa, tôi hy vọng ít nhiều là có thể sống sót.

Tôi đang ngồi nghỉ ở bóng râm thì chọt trông thấy một con rắn có cánh, khá to và dài, bò tới phía tôi, mình lảo đảo, lưỡi thè ra. Tôi đoán chắc nó đang gặp phải việc gì nguy hiểm. Tôi đứng lên và thấy nó bị một con rắn to hơn đuổi theo cắn lấy đuôi, và đang cố sức để nuốt chửng nó. Vì thương hại, tôi thành ra bạo gan. Nhặt một hòn đá tình cờ thấy bên cạnh, tôi ráng hết sức ném vào đầu con rắn to. Hòn đá đập nát đầu nó. Con rắn nhỏ thấy mình được tự do, liền giương cánh bay đi. Tôi nhìn theo hồi lâu như nhìn một vật kỳ lạ. Khi không còn trông thấy nữa tôi mới ngồi xuống bóng râm ở một chỗ khác và ngủ thiếp đi.

Xin bệ hạ hãy tưởng tượng nỗi ngạc nhiên của tôi lúc tỉnh dậy, thấy bên cạnh mình có một người đàn bà da đen nét mặt sắc sảo và đáng mến, tay ròng sợi dây buộc cổ hai con chó cái cũng màu đen. Tôi đứng phắt dậy và hỏi người đàn bà ấy là ai. Bà ta đáp: “Ta là con rắn vừa được cô giải thoát khỏi kẻ thù hung bạo của ta cách đây không lâu. Ta nghĩ rằng không có cách nào đền đáp cô tốt hơn bằng hành động ta vừa mới làm. Ta biết rõ sự phản bội của hai chị cô. Để trả thù cho cô, khi vừa mới được tự do nhờ có cô cứu giúp, ta đã gọi ngay các bạn bè của ta, cũng đều là thần tiên đến. Chúng ta đã chuyển tất cả hàng hóa trên tàu cất vào các kho của cô ở Bátđa. Sau đấy đánh chìm tàu. Hai con chó cái đen ấy là chị của cô, mà ta bắt phải hóa thành kiếp chó. Nhưng sự trừng phạt này chưa đủ. Ta muốn rằng cô sẽ đối xử với chúng theo cách mà ta sẽ nói sau đây.”

Nói đến đây, bà tiên cắp chặt tôi vào một bên nách, bên kia cắp hai con chó cái, bà đưa chúng tôi bay trở về nhà ở Bátđa. Đến đây tôi trông thấy tất cả của cải chở trên tàu đã được xếp vào kho. Trước khi từ giã, bà tiên giao cho tôi hai con chó cái và bảo: “Nhân danh Đấng có quyền uy tối thiêng liêng, ta truyền cho cô mỗi đêm phải đánh mỗi chị cô một trăm roi để trừng phạt chúng về tội chúng gây ra cho bản thân cô và cho hoàng tử trẻ đã bị chúng làm chết đuối. Nếu không làm đúng lời ta dặn, cô cũng sẽ bị hóa thành chó như chúng.” Tôi bắt buộc phải hứa là sẽ thực hiện đúng mệnh lệnh của bà.

Từ buổi ấy, tối nào tôi cũng phải lấy làm tiếc mà đối xử với hai chị tôi theo cách bệ hạ từng chứng kiến. Bằng nước mắt của mình, tôi muốn tỏ cho các chị tôi thấy tôi làm một phận sự tàn ác mà lòng xiết bao đau đớn. Bệ hạ đã thấy rõ tôi đáng thương hơn đáng trách. Nếu còn có điều gì có liên quan đến tôi mà bệ hạ muốn biết rõ hơn thì em Amin tới đây sẽ làm sáng tỏ qua câu chuyện về cô ấy.

Sau khi đã lắng nghe hết câu chuyện của nàng Zôbêít với lòng mến phục, hoàng đế thông qua lời tể tướng, truyền cho nàng Amin hãy vui lòng cho biết vì sao người nàng đầy vết sẹo. Và nàng Amin, hướng về phía hoàng đế, bắt đầu kể câu chuyện về nàng như sau:

 

CHUYỆN NÀNG AMIN

Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, để khỏi phải nhắc lại những điều mà bệ hạ đã rõ qua câu chuyện chị tôi vừa kể, tôi nói ngay rằng mẹ tôi sau khi tậu một cái nhà để sống riêng biệt cho qua những ngày góa bụa đã gả tôi cho một trong những người thừa kế giàu có nhất thành phố này. Tôi được mang theo làm của hồi môn tất cả tài sản mà thân phụ tôi để lại cho tôi.

Lấy nhau chưa được một năm thì chồng tôi mất, để lại cho tôi toàn bộ gia tài trị giá tới chín mươi chín nghìn đồng xơcanh. Lợi tức của riêng số tiền ấy cũng đã thừa đủ cho tôi sống một cách khá đàng hoàng, tuy nhiên, sáu tháng tang chồng vừa đoạn, tôi cho sắm mười bộ áo quần lộng lẫy khác nhau, tốn tới một nghìn đồng xơcanh một bộ. Đến cuối năm thì tôi bắt đầu chưng diện.

Một hôm, tôi ở nhà một mình, đang bận công việc trong gia đình thì được báo có một bà cụ muốn nói chuyện với tôi. Tôi cho mời vào. Đấy là một người tuổi đã khá cao. Bà cụ cúi hôn mặt đất để chào tôi, rồi vẫn quỳ mà nói: “Thưa bà, xin bà tha thứ cho tôi dám đường đột đến quấy rầy bà. Chính vì tin chắc vào lòng nhân hậu của bà cho nên tôi mới dám tự tiện như vậy. Thưa bà đáng kính, tôi xin nói rằng tôi có một đứa con gái mồ côi bố, hôm nay cháu lấy chồng, cháu và tôi đều là người nơi khác đến. Chúng tôi không hề quen biết ai trong thành phố này. Điều đó làm cho chúng tôi bối rối, bởi vì chúng tôi muốn tỏ cho họ hàng đông đúc bên thông gia của tôi thấy rằng chúng tôi không phải loại người khố rách áo ôm mà cũng có ít nhiều địa vị trong xã hội. Thưa bà nhân hậu, chính vì vậy mà nếu bà có lòng tốt cho chúng tôi được vinh hạnh đón tiếp bà trong lễ cưới của cháu, chúng tôi sẽ còn đội ơn bà. Có thể qua việc đó mà tỏ cho các bà họ hàng ở quê ra biết rằng, chúng tôi ở đây không phải bị coi như những kẻ cùng khổ, khi họ thấy một con người cao sang như bà lại hạ cố cho chúng tôi một vinh hạnh lớn lao. Nếu bà khước từ lời cầu xin của tôi thì than ôi! chúng tôi tủi nhục vô cùng, bởi vì không còn biết trông cậy vào đâu được nữa.”

Bà cụ tội nghiệp vừa nói vừa khóc, làm cho tôi đâm thương hại. Tôi nói: “Mẹ ạ, mẹ chớ có buồn. Tôi sẵn sàng vui lòng giúp mẹ điều mẹ nhờ. Mẹ hãy cho biết phải đi đến đâu, tôi cần có thời gian để mặc cho nó sạch sẽ một chút thôi.” Nghe tôi nói như vậy, bà cụ mừng rơn. Bà hôn chân tôi nhanh chóng đến nỗi không thể nào ngăn kịp. “Thưa bà nhân hậu, – cụ vừa nói vừa đứng lên – Thượng đế sẽ ban thưởng cho bà bởi lòng vàng bà đối với tôi. Thượng đế sẽ làm mãn nguyện bà như bà đã làm mãn nguyện chúng tôi. Giờ chưa đến lúc phiền đến bà. Tối nay mời bà đi theo tôi lúc nào tôi đến rước. Xin tạm biệt bà.”

Bà cụ vừa đi khỏi, tôi mặc bộ áo quần thích nhất, đeo một chuỗi ngọc lớn, vòng tay, nhẫn và một đôi hoa tai kim cương thuần khiết nhất, long lanh nhất. Tôi linh cảm thấy điều gì đó sắp xảy ra.

Trời vừa tối, bà cụ đã trở lại nhà tôi, vẻ mặt rất hớn hở. Bà hôn tay tôi và nói: “Thưa bà quý mến, các bà có họ hàng với con rể tôi cũng đều là những phu nhân có danh vọng ở thành phố này. Họ đã tề tựu đông đủ. Lúc nào bà thấy tiện, xin mời bà đi. Tôi sẵn sàng dẫn đường hầu bà.” Bà cụ và tôi đi ngay. Bà cụ đi trước, tôi theo sau cùng với nhiều nữ tì ăn mặc sạch sẽ. Chúng tôi đến một phố khá rộng, vừa mới quét dọn và tưới nước, và dừng lại trước một cổng lớn có nhiều đèn lồng soi sáng dòng chữ lớn sau đây được thếp vàng: Đây là nơi trú ngụ vĩnh viễn của các lạc thú và mừng vui.

Bà cụ gõ cửa. Có người ra mở ngay.

Người ta dẫn tôi vào một gian phòng lớn ở mé cuối sân, ở đây tôi được một phụ nữ trẻ tuổi sắc đẹp vô song ra tiếp. Sau khi ôm hôn tôi và mời tôi ngồi xuống cạnh nàng, trên một chiếc sập có đặt chiếc ngai bằng gỗ quý nạm kim cương, nàng nói:

- Thưa bà, người ta mời bà đến đây để dự lễ cưới, nhưng tôi hy vọng rằng lễ cưới này sẽ khác hẳn lễ cưới mà bà hình dung. Tôi có một ông anh khôi ngô tuấn tú và tài giỏi hơn tất cả mọi người. Anh tôi quá say mê sắc đẹp của bà. Anh tôi sẽ rất đau khổ nếu không được bà đoái thương. Anh tôi biết rõ địa vị của bà trong xã hội. Tôi có thể quả quyết rằng địa vị của anh tôi không phải là không xứng đáng để kết bạn với bà. Thưa bà, nếu những lời cầu xin của tôi có chút ảnh hưởng nào thì tôi xin góp lời cùng với anh trai tôi mà van bà đừng từ chối lời cầu hôn của anh tôi!

Từ khi chồng tôi qua đời, tôi chưa bao giờ có ý nghĩ tái giá. Nhưng tôi không đủ sức khước từ lời cầu xin của một con người xinh đẹp dường này. Tôi im lặng và đỏ mặt. Nàng hiểu tôi đã bằng lòng liền vỗ tay ra hiệu. Một cánh cửa lập tức mở ra. Một chàng trai trẻ bước vào, vẻ đường bệ và duyên dáng đến nỗi tôi tự cho mình rất may mắn mới chinh phục được một chàng trai hay như vậy. Chàng ngồi xuống cạnh tôi. Qua lời trò chuyện, tôi nhận thấy phẩm giá của chàng còn cao hơn nhiều so với những gì cô em gái chàng vừa nói với tôi.

Khi nhận thấy hai chúng tôi đã bằng lòng nhau, nàng vỗ tay một lần nữa. Một pháp quan bước vào làm giấy giá thú, ký tên rồi bảo bốn người làm chứng đi theo cùng ký vào. Điều duy nhất mà người chồng mới đòi hỏi ở tôi là không được cho bất cứ một người đàn ông nào ngoài chồng được nhìn thấy mặt hay trò chuyện với tôi. Chàng thề rằng, chỉ cần thực hiện một điều kiện ấy thôi, tôi sẽ có đầy đủ lý do để hài lòng về chàng. Cuộc hôn nhân của hai chúng tôi tiến hành và kết thúc theo cách ấy. Hóa ra tôi lại là vai chính của đám cưới mà chỉ có mình tôi được mời đến dự.

Một tháng sau lễ cưới, vì cần một loại vải, tôi xin phép chồng tôi ra phố để mua. Được chàng cho phép, tôi chọn bà cụ mà tôi đã nói đến, vốn là người nhà, và hai ả nô tì của tôi cùng đi.

Đi đến phố các nhà buôn, bà cụ thưa với tôi: “Thưa bà chủ, biết bà cần mua một tấm lụa, tôi xin đưa bà đến nhà một người buôn trẻ. Anh ta có đủ loại hàng, bà đỡ phải mất công đi hiệu này qua hiệu khác. Tôi xin quả quyết rằng bà sẽ tìm thấy ở hiệu anh ta những thứ không nơi nào có.” Tôi để mặc cho bà già dẫn đi, vào cửa hiệu của một nhà buôn trẻ, người trông cũng khôi ngô. Tôi ngồi xuống và sai bà cụ bảo anh ta cho xem những thứ lụa tốt nhất anh ta có. Bà cụ muốn tự tôi hỏi lấy, nhưng tôi nói cho bà rõ, tôi không được nói chuyện với một người đàn ông nào khác ngoài chồng mình, tôi không được phép làm trái điều đó.

Gã nhà buôn đưa cho tôi xem nhiều loại vải. Tôi thấy một loại vừa ý hơn cả, liền sai hỏi xem anh ta định giá bao nhiêu. Gã trả lời bà cụ: “Tôi không bán nó lấy vàng, lấy bạc. Tôi sẽ xin dâng làm quà tặng nếu nàng vui lòng cho tôi hôn một cái lên má.”

Tôi truyền cho bà cụ bảo gã rằng, gã nói như vậy là xấc xược quá lắm đấy. Nhưng bà cụ không vâng lệnh mà lại nói rằng điều gã nhà buôn đòi hỏi ấy thật ra có quan trọng gì lắm đâu, chỉ việc đưa má ra thôi, thế là xong một việc. Tôi thích được tấm lụa quá cho nên cũng quá nhẹ dạ nghe theo lời khuyên của bà già. Bà cụ và hai ả nô tì đứng ra đằng trước che để khỏi ai trông thấy và tôi bỏ tấm mạng che mặt ra. Nhưng gã nhà buôn không hôn mà lại cắn vào má tôi đến bật máu.

Tôi đau đớn và kinh ngạc quá đến nỗi ngã xuống ngất đi hồi lâu, đủ thời giờ cho gã nhà buôn đóng cửa hiệu và chạy trốn. Tôi tỉnh lại thấy má đầm đìa những máu. Bà cụ và hai ả nô tì đã chú ý kéo tấm mạng che vết thương để bà con chạy lại không nhìn thấy mà chỉ cho là chẳng qua tôi bị một cơn choáng mệt thôi.

Bà cụ đi theo tôi hết sức lo lắng về việc xảy ra, cố gắng trấn an tôi. “Thưa bà chủ, – bà nói – xin bà tha thứ cho, chính già này là kẻ gây nên tai họa ấy. Già đưa bà đến nhà gã buôn ấy, bởi vì gã là người cùng quê với già. Già có bao giờ ngờ được hắn ta dám cả gan làm việc độc ác như vậy. Nhưng xin bà chớ buồn, và đừng để mất thì giờ. Chúng ta hãy trở về nhà ngay. Già sẽ cho bà một thứ thuốc chữa khỏi hoàn toàn nội trong ba ngày, không để lại một dấu vết nhỏ nào.” Cơn ngất làm tôi yếu đến nỗi gần như không bước đi nổi nữa. Tuy vậy tôi cũng về được nhà. Nhưng vừa tới buồng riêng, tôi lại ngã xuống ngất đi một lần nữa. Trong thời gian ấy, bà cụ đắp thuốc cho tôi hồi tỉnh và lên giường nằm.

Đêm đến, chồng tôi về, chàng nhận thấy đầu tôi trùm kín liền hỏi tôi làm sao vậy. Tôi đáp tôi bị cơn nhức đầu, hy vọng chàng chỉ hỏi đến thế thôi. Nhưng chàng cầm một cây nến soi và khi nhìn thấy má tôi bị thương, chàng lại hỏi: “Do đâu có vết thương này?” Mặc dù tội của tôi không lấy gì làm to lắm tôi vẫn không thể nào dám thú thật. Tôi cho rằng thú nhận việc ấy với chồng là không biết giữ lễ. Tôi đáp, trong khi chàng cho phép đi mua vải, một người vác gỗ đi qua sát vào người tôi trong một phố khá chật hẹp, đến nỗi một cây cào xây xát mặt, nhưng không có gì đáng ngại.

Cái lý lẽ ấy làm chồng tôi nổi giận. Chàng nói:

- Hành động ấy không thể nào không nghiêm trị. Sáng mai, ta sẽ ra lệnh cho cảnh sát trưởng bắt tất cả bọn khuân vác vô lại ấy và cho treo cổ tất cả.

Sợ chính mình là nguyên nhân gây nên cái chết của bao người vô tội, tôi nói với chàng:

- Thưa chàng, em sẽ rất không vui lòng nếu điều bất công ấy xảy ra. Xin chàng chớ có làm. Em sẽ không đáng được tha thứ nếu tại mình gây ra tai họa đó.

- Vậy thì bà hãy trả lời thành thật cho tôi rõ, – chàng lại nói – vì sao có vết thương trên má bà?

Tôi đáp rằng ấy là do sự vô ý của một người bán chổi cưỡi trên lưng một con lừa. Gã đi sau tôi, đầu quay sang phía khác, con lừa của gã xô vào người tôi mạnh quá làm tôi ngã xuống đập má vào một mảnh chai. Chồng tôi liền nói: “Nếu quả đúng như vậy thì sáng mai mặt trời chưa mọc, tể tướng Giafa đã được thông báo về sự hỗn láo này. Ông ta sẽ cho xử tử tất cả bọn bán chổi.”

- Nhân danh Thượng đế, – tôi ngắt lời chàng – em van chàng hãy tha thứ cho họ; họ không phải là thủ phạm đâu!

- Thế là thế nào, thưa bà? – chồng tôi thét. – Tôi nên tin lời nào? Bà hãy nói đi, ta muốn nghe sự thật từ miệng bà!

- Thưa ngài, em bị cơn chóng mặt và ngã xuống; sự việc có như vậy thôi.

Nghe đến đây, chồng tôi không còn kiên nhẫn được nữa, chàng thét lên:

“A, những lời dối trá làm ta mất quá nhiều thời giờ rồi!” Chàng vỗ tay, ba tên nô lệ bước vào. “Chúng mày hãy lôi nó ra khỏi giường, – chàng nói – và căng ra chính giữa!” Bọn nô lệ thi hành mệnh lệnh. Trong khi một tên giữ đầu một tên giữ chân tôi, chàng sai tên thứ ba đi lấy một thanh gươm. Khi nó đưa đến, chàng bảo: “Chém đi! Hãy chặt người nó ra làm hai đoạn, rồi mang xác nó ném xuống sông Tigrơ làm mồi cho cá! Đấy là sự trừng phạt của ta đối với những kẻ được ta tin yêu nhưng lại bội bạc.” Thấy tên nô lệ do dự chưa vâng lệnh ngay, chàng nói tiếp: “Hãy chém đi chứ, tại sao mày dừng lại? Mày chờ đợi gì?”

- Thưa bà, – tên nô lệ lúc ấy liền bảo tôi – bà chỉ còn sống được giây lát nữa thôi. Bà hãy xem còn muốn được làm điều gì trước khi chết không?

Tôi xin được nói một lời. Lời yêu cầu ấy được chấp thuận. Tôi ngẩng đầu, âu yếm nhìn chồng và nói với chàng: “Than ôi! Cảnh ngộ em mới bi thảm làm sao! Em phải chết trong những ngày đẹp nhất của đời mình!” Tôi muốn nói nữa, nhưng nước mắt và hơi nấc làm tôi nghẹn lời. Điều đó không làm chồng tôi xúc động. Trái lại chàng còn mắng mỏ, tôi nghĩ có nói thêm nữa cũng vô ích thôi. Tôi đành chuyển sang cầu khẩn. Nhưng chàng vẫn không nghe, và truyền cho tên nô lệ cứ thi hành phận sự. Vừa lúc ấy bà cụ vốn là vú nuôi của chồng tôi chạy vào. Bà phủ phục dưới chân chàng và cố gắng khuyên giải: “Con ơi, xin con hãy nể công già đã nuôi nấng và dạy dỗ con, hãy vì già mà tha tội cho nàng. Con hãy nhớ sát nhân giả tử. Con sẽ làm hủy hoại thanh danh con và mất sự kính trọng của mọi người đối với con. Người ta sẽ chẳng ngần ngại gì mà chẳng nói vào nói ra về một cơn nóng giận gây nên cuộc đổ máu này!”

Bà cụ nói những lời đó với giọng hết sức xúc động, kèm theo nước mắt ròng ròng, gây ấn tượng mạnh mẽ đến chồng tôi. Chàng bảo vú già:

- Đã vậy thì, vì nể u, ta tha cho nó sống. Nhưng ta muốn rằng nó sẽ mang những dấu vết khiến nó đời đời phải nhớ tới tội lỗi của mình.

Nói đến đấy, chàng truyền cho một tên nô lệ cầm một chiếc roi xếp, lấy toàn lực quất vào hai bên sườn và trên ngực tôi không biết bao nhiêu roi. Chiếc roi ấy bóc da bóc thịt tôi đến nỗi tôi mê man bất tỉnh. Sau đấy, trong cơn giận dữ, chàng lại sai chính những tên nô lệ ấy mang tôi đến vứt vào một ngôi nhà. May ở đấy có bà cụ hết lòng chăm sóc chạy chữa cho tôi. Tôi nằm liệt giường bốn tháng. Cuối cùng tôi khỏi, nhưng những vết sẹo mà bệ hạ nhìn thấy hôm qua vẫn còn lại từ bấy đến giờ ngoài ý muốn của tôi.

Vừa đi lại và ra khỏi nhà được, tôi muốn trở về nhà chồng cũ. Nhưng đến nơi, tôi chỉ nhìn thấy một bãi đất trống. Chồng tôi trong cơn giận, không chỉ bằng lòng sai người triệt hạ nó mà còn san bằng tất cả dãy phố có nhà tôi. Sự cường bạo chưa từng thấy thật đấy, song tôi biết kiện ai? Người gây ra chuyện đã tính trước nên đã giấu tên, tôi không có cách gì biết rõ. Vả chăng, cho dù tôi có biết, thì tôi cũng phải thấy rằng, cách thức đối xử ấy chẳng phải bắt nguồn từ một quyền lực tuyệt đối đó sao? Làm sao tôi dám đi thưa kiện?

Buồn bã, trong tay không còn có gì, tôi đành trở về với chị gái Zôbêít thân yêu của tôi, người mà bệ hạ vừa nghe thuật chuyện. Tôi kể cho chị tôi nghe chuyện mình bị hắt hủi. Chị tiếp đón tôi với tấm lòng nhân hậu và nói: “Cuộc đời là như thế đấy, thông thường nó tước đoạt của ta tài sản, bạn bè hoặc người yêu, hoặc tất cả những thứ đó cùng một lúc.”

Đồng thời để chứng minh điều vừa nói, chị kể cho tôi nghe về cái chết của hoàng tử trẻ do sự ghen tuông của hai người chị ruột của chị gây nên. Chị lại kể cho tôi nghe tiếp chuyện hai người này bị hóa kiếp thành chó như thế nào. Sau khi hết lời an ủi vỗ về tôi, chị giới thiệu chị gái tôi cũng đã về đây ở với chị từ sau khi mẹ tôi qua đời.

Thế là, sau khi tạ ơn Thượng đế đã cho chị em chúng tôi đoàn tụ, chúng tôi quyết định ở vậy cùng nhau, từ nay không bao giờ xa nhau. Chúng tôi sống cuộc đời thanh bình như vậy đã lâu. Vì tôi được giao việc chi tiêu trong gia đình, tôi lấy làm thích thú tự mình đi mua sắm những thức ăn vật dụng cần thiết. Hôm qua, đi mua hàng, tôi nhờ một gã khuân vác đầu óc thông minh và tính tình dễ mến, đưa về nhà. Chúng tôi giữ anh lại chuyện vãn cho vui. Vào chập tối có ba khất sĩ đến xin chúng tôi cho nghỉ nhờ đến sáng hôm sau. Chúng tôi tiếp họ với một điều kiện mà họ chấp thuận. Sau khi được mời dùng bữa, họ mừng chúng tôi một bản hòa tấu theo cách của họ, thì chợt nghe tiếng gõ cửa. Đấy là ba nhà buôn ở Mútxun, người nào trông cũng rất chững chạc. Họ cũng yêu cầu chúng tôi một điều như các khất sĩ. Chúng tôi cũng đồng ý với cùng điều kiện ấy. Nhưng không một ai chịu tôn trọng điều kiện cả. Tuy nhiên. Mặc dù chúng tôi có đủ tư cách cũng như quyền lực trừng phạt họ về việc đó, chúng tôi chỉ đòi hỏi họ kể cho nghe chuyện về đời mình. Chúng tôi cũng chỉ hạn chế sự trả thù vào cái việc là sau đấy mời họ ra khỏi nhà, không cho phép họ được nghỉ nhờ cho đến sáng như họ yêu cầu lúc mới đến mà thôi.”

Hoàng đế Harun An-Rasít rất hài lòng về việc mình đã rõ cả những điều muốn biết. Vua công khai bày tỏ sự thích thú đối với những chuyện vừa nghe kể.

Sự hiếu kỳ đã được thỏa mãn, hoàng đế muốn tỏ rõ quyền uy và lòng hào hiệp của mình đối với ba khất sĩ hoàng tử và sự nhân từ đối với ba thiếu phụ. Không thông qua vai trò của tể tướng như thường lệ, vua tự mình truyền với nàng Zôbêít: “Thưa bà, bà tiên mà thoạt đầu bà phải tuân theo một luật lệ khắt khe, bà tiên ấy có nói cho bà rõ chỗ ở hay là có hứa hẹn sẽ lại gặp bà để khôi phục nguyên hình cho hai con chó cái kia không?”

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, – nàng Zôbêít đáp – tôi quên chưa tâu để bệ hạ rõ là bà tiên ấy có trao cho tôi một nắm tóc nhỏ. Bà dặn rằng một ngày nào đó có thể tôi sẽ cần đến sự có mặt của bà. Lúc ấy tôi chỉ cần đốt cháy hai sợi tóc là bà sẽ đến ngay tức khắc, cho dù bà đang ở bên kia dãy núi Côcadơ.

- Mớ tóc ấy đâu rồi, thưa bà? – Hoàng đế lại hỏi.

Nàng đáp, từ dạo ấy nàng vẫn chú ý luôn luôn mang theo bên người. Quả vậy, nàng lấy mớ tóc ra, rồi hè tấm rèm cửa che giữa nàng và vua, nàng đưa cho Người. Hoàng đế nói: “Thế thì chúng ta hãy mời bà tiên đến đây. Bà làm việc đó lúc này đúng hơn lúc nào hết. Ta muốn như vậy.”

Nàng Zôbêít đồng ý. Người ta mang lửa đến. Nàng bỏ vào đó cả món tóc. Lập tức cung điện rung chuyển. Bà tiên hiện ra trước mặt hoàng đế dưới dạng một người đàn bà ăn mặc tuyệt đẹp. “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, – bà tiên nói – tôi sẵn sàng tuân lệnh bệ hạ. Bà vừa gọi tôi đến đây từng giúp tôi một việc quan trọng. Để biểu lộ lòng biết ơn, tôi đã trả thù hộ bà ta về sự bất nghĩa của hai chị gái bằng cách hóa kiếp chúng thành chó. Nhưng nếu bệ hạ muốn, tôi sẽ trả lại nguyên hình cho họ.”

- Hỡi tiên nữ xinh đẹp, – hoàng đế nói – bà sẽ làm cho ta hết sức vui lòng. Bà hãy ban cho họ cái ơn ấy. Tiếp đấy ta sẽ kiếm cách an ủi họ sau một thời gian bị trừng phạt quá nặng nề. Nhưng trước hết, ta còn có một điều nữa yêu cầu bà, hãy giúp cho người đàn bà bị một ông chồng không rõ tính danh đối xử hết sức thô bạo kia. Vì bà tinh thông mọi sự, chắc bà không thể không biết việc này. Xin bà hãy vui lòng nói cho ta rõ tên đứa dã man nào đã không những cho nô lệ đánh đập nàng một cách tàn bạo mà còn tước đoạt rất bất công tất cả tài sản của nàng. Ta lấy làm lạ sao một hành động bất công, vô nhân đạo, xúc phạm đến uy danh ta như vậy mà ta không hề hay biết.

Bà tiên đáp:

- Để làm vui lòng bệ hạ, tôi sẽ cho hai con chó cái trở lại nguyên hình. Tôi sẽ chữa cho người đàn bà này khỏi hẳn các vết sẹo, không còn cái gì tỏ ra là nàng đã từng bị đánh đập bao giờ. Sau đấy tôi sẽ tâu bệ hạ rõ tên họ kẻ nào đã hành hạ nàng như thế.

Hoàng đế cho người đến nhà nàng Zôbêít tìm hai con chó cái. Khi chúng được dẫn tới, theo yêu cầu của bà tiên, người ta mang đến một cốc nước đầy. Bà niệm những lời không ai nghe rõ, rồi đổ nước lên người nàng Amin và lên hai con chó cái. Hai con chó biến thành hai người phụ nữ xinh đẹp khác thường. Các vết sẹo trên người nàng Amin cũng biến mất. Tiếp đó, bà tiên tâu cùng hoàng đế: “Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, bây giờ chỉ còn có việc nói để bệ hạ rõ ai là ông chồng mà bệ hạ muốn tìm. Người đó rất gần gũi với bệ hạ, bởi vì đó chính là thái tử Amanh, con trai cả của bệ hạ, anh trai của hoàng tử Amun. Vì say mê đắm đuối người đàn bà này khi được nghe truyền tụng về sắc đẹp của nàng, chàng đã kiếm ra một cái cớ đánh lừa nàng đến nhà và cưới nàng làm vợ. Về trận đòn chàng sai đánh nàng, ít nhiều chàng cũng đáng được tha thứ. Vợ chàng đã hơi quá dễ tính, và những lời nàng đưa ra để biện bạch lại có thể làm cho người ta nghĩ rằng nàng đã sai lầm nặng hơn là sự thực. Đấy là tất cả những gì tôi có thể nói để thỏa mãn sự hiếu kỳ của bệ hạ.”

Nói đến đây, bà tiên chào hoàng đế rồi biến mất.

Nhà vua vô cùng khâm phục và hài lòng về những biến đổi vừa xảy ra nhờ có mình. Vua liền có những cử chỉ mà muôn đời về sau người ta vẫn còn nhắc đến. Thoạt tiên, vua cho gọi hoàng tử Amanh đến và bảo là Người đã rõ đám cưới bí mật của chàng, vua nói cho chàng rõ nguyên nhân gây nên vết thương trên má nàng Amin.

Hoàng tử không chờ vua cha phán bảo, chàng xin nhận lại vợ ngay tức khắc.

Sau đấy, hoàng đế tuyên bố nhận Zôbêít làm vợ. Vua lại gợi ý ba chị em kia nên lấy ba khất sĩ con vua. Họ rất biết ơn và nhận cưới ba nàng. Hoàng đế ban cho mỗi chàng một tòa lâu đài tráng lệ trong thành phố Bátđa và cất nhắc họ lên giữ những trách nhiệm cao sang trong nước. Vua cho họ tham dự các công việc cơ mật của triều đình. Viên đệ nhất pháp quan thành phố Bátđa được triệu đến cùng với những người làm chứng, lập các giấy giá thú. Và hoàng đế Harun An-Rasít trứ danh, người mang lại hạnh phúc cho bấy nhiêu người đã trải qua những bước gian truân không sao tưởng tượng nổi, được mọi người vô cùng ca ngợi và hàm ơn.

 

---------------

Chú thích:

^㉑        Harun An-Rasít là hoàng đế thứ năm thuộc dòng họ Abátxít. Ông đã mở rộng ảnh hưởng của đế quốc Hồi giáo từ Tây Ban Nha đến Ấn Độ. Dưới triều vua, đế quốc Hồi giáo phát triển rực rỡ về nhiều mặt. Vua mất năm 800 sau hai mươi năm trị vì (ND).

^㉒        Đơn vị đo lường cổ, tương đương khoảng nửa kilôgam.

^㉓        Khất sĩ: một dòng tu thuộc đạo Hồi, chuyên đi hành khất.

^㉔        Theo chính sử, Giafa thuộc dòng họ Bácmêxít. Được hoàng đế Harun An-Rasít trọng dụng và gả em gái cho với điều kiện là hai vợ chồng không được ăn ở với nhau. Hai người tuy vậy vẫn đi lại vụng trộm cho nên sau khi sinh được một đứa con, phải gửi sang nuôi ở La Mếchcơ. Việc phát giác, Giafa bị mất chức và sau đó ít lâu bị xử tử.

^㉕        Mútxun:Thành phố ở Irắc, trên bờ sông Tigrơ.

^㉖        Tiếng A Rập là Khan, vừa dùng làm nơi chứa hàng vừa là nơi nghỉ trọ của các nhà buôn; các đoàn người đi qua thường nghỉ chân ở các nơi này với giá thuê trọ phải chăng.

^㉗        Lời khất sĩ thứ hai nói với Zôbêít (ND).

^㉘        Chỉ Môhamét, người sáng lập đạo Hồi (ND).

^㉙        Banxôra:Thành phố thuộc Irắc, thành lập năm 636 ở gần nơi hợp lưu của hai con sông Tigrơ và sông Ơphơrát (ND).

^㉚        Chỉ hoàng đế Harun An-Rasít.

 

 

➖➖➖

 

The Thousand and One Nights

ARABIAN NIGHTS' ENTERTAINMENTS

TRANSLATED FROM THE ARABIC, WITH COPIOUS NOTES, BY

EDWARD WILLIAM LANE

~

CHAPTER III.

COMMENCING WITH PART OF THE NINTH NIGHT, AND ENDING WITH PART OF THE EIGHTEENTH.

~

Story of the Porter and the Ladies of Baghdád, and of the Three Royal Mendicants, &c.

Story of the First Royal Mendicant

Story of the Second Royal Mendicant

Story of the Envier and the Envied

Continuation of the Story of the Second Royal Mendicant

Story of the Third Royal Mendicant

Continuation of the Story of the Ladies of Baghdád, &c.

Story of the First of the Three Ladies of Baghdád

Story of the Second of the Three Ladies of Baghdád

Conclusion of the Story of the Ladies of Baghdád, &c

~

THE STORY OF THE PORTER AND THE LADIES OF BAGHDÁD, AND OF THE THREE ROYAL MENDICANTS, &c.

There was a man of the city of Baghdád, who was unmarried, and he was a porter; and one day, as he sat in the market, reclining against his crate,¹ there accosted him a female wrapped in an izár² of the manufacture of El-Móṣil,³ composed of gold-embroidered silk, with a border of gold lace at each end, who raised her face-veil, and displayed beneath it a pair of black eyes, with lids bordered by long lashes, exhibiting a tender expression, and features of perfect beauty; and she said, with a sweet voice, Bring thy crate, and follow me.

The porter had scarcely heard her words when he took up his crate, and he followed her until she stopped at the door of a house, and knocked; whereupon there came down to her a Christian, and she gave him a piece of gold, and received for it a quantity of olives, and two large vessels of wine,⁴ which she placed in the crate, saying to the porter, Take it up, and follow me. The porter exclaimed, This is, indeed, a fortunate day!—and he took up the crate, and followed her. She next stopped at the shop of a fruiterer, and bought of him Syrian apples, and 'Othmánee quinces,⁵ and peaches of 'Omán, and jasmine of Aleppo, and water-lilies of Damascus, and cucumbers of the Nile, and Egyptian limes, and Sulṭánee citrons, and sweet-scented myrtle, and sprigs of the ḥennà-tree, and chamomile, and anemones, and violets, and pomegranate flowers, and eglantine: all these she put into the porter's crate, and said to him, Take it up. So he took it up, and followed her until she stopped at the shop of a butcher, to whom she said, Cut off ten pounds of meat;—and he cut it off for her, and she wrapped it in a leaf of a banana-tree, and put it in the crate, and said again, Take it up, O porter:—and he did so, and followed her. She next stopped at the shop of a seller of dry fruits, and took some of every kind of these, and desired the porter to take up his burden. Having obeyed, he followed her until she stopped at the shop of a confectioner, where she bought a dish, and filled it with sweets of every kind that he had,⁶ which she put into the crate; whereupon the porter ventured to say, If thou hadst informed me beforehand, I had brought with me a mule to carry all these things. The lady smiled at his remark, and next stopped at the shop of a perfumer, of whom she bought ten kinds of scented waters; rose-water, and orange-flower-water, and willow-flower-water,⁷ &c.; together with some sugar, and a sprinkling-bottle⁸ of rose-water infused with musk, and some frankincense, and aloes-wood, and ambergris, and musk, and wax candles; and, placing all these in the crate, she said, Take up thy crate, and follow me. He, therefore, took it up, and followed her until she came to a handsome house, before which was a spacious court. It was a lofty structure, with a door of two leaves, composed of ebony, overlaid with plates of red gold.⁹

The young lady stopped at this door, and knocked gently; whereupon both its leaves were opened, and the porter, looking to see who opened it, found it to be a damsel of tall stature, high-bosomed, fair and beautiful, and of elegant form, with a forehead like the bright new moon, eyes like those of gazelles, eyebrows like the new moon of Ramaḍán,¹⁰ cheeks resembling anemones, and a mouth like the seal of Suleymán:¹¹ her countenance was like the full moon in its splendour, and the forms of her bosom resembled two pomegranates of equal size. When the porter beheld her, she captivated his reason, the crate nearly fell from his head, and he exclaimed, Never in my life have I seen a more fortunate day than this! The lady-portress, standing within the door, said to the cateress and the porter, Ye are welcome:—and they entered, and proceeded to a spacious saloon,¹² decorated with various colours, and beautifully constructed, with carved wood-work, and fountains, and benches of different kinds, and closets with curtains hanging before them; there was also in it, at the upper end,¹³ a couch of alabaster inlaid with large pearls and jewels, with a musquito-curtain of red satin suspended over it, and within this was a young lady with eyes possessing the enchantment of Bábil,¹⁴ and a figure like the letter Alif,¹⁵ with a face that put to shame the shining sun: she was like one of the brilliant planets, or rather, one of the most high-born of the maidens of Arabia. This third lady,¹⁶ rising from the couch, advanced with a slow and elegant gait to the middle of the saloon, where her sisters were standing, and said to them, Why stand ye still? Lift down the burden from the head of this poor porter:—whereupon the cateress placed herself before him, and the portress behind him, and, the third lady assisting them, they lifted it down from his head. They then took out the contents of the crate, and, having put every thing in its place, gave to the porter two pieces of gold, saying to him, Depart, O porter.

The porter, however, stood looking at the ladies, and admiring their beauty and their agreeable dispositions; for he had never seen any more handsome; and when he observed that they had not a man among them, and gazed upon the wine, and fruits, and sweet-scented flowers, which were there, he was full of astonishment, and hesitated to go out; upon which one of the ladies said to him, Why dost thou not go? dost thou deem thy hire too little? Then turning to one of her sisters, she said to her, Give him another piece of gold.—By Allah, O my mistress, exclaimed the porter, my hire is but two half-dirhems,¹⁷ and I thought not what ye have given me too little; but my heart and mind were occupied with reflections upon you and your state, ye being alone, with no man among you, not one to amuse you with his company; for ye know that the menáreh¹⁸ standeth not firmly but on four walls: now ye have not a fourth, and the pleasure of women is not complete without men: ye are three only, and have need of a fourth, who should be a man, a person of sense, discreet, acute, and a concealer of secrets. We are maidens, they replied; and fear to impart our secret to him who will not keep it; for we have read, in a certain history, this verse:—

Guard thy secret from another: intrust it not: for he who intrusteth a secret hath lost it.

—By your existence, said the porter, I am a man of sense, and trustworthy: I have read various books, and perused histories: I make known what is fair, and conceal what is foul, and act in accordance with the saying of the poet:—

None keepeth a secret but a faithful person: with the best of mankind it remaineth concealed.

A secret is with me as in a house with a lock, whose key is lost, and whose door is sealed.¹⁹

When the ladies heard the verses which he quoted, and the words with which he addressed them, they said to him, Thou knowest that we have expended here a considerable sum of money: hast thou then wherewith to requite us? We will not suffer thee to remain with us unless thou contribute a sum of money; for thou desirest to sit with us, and to be our cup-companion, and to gaze upon our beautiful faces.—If friendship is without money, said the mistress of the house, it is not equivalent to the weight of a grain:—and the portress added, If thou hast nothing, depart with nothing:—but the cateress said, O sister, let us suffer him; for, verily, he hath not been deficient in his services for us this day: another had not been so patient with us: whatever, therefore, falls to his share of the expense, I will defray for him.—At this the porter rejoiced, and exclaimed, By Allah, I obtained my first and only pay this day from none but thee:—and the other ladies said to him, Sit down: thou art welcome.

The cateress then arose, and, having tightened her girdle, arranged the bottles, and strained the wine, and prepared the table by the pool of the fountain. She made ready all that they required, brought the wine, and sat down with her sisters; the porter also sitting with them, thinking he was in a dream. And when they had seated themselves, the cateress took a jar of wine, and filled the first cup, and drank it:²⁰ she then filled another, and handed it to one of her sisters; and in like manner she did to her other sister; after which she filled again, and handed the cup to the porter, who, having taken it from her hand, repeated this verse:—

I will drink the wine, and enjoy health; for, verily, this beverage is a remedy for disease.

The wine continued to circulate among them, and the porter, taking his part in the revels, dancing and singing with them, and enjoying the fragrant odours, began to hug and kiss them, while one slapped²¹ him, and another pulled him, and the third beat him with sweet-scented flowers, till, at length, the wine made sport with their reason; and they threw off all restraint, indulging their merriment with as much freedom as if no man had been present.²²

Thus they continued until the approach of night, when they said to the porter, Depart, and shew us the breadth of thy shoulders;²³—but he replied, Verily the departure of my soul from my body were more easy to me than my departure from your company; therefore suffer us to join the night to the day, and then each of us shall return to his own, or her own, affairs. The cateress, also, again interceded for him, saying, By my life I conjure you that ye suffer him to pass the night with us, that we may laugh at his drolleries, for he is a witty rogue. So they said to him, Thou shalt pass the night with us on this condition, that thou submit to our authority, and ask not an explanation of anything that thou shalt see. He replied, Good.—Rise then, said they, and read what is inscribed upon the door. Accordingly, he went to the door, and found the following inscription upon it in letters of gold, Speak not of that which doth not concern thee, lest thou hear that which will not please thee:—and he said, Bear witness to my promise that I will not speak of that which doth not concern me.

The cateress then rose, and prepared for them a repast; and, after they had eaten a little, they lighted the candles and burnt some aloes-wood. This done, they sat down again to the table; and, while they were eating and drinking, they heard a knocking at the door; whereupon, without causing any interruption to their meal, one of them went to the door, and, on her return, said, Our pleasure this night is now complete, for I have found, at the door, three foreigners²⁴ with shaven chins, and each of them is blind of the left eye: it is an extraordinary coincidence. They are strangers newly arrived,²⁵ and each of them has a ridiculous appearance: if they come in, therefore, we shall be amused with laughing at them.—The lady ceased not with these words, but continued to persuade her sisters until they consented, and said, Let them enter; but make it a condition with them that they speak not of that which doth not concern them, lest they hear that which will not please them. Upon this she rejoiced, and, having gone again to the door, brought in the three men blind of one eye and with shaven chins, and they had thin and twisted mustaches. Being mendicants, they saluted and drew back; but the ladies rose to them, and seated them; and when these three men looked at the porter, they saw that he was intoxicated; and, observing him narrowly, they thought that he was one of their own class, and said, He is a mendicant like ourselves, and will amuse us by his conversation:—but the porter, hearing what they said, arose, and rolled his eyes, and exclaimed to them, Sit quiet, and abstain from impertinent remarks. Have ye not read the inscription upon the door?—The ladies, laughing, said to each other, Between the mendicants and the porter we shall find matter for amusement. They then placed before the former some food, and they ate, and then sat to drink. The portress handed to them the wine, and, as the cup was circulating among them, the porter said to them, Brothers, have ye any tale or strange anecdote wherewith to amuse us? The mendicants, heated by the wine, asked for musical instruments; and the portress brought them a tambourine of the manufacture of El-Móṣil, with a lute of El-'Eráḳ, and a Persian harp;²⁶ whereupon they all arose; and one took the tambourine; another, the lute; and the third, the harp: and they played upon these instruments, the ladies accompanying them with loud songs; and while they were thus diverting themselves, a person knocked at the door. The portress, therefore, went to see who was there; and the cause of the knocking was this.

The Khaleefeh²⁷ Hároon Er-Rasheed had gone forth this night to see and hear what news he could collect, accompanied by Jaạfar²⁸ his Wezeer, and Mesroor²⁹ his executioner. It was his custom to disguise himself in the attire of a merchant; and this night, as he went through the city, he happened to pass, with his attendants, by the house of these ladies, and hearing the sounds of the musical instruments, he said to Jaạfar, I have a desire to enter this house, and to see who is giving this concert.—They are a party who have become intoxicated, replied Jaạfar, and I fear that we may experience some ill usage from them;—but the Khaleefeh said, We must enter, and I would that thou devise some stratagem by which we may obtain admission to the inmates. Jaạfar therefore answered, I hear and obey:—and he advanced, and knocked at the door; and when the portress came and opened the door, he said to her, My mistress, we are merchants from Tabareeyeh,³⁰ and have been in Baghdád ten days; we have brought with us merchandise, and taken lodgings in a Khán;³¹ and a merchant invited us to an entertainment this night: accordingly, we went to his house, and he placed food before us, and we ate, and sat awhile drinking together, after which he gave us leave to depart;³² and going out in the dark, and being strangers, we missed our way to the Khán: we trust, therefore, in your generosity that you will admit us to pass the night in your house; by doing which you will obtain a reward in heaven.—The portress, looking at them, and observing that they were in the garb of merchants, and that they bore an appearance of respectability, returned, and consulted her two companions; and they said to her, Admit them:—so she returned, and opened to them the door. They said to her, Shall we enter with thy permission? She answered, Come in. The Khaleefeh, therefore, entered, with Jaạfar and Mesroor; and when the ladies saw them, they rose to them, and served them, saying, Welcome are our guests; but we have a condition to impose upon you, that ye speak not of that which doth not concern you, lest ye hear that which will not please you. They answered, Good:—and when they had sat down to drink, the Khaleefeh looked at the three mendicants, and was surprised at observing that each of them was blind of the left eye; and he gazed upon the ladies, and was perplexed and amazed at their fairness and beauty. And when the others proceeded to drink and converse, the ladies brought wine to the Khaleefeh; but he said, I am a pilgrim;³³—and drew back from them. Whereupon the portress spread before him an embroidered cloth, and placed upon it a China bottle, into which she poured some willow-flower-water, adding to it a lump of ice, and sweetening it with sugar, while the Khaleefeh thanked her, and said within himself, To-morrow I must reward her for this kind action.

The party continued their carousal, and, when the wine took effect upon them, the mistress of the house arose, and waited upon them; and afterwards, taking the hand of the cateress, said, Arise, O my sister, that we may fulfil our debt. She replied, Good. The portress then rose, and, after she had cleared the middle of the saloon, placed the mendicants at the further end, beyond the doors; after which, the ladies called to the porter, saying, How slight is thy friendship! thou art not a stranger, but one of the family. So the porter arose, and girded himself, and said, What would ye?—to which one of the ladies answered, Stand where thou art:—and presently the cateress said to him, Assist me:—and he saw two black bitches, with chains attached to their necks, and drew them to the middle of the saloon; whereupon the mistress of the house arose from her place, and tucked up her sleeve above her wrist, and, taking a whip, said to the porter, Bring to me one of them. Accordingly, he dragged one forward by the chain. The bitch whined, and shook her head at the lady; but the latter fell to beating her upon the head, notwithstanding her howling, until her arms were tired, when she threw the whip from her hand, and pressed the bitch to her bosom, and wiped away her tears, and kissed her head; after which she said to the porter, Take her back, and bring the other;—and he brought her, and she did to her as she had done to the first. At the sight of this, the mind of the Khaleefeh was troubled, and his heart was contracted, and he winked to Jaạfar that he should ask her the reason; but he replied by a sign, Speak not.

The mistress of the house then looked towards the portress, and said to her, Arise to perform what thou hast to do. She replied, Good:—and the mistress of the house seated herself upon a couch of alabaster, overlaid with gold and silver, and said to the portress and the cateress, Now perform your parts. The portress then seated herself upon a couch by her; and the cateress, having entered a closet, brought out from it a bag of satin with green fringes, and, placing herself before the lady of the house, shook it, and took out from it a lute; and she tuned its strings, and sang to it these verses:—

Restore to my eyelids the sleep which hath been ravished; and inform me of my reason, whither it hath fled.

I discovered, when I took up my abode with love, that slumber had become an enemy to my eyes.

They said, We saw thee to be one of the upright; what, then, hath seduced thee? I answered, Seek the cause from his glance.

Verily I excuse him for the shedding of my blood, admitting that I urged him to the deed by vexation.

He cast his sun-like image upon the mirror of my mind, and its reflection kindled a flame in my vitals.³⁴

When the portress³⁵ had heard this song, she exclaimed, Allah approve thee!—and she rent her clothes, and fell upon the floor in a swoon; and when her bosom was thus uncovered, the Khaleefeh saw upon her the marks of beating, as if from miḳra'ahs³⁶ and whips; at which he was greatly surprised. The cateress³⁷ immediately arose, sprinkled water upon her face, and brought her another dress, which she put on. The Khaleefeh then said to Jaạfar, Seest thou not this woman, and the marks of beating upon her? I cannot keep silence respecting this affair, nor be at rest, until I know the truth of the history of this damsel, and that of these two bitches. But Jaạfar replied, O our lord, they have made a covenant with us that we shall not speak excepting of that which concerneth us, lest we hear that which will not please us.—The cateress then took the lute again, and, placing it against her bosom, touched the chords with the ends of her fingers, and thus sang to it:—

If of love we complain, what shall we say? Or consuming through desire, how can we escape?

Or if we send a messenger to interpret for us, he cannot convey the lover's complaint.

Or if we would be patient, short were our existence after the loss of those we love.

Nought remaineth to us but grief and mourning, and tears streaming down our cheeks.

O you who are absent from my sight, but constantly dwelling within my heart!

Have you kept your faith to an impassioned lover, who, while time endureth, will never change?

Or, in absence, have you forgotten that lover who, on your account, is wasting away?

When the day of judgment shall bring us together, I will beg of our Lord a protractive trial.³⁸

On hearing these verses of the cateress, the portress again rent her clothes, and cried out, and fell upon the floor in a swoon; and the cateress, as before, put on her another dress, after she had sprinkled some water upon her face.³⁹

The mendicants, when they witnessed this scene, said, Would that we had never entered this house, but rather had passed the night upon the mounds;⁴⁰ for our night hath been rendered foul by an event that breaketh the back! The Khaleefeh, looking towards them, then said, Wherefore is it so with you? They answered, Our hearts are troubled by this occurrence.—Are ye not, he asked, of this house?—No, they answered; nor did we imagine that this house belonged to any but the man who is sitting with you:—upon which the porter said, Verily, I have never seen this place before this night; and I would that I had passed the night upon the mounds rather than here. They then observed, one to another, We are seven men, and they are but three women; we will, therefore, ask them of their history; and if they answer us not willingly they shall do it in spite of themselves:—and they all agreed to this, excepting Jaạfar, who said, This is not a right determination; leave them to themselves, for we are their guests, and they made a covenant with us which we should fulfil: there remaineth but little of the night, and each of us shall soon go his way. Then, winking to the Khaleefeh, he said, There remaineth but an hour; and to-morrow we will bring them before thee, and thou shalt ask them their story. But the Khaleefeh refused to do so, and said, I have not patience to wait so long for their history.—Words followed words, and at last they said, Who shall put the question to them?—and one answered, The porter.

The ladies then said to them, O people, of what are ye talking?—whereupon the porter approached the mistress of the house, and said to her, O my mistress, I ask thee, and conjure thee by Allah, to tell us the story of the two bitches, and for what reason thou didst beat them, and then didst weep, and kiss them, and that thou acquaint us with the cause of thy sister's having been beaten with miḳra'ahs: that is our question, and peace be on you.—Is this true that he saith of you? inquired the lady, of the other men; and they all answered, Yes,—excepting Jaạfar, who was silent. When the lady heard their answer, she said, Verily, O our guests, ye have wronged us excessively; for we made a covenant with you beforehand, that he who should speak of that which concerned him not should hear that which would not please him. Is it not enough that we have admitted you into our house, and fed you with our provisions? But it is not so much your fault as the fault of her who introduced you to us.—She then tucked up her sleeve above her wrist, and struck the floor three times, saying, Come ye quickly!—and immediately the door of a closet opened, and there came forth from it seven black slaves, each having in his hand a drawn sword. The lady said to them, Tie behind them the hands of these men of many words, and bind each of them to another:—and they did so, and said, O virtuous lady, dost thou permit us to strike off their heads? She answered, Give them a short respite, until I shall have inquired of them their histories, before ye behead them.—By Allah, O my mistress, exclaimed the porter, kill me not for the offence of others: for they have all transgressed and committed an offence, excepting me. Verily our night had been pleasant if we had been preserved from these mendicants, whose presence is enough to convert a well-peopled city into a heap of ruins!—He then repeated this couplet:—

How good is it to pardon one able to resist! and how much more so, one who is helpless!

For the sake of the friendship that subsisted between us, destroy not one for the crime of another!

On hearing these words of the porter, the lady laughed after her anger. Then approaching the men, she said, Acquaint me with your histories, for there remaineth of your lives no more than an hour. Were ye not persons of honourable and high condition, or governors,⁴¹ I would hasten your recompense.—The Khaleefeh said to Jaạfar, Wo to thee, O Jaạfar! make known to her who we are; otherwise she will kill us.—It were what we deserve, replied he.—Jesting, said the Khaleefeh, is not befitting in a time for seriousness: each has its proper occasion.—The lady then approached the mendicants, and said to them, Are ye brothers? They answered, No, indeed; we are only poor foreigners.⁴² She said then to one of them, Wast thou born blind of one eye?—No, verily, he answered; but a wonderful event happened to me when my eye was destroyed, and the story of it, if engraved on the understanding, would serve as a lesson to him who would be admonished. She asked the second and the third also; and they answered her as the first; adding, Each of us is from a different country, and our history is wonderful and extraordinary. The lady then looked towards them and said, Each of you shall relate his story, and the cause of his coming to our abode, and then stroke his head,⁴³ and go his way.

The first who advanced was the porter, who said, O my mistress, I am a porter; and this cateress loaded me, and brought me hither, and what hath happened to me here in your company ye know. This is my story; and peace be on you.—Stroke thy head, then, said she, and go:—but he replied, By Allah, I will not go until I shall have heard the story of my companions.—The first mendicant then advanced, and related as follows:—

 

THE STORY OF THE FIRST ROYAL MENDICANT.

Know, O my mistress, that the cause of my having shaved my beard, and of the loss of my eye was this:—My father was a King, and he had a brother who was also a King, and who resided in another capital. It happened that my mother gave birth to me on the same day on which the son of my uncle was born; and years and days passed away until we attained to manhood. Now, it was my custom, some years, to visit my uncle, and to remain with him several months; and on one of these occasions my cousin paid me great honour; he slaughtered sheep for me, and strained the wine for me, and we sat down to drink; and when the wine had affected us, he said to me, O son of my uncle, I have need of thine assistance in an affair of interest to me, and I beg that thou wilt not oppose me in that which I desire to do. I replied, I am altogether at thy service:—and he made me swear to him by great oaths, and, rising immediately, absented himself for a little while, and then returned, followed by a woman decked with ornaments, and perfumed, and wearing a dress of extraordinary value. He looked towards me, while the woman stood behind him, and said, Take this woman, and go before me to the burial-ground which is in such a place:—and he described it to me, and I knew it. He then added, Enter the burial-ground, and there wait for me.

I could not oppose him, nor refuse to comply with his request, on account of the oaths which I had sworn to him; so I took the woman, and went with her to the burial-ground; and when we had sat there a short time, my cousin came, bearing a basin of water, and a bag containing some plaster, and a small adze. Going to a tomb in the midst of the burial-ground, he took the adze, and disunited the stones, which he placed on one side; he then dug up the earth with the adze, and uncovered a flat stone, of the size of a small door, under which there appeared a vaulted staircase. Having done this he made a sign to the woman, and said to her, Do according to thy choice:—whereupon she descended the stairs. He then looked towards me, and said, O son of my uncle, complete thy kindness when I have descended into this place, by replacing the trap-door and the earth above it as they were before: then, this plaster which is in the bag, and this water which is in the basin, do thou knead together, and plaster the stones of the tomb as they were, so that no man may know it, and say, This hath been lately opened, but its interior is old:—for, during the space of a whole year I have been preparing this, and no one knew it but God: this is what I would have thee do. He then said to me, May God never deprive thy friends of thy presence, O son of my uncle!—and, having uttered these words, he descended the stairs.

When he had disappeared from before my eyes, I replaced the trap-door, and busied myself with doing as he had ordered me, until the tomb was restored to the state in which it was at first; after which I returned to the palace of my uncle, who was then absent on a hunting excursion. I slept that night, and when the morning came, I reflected upon what had occurred between me and my cousin, and repented of what I had done for him, when repentance was of no avail. I then went out to the burial-ground, and searched for the tomb; but could not discover it. I ceased not in my search until the approach of night; and, not finding the way to it, returned again to the palace; and I neither ate nor drank: my heart was troubled respecting my cousin, since I knew not what had become of him; and I fell into excessive grief. I passed the night sorrowful until the morning, and went again to the burial-ground, reflecting upon the action of my cousin, and repenting of my compliance with his request; and I searched among all the tombs; but discovered not that for which I looked. Thus I persevered in my search seven days without success.⁴⁴

My trouble continued and increased until I was almost mad; and I found no relief but in departing, and returning to my father; but on my arrival at his capital, a party at the city-gate sprang upon me and bound me. I was struck with the utmost astonishment, considering that I was the son of the Sulṭán of the city, and that these were the servants of my father and of myself: excessive fear of them overcame me, and I said within myself, What hath happened to my father? I asked, of those who had bound me, the cause of this conduct; but they returned me no answer, till after a while, when one of them, who had been my servant, said to me, Fortune hath betrayed thy father, the troops have been false to him, and the Wezeer hath killed him; and we were lying in wait to take thee.—They took me, and I was as one dead, by reason of this news which I had heard respecting my father; and I stood before the Wezeer who had killed my father.

Now, there was an old enmity subsisting between me and him; and the cause of it was this:—I was fond of shooting with the cross-bow; and it happened, one day, that as I was standing on the roof of my palace, a bird alighted on the roof of the palace of the Wezeer, who was standing there at the time, and I aimed at the bird; but the bullet missed it, and struck the eye of the Wezeer, and knocked it out, in accordance with the appointment of fate and destiny, as the poet hath said:—

We trod the steps appointed for us: and the man whose steps are appointed must tread them.

He whose death is decreed to take place in one land will not die in any land but that.

When I had thus put out the eye of the Wezeer, he could say nothing, because my father was King of the city. This was the cause of the enmity between him and me: and when I stood before him, with my hands bound behind me, he gave the order to strike off my head. I said to him, Wouldst thou kill me for no offence?—What offence, he exclaimed, could be greater than this?—and he pointed to the place of the eye which was put out. I did that, said I, unintentionally. He replied, If thou didst it unintentionally, I will do the same to thee purposely:—and immediately he said, Bring him forward to me:—and, when they had done so, he thrust his finger into my left eye, and pulled it out. Thus I became deprived of one eye, as ye see me. He then bound me firmly, and placed me in a chest, and said to the executioner, Take this fellow, and draw thy sword, and convey him without the city; then put him to death, and let the wild beasts devour him.

Accordingly, he went forth with me from the city, and, having taken me out from the chest, bound hand and foot, was about to bandage my eye, and kill me; whereupon I wept, and exclaimed,—

How many brothers have I taken as armour! and such they were; but to guard my enemies.

I thought they would be as piercing arrows: and such they were; but to enter my heart!

The executioner, who had served my father in the same capacity, and to whom I had shewn kindnesses, said, on hearing these verses, O my master, what can I do, being a slave under command?—but presently he added, Depart with thy life, and return not to this country, lest thou perish, and cause me to perish with thee. The poet saith,—

Flee with thy life if thou fearest oppression, and leave the house to tell its builder's fate.

Thou wilt find, for the land that thou quittest, another: but no soul wilt thou find to replace thine own.

As soon as he had thus said, I kissed his hands, and believed not in my safety until I had fled from his presence. The loss of my eye appeared light to me when I considered my escape from death; and I journeyed to my uncle's capital, and, presenting myself before him, informed him of what had befallen my father, and of the manner in which I had lost my eye: upon which he wept bitterly, and said, Thou hast added to my trouble and my grief; for thy cousin hath been lost for some days, and I know not what hath happened to him, nor can any one give me information respecting him. Then he wept again, until he became insensible; and when he recovered, he said, O my son, the loss of thine eye is better than the loss of thy life.

Upon this I could no longer keep silence respecting his son, my cousin; so I informed him of all that happened to him; and on hearing this news he rejoiced exceedingly, and said, Shew me the tomb.—By Allah, O my uncle, I replied, I know not where it is; for I went afterwards several times to search for it, and could not recognise its place. We, however, went together to the burial-ground, and, looking to the right and left, I discovered it; and both I and my uncle rejoiced. I then entered the tomb with him, and when we had removed the earth, and lifted up the trap-door, we descended fifty steps, and, arriving at the bottom of the stairs, there issued forth upon us a smoke which blinded our eyes; whereupon my uncle pronounced those words which relieve from fear him who uttereth them,—There is no strength nor power but in God, the High, the Great!—After this, we proceeded, and found ourselves in a saloon, filled with flour and grain, and various eatables; and we saw there a curtain suspended over a couch, upon which my uncle looked, and found there his son and the woman who had descended with him, lying side by side, and converted into black charcoal, as if they had been thrown into a pit of fire. And when he beheld this spectacle, he spat in his son's face, and exclaimed, This is what thou deservest, O thou wretch! This is the punishment of the present world, and there remaineth the punishment of the other world, which will be more severe and lasting!—and he struck him with his shoes. Astonished at this action, and grieved for my cousin, seeing him and the damsel thus converted into charcoal, I said, By Allah, O my uncle, moderate the trouble of thy heart, for my mind is perplexed by that which hath happened to thy son, and by thinking how it hath come to pass that he and the damsel are converted into black charcoal. Dost thou not deem it enough for him to be in this state, that thou beatest him with thy shoes?

O son of my brother, he replied, this my son was, from his early years, inflamed with love for his foster-sister,⁴⁵ and I used to forbid him from entertaining this passion for her, and to say within myself, They are now children, but when they grow older a base act will be committed by them:—and, indeed, I heard that such had been the case, but I believed it not. I, however, reprimanded him severely, and said to him, Beware of so foul an action, which none before thee hath committed, nor will any commit after thee: otherwise we shall suffer disgrace and disparagement among the Kings until we die, and our history will spread abroad with the caravans: have a care for thyself that such an action proceed not from thee; for I should be incensed against thee, and kill thee. I then separated him from her, and her from him: but the vile woman loved him excessively; the Devil got possession of them both; and when my son saw that I had separated him, he secretly made this place beneath the earth, and, having conveyed hither the provisions which thou seest, took advantage of my inadvertence when I had gone out to hunt, and came hither: but the Truth⁴⁶ (whose perfection be extolled, and whose name be exalted!) was jealously vigilant over them, and consumed them by fire; and the punishment of the world to come will be more severe and lasting.—He then wept, and I wept with him; and he said to me, Thou art my son in his stead.—I remained a while reflecting upon the world and its vicissitudes, upon the murder of my father by the Wezeer, and his usurping his throne, and the loss of my eye, and the strange events which had happened to my cousin, and I wept again.

We then ascended, and, having replaced the trap-door and the earth above it, and restored the tomb to its former state, returned to our abode; but scarcely had we seated ourselves when we heard the sounds of drums and trumpets, warriours galloped about, and the air was filled with dust raised by the horses' hoofs. Our minds were perplexed, not knowing what had happened, and the King, asking the news, was answered, The Wezeer of thy brother hath slain him and his soldiers and guards, and come with his army to assault the city unawares; and the inhabitants, being unable to withstand, have submitted to him:—whereupon I said within myself, If I fall into his hand, he will slay me.—Griefs overwhelmed me, and I thought of the calamities which had befallen my father and my mother, and knew not what to do; for if I appeared, the people of the city would know me, and the troops of my father would hasten to kill and destroy me. I knew no way of escape but to shave off my beard:⁴⁷ so I shaved it, and, having changed my clothes, departed from the city, and came hither, to this abode of peace, in the hope that some person would introduce me to the Prince of the Faithful, the Khaleefeh of the Lord of all creatures, that I might relate to him my story, and all that had befallen me. I arrived in this city this night; and as I stood perplexed, not knowing whither to direct my steps, I saw this mendicant, and saluted him, and said, I am a stranger. He replied, And I, too, am a stranger:—and while we were thus addressing each other, our companion, this third person, came up to us, and saluting us, said, I am a stranger. We replied, And we, also, are strangers. So we walked on together, and darkness overtook us, and destiny directed us unto your abode.—This was the cause of the shaving of my beard, and of the loss of my eye.

The lady then said to him, Stroke my head, and depart:—but he replied, I will not depart until I have heard the stories of the others. And they wondered at his tale; and the Khaleefeh said to Jaạfar, Verily I have never known the like of that which hath happened to this mendicant.

The second mendicant then advanced, and, having kissed the ground, said,—

 

 

THE STORY OF THE SECOND ROYAL MENDICANT.

O my mistress, I was not born with only one eye; but my story is wonderful, and, if written, would serve as a lesson to him who would be admonished. I am a King, and son of a King: I read the Ḳurán according to the seven readings,⁴⁸ and perused various works under the tuition of different learned professors of their subjects: I studied the science of the stars,⁴⁹ and the writings of the poets, and made myself a proficient in all the sciences; so that I surpassed the people of my age. My hand-writing⁵⁰ was extolled among all the scribes, my fame spread among all countries, and my history among all Kings; and the King of India, hearing of me, requested my father to allow me to visit him, sending him various gifts and curious presents, such as were suitable to Kings. My father, therefore, prepared for me six ships, and we proceeded by sea for the space of a whole month, after which we came to land; and, having disembarked some horses which we had with us in the ship, we loaded ten camels with presents, and commenced our journey; but soon there appeared a cloud of dust, which rose and spread until it filled the air before us, and, after a while, cleared a little, and discovered to us, in the midst of it, sixty horseman like fierce lions whom we perceived to be Arab highwaymen; and when they saw us, that we were a small company with ten loads of presents for the King of India, they galloped towards us, pointing their spears at us. We made signs to them with our fingers, and said, We are ambassadors to the honoured King of India; therefore do us no injury:—but they replied, We are not in his territories, nor under his government. They slew certain of the young men, and the rest fled. I also fled, after I had received a severe wound; the Arabs being employed, without further regard to us, in taking possession of the treasure and presents which we had with us.

I proceeded without knowing whither to direct my course, reduced from a mighty to an abject state, and journeyed till I arrived at the summit of a mountain, where I took shelter in a cavern until the next morning. I then resumed my journey, and arrived at a flourishing city: the winter, with its cold, had passed away, and the spring had come, with its flowers; and I rejoiced at my arrival there, being wearied with my journey, anxious and pallid. My condition being thus changed, I knew not whither to bend my steps; and, turning to a tailor sitting in his shop, I saluted him, and he returned my salutation, and welcomed me, and wished me joy, asking me the reason of my having come thither. I acquainted him, therefore, with what had befallen me from first to last, and he was grieved for me, and said, O young man, reveal not thy case, for I fear what the King of this city might do to thee, since he is the greatest of thy father's enemies, and hath a debt of blood against him. He then placed some food and drink before me, and we ate together, and I conversed with him till night, when he lodged me in a place by his shop, and brought me a bed and coverlet; and, after I had remained with him three days, he said to me, Dost thou not know any trade by which to make gain?⁵¹ I answered, I am acquainted with the law, a student of sciences, a writer, and an arithmetician.—Thy occupation, he said, is profitless in our country: there is no one in our city acquainted with science or writing, but only with getting money. Verily, I replied, I know nothing but what I have told thee.—Gird thyself, then, said he, and take an axe and a rope, and cut firewood in the desert, and so obtain thy subsistence until God dispel thy affliction; but acquaint no one with thy history, else they will kill thee. He then bought for me an axe and a rope, and sent me with a party of wood-cutters, giving them a charge respecting me. Accordingly, I went forth with them, and, cut some wood, and brought back a load upon my head, and sold it for half a piece of gold, part of which I expended in food, laying by the remainder.

Thus I continued for the space of a year, after which I went one day into the desert, according to my custom, to cut firewood; and, finding there a tract with abundance of wood, I entered it, and came to a tree, around which I dug; and as I was removing the earth from its roots, the axe struck against a ring of brass; and I cleared away the earth from it, and found that it was affixed to a trap-door of wood, which I immediately removed. Beneath it appeared a staircase, which I descended; and at the bottom of this I entered a door, and beheld a palace, strongly constructed, where I found a lady, like a pearl of high price, whose aspect banished from the heart all anxiety and grief and affliction. At the sight of her I prostrated myself in adoration of her Creator for the fairness and beauty which He had displayed in her person; and she, looking towards me, said, Art thou a man or a Jinnee? I answered her, I am a man.—And who, she asked, hath brought thee to this place, in which I have lived five and twenty years without ever seeing a human being?—Her words sounded sweetly to me, and I answered her, O my mistress, God hath brought me to thy abode, and I hope will put an end to my anxiety and grief:—and I related to her my story from beginning to end. She was grieved at my case, and wept, and said, I also will acquaint thee with my story. Know that I am the daughter of the King of the further parts of India, the lord of the Ebony Island. My father had married me to the son of my uncle; but on the night of my bridal festivities, an 'Efreet namad Jarjarees, the son of Rejmoos, the son of Iblees, carried me off, and, soaring with me through the air, alighted in this place, to which he conveyed all things necessary for me, such as ornaments, and garments, and linen, and furniture, and food, and drink; and once in every ten days he cometh to me, and spendeth a night here;⁵² and he hath appointed with me, that, in case of my wanting any thing by night or day, I should touch with my hand these two lines which are inscribed upon the ḳubbeh,⁵³ and as soon as I remove my hand I see him before me. Four days have now passed since he was last with me, and there remain, therefore, six days before he will come again; wilt thou then remain with me five days, and depart one day before his visit?—I answered, Yes; rejoicing at the proposal; and she arose, and taking me by the hand, conducted me through an arched door to a small and elegant bath, where I took off my clothes, while she seated herself upon a mattress. After this, she seated me by her side, and brought me some sherbet of sugar infused with musk,⁵⁴ and handed it to me to drink: she then placed some food before me, and after we had eaten and conversed together, she said to me, Sleep, and rest thyself; for thou art fatigued.

I slept, O my mistress, and forgot all that had befallen me; and when I awoke, I found her rubbing my feet;⁵⁵ upon which I called to her, and we sat down again and conversed a while; and she said to me, By Allah, I was straitened in my heart, living here alone, without any person to talk with me, five and twenty years. Praise be to God who hath sent thee to me.—I thanked her for her kind expressions; and love of her took possession of my heart, and my anxiety and grief fled away. We then sat down to drink together; and I remained by her side all the night, delighted with her company, for I had never seen her like in my whole life; and in the morning, when we were both full of joy, I said to her, Shall I take thee up from this subterranean place, and release thee from the Jinnee? But she laughed, and replied, Be content, and hold thy peace; for, of every ten days, one day shall be for the 'Efreet, and nine for thee. I persisted, however, being overcome with passion: and said, I will this instant demolish this ḳubbeh upon which the inscription is engraved, and let the 'Efreet come, that I may slay him: for I am predestined to kill 'Efreets. She entreated me to refrain; but, paying no attention to her words, I kicked the ḳubbeh with violence; upon which she exclaimed, The 'Efreet hath arrived! Did I not caution thee against this? Verily thou hast brought a calamity upon me; but save thyself, and ascend by the way that thou camest.

In the excess of my fear I forgot my sandals and my axe, and when I had ascended two steps, turning round to look for them, I saw that the ground had opened, and there rose from it an 'Efreet of hideous aspect, who said, Wherefore is this disturbance with which thou hast alarmed me, and what misfortune hath befallen thee? She answered, No misfortune hath happened to me, excepting that my heart was contracted, and I desired to drink some wine to dilate it, and, rising to perform my purpose, I fell against the ḳubbeh.—Thou liest, vile woman, he exclaimed;—and, looking about the palace to the right and left, he saw the sandals and axe; and said to her, These are the property of none but a man. Who hath visited thee?—I have not seen them, she answered, until this instant: probably they caught to thee.—This language, said he, is absurd, and will have no effect upon me, thou shameless woman!—and, so saying, he stripped her of her clothing, and tied her down, with her arms and legs extended, to four stakes, and began to beat her, urging her to confess what had happened.

For myself, being unable to endure her cries, I ascended the stairs, overpowered by fear, and, arriving at the top, replaced the trap-door as it was at first, and covered it over with earth. I repented bitterly of what I had done, and reflecting upon the lady and her beauty, and how this wretch was torturing her after she had lived with him five and twenty years, and that he tortured her only on my account, and reflecting also upon my father and his kingdom, and how I had been reduced to the condition of a wood-cutter, I repeated this verse:—

When fortune bringeth thee affliction, console thyself by remembering that one day thou must see prosperity, and another day, difficulty.

Returning to my companion, the tailor, I found him awaiting my return as if he were placed in a pan upon burning coals. I past last night, said he, with anxious heart on thy account, fearing for thee from some wild beast or other calamity. Praise be to God for thy safe return.—I thanked him for his tender concern for me, and entered my apartment; and as I sat meditating upon that which had befallen me, and blaming myself for having kicked the ḳubbeh, my friend the tailor came in to me, and said, In the shop is a foreigner, who asks for thee, and he has thy axe and sandals; he came with them to the wood-cutters,⁵⁶ and said to them, I went out at the time of the call of the Muëddin to morning-prayer, and stumbled upon these, and know not to whom they belong: can ye guide me to their owner?—The wood-cutters, therefore, directed him to thee: he is sitting in my shop; so go out to him and thank him, and take thy axe and thy sandals.—On hearing these words, my countenance turned pale, and my whole state became changed; and while I was in this condition, the floor of my chamber clove asunder, and there rose from it the stranger, and lo, he was the 'Efreet; he had tortured the lady with the utmost cruelty; but she would confess nothing: so he took the axe and the sandals, and said to her, If I am Jarjarees, of the descendants of Iblees, I will bring the owner of this axe and these sandals. Accordingly, he came, with the pretence before mentioned, to the wood-cutters, and, having entered my chamber, without granting me any delay, seized me, and soared with me through the air: he then descended, and dived into the earth, and brought me up into the palace where I was before.

Here I beheld the lady stripped of her clothing, and with blood flowing from her sides; and tears trickled from my eyes. The 'Efreet then took hold of her, and said, Vile woman, this is thy lover:—whereupon she looked at me, and replied, I know him not, nor have I ever seen him until this instant. The 'Efreet said to her, With all this torture wilt thou not confess? She answered, Never in my life have I seen him before, and it is not lawful in the sight of God that I should speak falsely against him.⁵⁷—Then, said he, if thou know him not, take this sword and strike off his head. She took the sword, and came to me, and stood over my head: but I made a sign to her with my eyebrow, while tears ran down my cheeks. She replied in a similar manner, Thou art he who hath done all this to me:—I made a sign to her, however, that this was a time for pardon, conveying my meaning in the manner thus described by the poet:—⁵⁸

Our signal in love is the glance of our eyes; and every intelligent person understandeth the sign.

Our eyebrows carry on an intercourse between us: we are silent; but love speaketh.

And when she understood me, she threw the sword from her hand, O my mistress, and the 'Efreet handed it to me, saying, Strike off her head, and I will liberate thee, and do thee no harm. I replied, Good:—and, quickly approaching her, raised my hand; but she made a sign as though she would say, I did no injury to thee:—whereupon my eyes poured with tears, and, throwing down the sword, I said, O mighty 'Efreet, and valiant hero, if a woman, deficient in sense and religion,⁵⁹ seeth it not lawful to strike off my head, how is it lawful for me to do so to her, and especially when I have never seen her before in my life? I will never do it, though I should drink the cup of death and destruction.—There is affection between you, said the 'Efreet, and, taking the sword, he struck off one of the hands of the lady; then, the other; after this, her right foot; and then, her left foot: thus with four blows he cut off her four extremities, while I looked on, expecting my own death. She then made a sign to me with her eye; and the 'Efreet, observing her, exclaimed, Now thou hast been guilty of incontinence with thine eye!—and, with a blow of his sword, struck off her head; after which, he turned towards me, and said, O man, it is allowed us by our law, if a wife be guilty of incontinence, to put her to death. This woman I carried off on her wedding-night, when she was twelve years of age, and she was acquainted with no man but me; and I used to pass one night with her in the course of every ten days in the garb of a foreigner; and when I discovered of a certainty that she had been unfaithful to me, I killed her: but as for thee, I am not convinced that thou hast wronged me with respect to her; yet I must not leave thee unpunished: choose, therefore, what injury I shall do to thee.

Upon this, O my mistress, I rejoiced exceedingly, and, eager to obtain his pardon, I said to him, What shall I choose from thy hands?—Choose, he answered, into what form I shall change thee; either the form of a dog, or that of an ass, or that of an ape. I replied, in my desire of forgiveness, Verily, if thou wilt pardon me, God will pardon thee in recompense for thy shewing mercy to a Muslim who hath done thee no injury:—and I humbled myself in the most abject manner, and said to him, Pardon me as the envied man did the envier.—And how was that? said he. I answered as follows:—⁶⁰

 

THE STORY OF THE ENVIER AND THE ENVIED.

Know, O my master, that there was a certain man who had a neighbour that envied him; and the more this person envied him, so much the more did God increase the prosperity of the former. Thus it continued a long time; but when the envied man found that his neighbour persisted in troubling him, he removed to a place where there was a deserted well; and there he built for himself an oratory, and occupied himself in the worship of God. Numerous Faḳeers⁶¹ assembled around him, and he acquired great esteem, people repairing to him from every quarter, placing firm reliance upon his sanctity; and his fame reached the ears of his envious neighbour, who mounted his horse, and went to visit him; and when the envied man saw him, he saluted him, and payed him the utmost civility. The envier then said to him, I have come hither to inform thee of a matter in which thou wilt find advantage, and for which I shall obtain a recompense in heaven. The envied man replied, May God requite thee for me with every blessing. Then, said the envier, order the Faḳeers to retire to their cells, for the information that I am about to give thee I would have no one overhear. So he ordered them to enter their cells; and the envier said to him, Arise, and let us walk together, and converse; and they walked on until they came to the deserted well before mentioned, when the envier pushed the envied man into this well, without the knowledge of any one, and went his way, imagining that he had killed him.

But this well was inhabited by Jinn, who received him unhurt, and seated him upon a large stone; and when they had done this, one of them said to the others, Do ye know this man? They answered, We know him not.—This, said he, is the envied man who fled from him who envied him, and took up his abode in this quarter, in the neighbouring oratory, and who entertaineth us by his zikr⁶² and his readings; and when his envier heard of him, he came hither to him, and, devising a stratagem against him, threw him down here. His fame hath this night reached the Sulṭán of this city, who hath purposed to visit him to-morrow, on account of the affliction which hath befallen his daughter.—And what, said they, hath happened to his daughter? He answered, Madness; for Meymoon, the son of Demdem, hath become inflamed with love for her; and her cure is the easiest of things. They asked him, What is it?—and he answered, The black cat that is with him in the oratory hath at the end of her tail a white spot, of the size of a piece of silver; and from this white spot should be taken seven hairs, and with these the damsel should be fumigated, and the Márid would depart from over her head, and not return to her; so she would be instantly cured. And now it is our duty to take him out.

When the morning came, the Faḳeers saw the Sheykh rising out of the well; and he became magnified in their eyes. And when he entered the oratory, he took from the white spot at the end of the cat's tail seven hairs, and placed them in a portfolio by him; and at sunrise the King came to him, and when the Sheykh saw him, he said to him, O King, thou hast come to visit me in order that I may cure thy daughter. The King replied. Yes, O virtuous Sheykh.—Then, said the Sheykh, send some person to bring her hither; and I trust in God, whose name be exalted, that she may be instantly cured. And when the King had brought his daughter, the Sheykh beheld her bound, and, seating her, suspended a curtain over her, and took out the hairs, and fumigated her with them; whereupon the Márid cried out from over her head, and left her; and the damsel immediately recovered her reason, and, veiling her face, said to her father, What is this, and wherefore didst thou bring me to this place? He answered her, Thou hast nothing to fear;—and rejoiced greatly. He kissed the hand of the envied Sheykh, and said to the great men of his court who were with him, What shall be the recompense of this Sheykh for that which he hath done? They answered, His recompense should be that thou marry him to her.—Ye have spoken truly, said the King:—and he gave her in marriage to him, and thus the Sheykh became a connection of the King; and after some days the King died, and he was made King in his place.

And it happened one day that this envied King was riding with his troops, and he saw his envier approaching; and when this man came before him he seated him upon a horse with high distinction and honour, and, taking him to his palace, gave him a thousand pieces of gold, and a costly dress; after which he sent him back from the city, with attendants to escort him to his house, and reproached him for nothing.—Consider, then, O 'Efreet, the pardon of the envied to the envier, and his kindness to him, notwithstanding the injuries he had done him.⁶³

CONTINUATION OF THE STORY OF THE SECOND ROYAL MENDICANT.

The 'Efreet, when he had heard this story, replied, Lengthen not thy words to me: as to my killing thee, fear it not; and as to my pardoning thee, covet it not; but as to my enchanting thee, there is no escape from it;—and, so saying, he clove the earth asunder, and soared with me through the sky to such a height that I beheld the world beneath me as though it were a bowl of water: then, alighting upon a mountain, he took up a little dust, and, having muttered and pronounced certain words over it, sprinkled me with it, saying, Quit this form, and take the form of an ape!—whereupon I became like an ape of a hundred years of age.

When I saw myself changed into this ugly form, I wept for myself, but determined to be patient under the tyranny of fortune, knowing it to be constant to no one. I descended from the summit of the mountain, and, after having journeyed for the space of a month, arrived at the sea-shore; and, when I had stood there a short time, I saw a vessel in the midst of the sea, with a favourable wind approaching the land; I therefore hid myself behind a rock on the beach, and when the ship came close up, I sprang into the midst of it. But as soon as the persons on board saw me, one of them cried, Turn out this unlucky brute from the ship:—another said, Let us kill him:—and a third exclaimed, I will kill him with this sword. I, however, caught hold of the end of the sword, and tears flowed from my eyes; at the sight of which the captain took compassion on me, and said to the passengers, O merchants, this ape hath sought my aid, and I give it him; he is under my protection; let no one, therefore, oppose or trouble him. He then treated me with kindness, and whatever he said to me I understood, and all that he required to be done I performed as his servant.

We continued our voyage for fifty days with a fair wind, and cast anchor under a large city containing a population which no one but God, whose name be exalted, could reckon; and when we had moored our vessel, there came to us some memlooks from the King of the city, who came on board the ship, and complimented the merchants on their safe arrival, saying, Our King greeteth you, rejoicing in your safety, and hath sent to you this roll of paper, desiring that each of you shall write a line upon it; for the King had a Wezeer who was an eminent caligraphist, and he is dead, and the King hath sworn that he will not appoint any person to his office who cannot write equally well.⁶⁴ Though in the form of an ape, I arose and snatched the paper from their hands; upon which, fearing that I would tear it and throw it into the sea, they cried out against me, and would have killed me; but I made signs to them that I would write, and the captain said to them, Suffer him to write, and if he scribble we will turn him away; but if he write well I will adopt him as my son; for I have never seen a more intelligent ape. So I took the pen, and demanded the ink, and wrote in an epistolary hand this couplet:—

Fame hath recorded the virtues of the noble; but no one hath been able to reckon thine.

May God not deprive mankind of such a father; for thou art the parent of every excellence.

Then, in a more formal, large hand, I wrote the following verses:—

There is no writer that shall not perish; but what his hand hath written endureth ever.

Write, therefore, nothing but what will please thee when thou shalt see it on the day of resurrection.

Two other specimens I wrote, in two different and smaller hands, and returned the paper to the memlooks, who took it back to the King; and when he saw what was written upon it, the hand of no one pleased him excepting mine; and he said to his attendants, Go to the author of this hand-writing, put upon him this dress, and mount him upon a mule, and conduct him, with the band of music before him, to my presence. On hearing this order, they smiled; and the King was angry with them, and said, How is it that I give you an order, and ye laugh at me? They answered, O King, we laugh not at thy words, but because he who wrote this is an ape, and not a son of Adam: he is with the captain of the ship newly arrived.

The King was astonished at their words; he shook with delight, and said, I would purchase this ape. He then sent some messengers to the ship, with the mule and the dress of honour, saying to them, Ye must clothe him with this dress, and mount him upon the mule, and bring him hither. So they came to the ship, and, taking me from the captain, clad me with the dress; and the people were astonished, and flocked to amuse themselves with the sight of me. And when they brought me to the King, and I beheld him, I kissed the ground before him three times, and he ordered me to sit down: so I sat down upon my knees;⁶⁵ and the persons present were surprised at my polite manners, and especially the King, who presently ordered his people to retire. They, therefore, did so; none remaining but the King, and a eunuch, and a young memlook, and myself. The King then commanded that a repast should be brought; and they placed before him a service of viands, such as gratified the appetite and delighted the eye; and the King made a sign to me that I should eat; whereupon I arose, and, having kissed the ground before him seven times, sat down to eat with him; and when the table was removed, I washed my hands, and, taking the ink-case, and pen and paper, I wrote these two verses:—

Great is my appetite for thee, O Kunáfeh!⁶⁶ I cannot be happy nor endure without thee.

Be thou every day and night my food; and may drops of honey not be wanting to moisten thee.

Having done this, I arose, and seated myself at a distance; and the King, looking at what I had written, read it with astonishment, and exclaimed, Can an ape possess such fluency and such skill in caligraphy? This is, indeed, a wonder of wonders!—Afterwards, a chess-table was brought to the King, and he said to me, Wilt thou play? By a motion of my head I answered, Yes:—and I advanced, and arranged the pieces.⁶⁷ I played with him twice, and beat him; and the King was perplexed, and said, Were this a man, he would surpass all the people of his age.

He then said to his eunuch, Go to thy mistress, and say to her, Answer the summons of the King:—that she may come and gratify her curiosity by the sight of this wonderful ape. The eunuch, therefore, went, and returned with his mistress, the King's daughter, who, as soon as she saw me, veiled her face, and said, O my father, how is it that thou art pleased to send for me, and suffer strange men to see me?—O my daughter, answered the King, there is no one here but the young memlook, and the eunuch who brought thee up, and this ape, with myself, thy father: from whom, then, dost thou veil thy face?—This ape, said she, is the son of a King, and the name of his father is Eymár:⁶⁸ he is enchanted, and it was the 'Efreet Jarjarees, a descendant of Iblees, who transformed him, after having slain his own wife, the daughter of King Aḳnámoos. This, whom thou supposedst to be an ape, is a learned and wise man.—The King was amazed at his daughter's words, and, looking towards me, said, Is it true that she saith of thee? I answered, by a motion of my head, Yes:—and wept. The King then said to his daughter, By what means didst thou discover that he was enchanted?—O my father, she answered, I had with me, in my younger years, an old woman who was a cunning enchantress, and she taught me the art of enchantment: I have committed its rules to memory, and know it thoroughly, being acquainted with a hundred and seventy modes of performing it, by the least of which I could transport the stones of thy city beyond Mount Ḳáf, and make its site to be an abyss of the sea, and convert its inhabitants into fish in the midst of it.—I conjure thee, then, by the name of Allah, said her father, to restore this young man, that I may make him my Wezeer. Is it possible that thou possessedst this excellence, and I knew it not? Restore him, that I may make him my Wezeer, for he is a polite and intelligent youth.

She replied, With pleasure:—and, taking a knife upon which were engraved some Hebrew names, marked with it a circle in the midst of the palace. Within this she wrote certain names and talismans, and then she pronounced invocations, and uttered unintelligible words; and soon the palace around us became immersed in gloom to such a degree, that we thought the whole world was overspread; and lo, the 'Efreet appeared before us in a most hideous shape, with hands like winnowing-forks, and legs like masts, and eyes like burning torches; so that we were terrified at him. The King's daughter exclaimed, No welcome to thee!—to which the 'Efreet, assuming the form of a lion, replied, Thou traitress, how is it that thou hast broken thine oath? Did we not swear that we would not oppose one another?—Thou wretch, said she, when didst thou receive an oath?—The 'Efreet, still in the form of a lion, then exclaimed, Take what awaiteth thee!—and, opening his mouth, rushed upon the lady: but she instantly plucked a hair from her head and muttered with her lips, whereupon the hair became converted into a piercing sword, with which she struck the lion, and he was cleft in twain by the blow; but his head became changed into a scorpion. The lady immediately transformed herself into an enormous serpent, and crept after the execrable wretch in the shape of a scorpion, and a sharp contest ensued between them; after which, the scorpion became an eagle, and the serpent, changing to a vulture, pursued the eagle for a length of time. The latter then transformed himself into a black cat, and the King's daughter became a wolf, and they fought together long and fiercely, till the cat, seeing himself overcome, changed himself into a large red pomegranate, which fell into a pool; but, the wolf pursuing it, it ascended into the air, and then fell upon the pavement of the palace, and broke in pieces, its grains becoming scattered, each apart from the others, and all spread about the whole space of ground enclosed by the palace. The wolf, upon this, transformed itself into a cock, in order to pick up the grains, and not leave one of them; but, according to the decree of fate, one grain remained hidden by the side of the pool of the fountain. The cock began to cry, and flapped its wings, and made a sign to us with its beak; but we understood not what it would say. It then uttered at us such a cry, that we thought the palace had fallen down upon us; and it ran about the whole of the ground, until it saw the grain that had lain hid by the side of the pool, when it pounced upon it, to pick it up; but it fell into the midst of the water, and became transformed into a fish, and sank into the water; upon which the cock became a fish of a larger size, and plunged in after the other. For a while it was absent from our sight; but, at length, we heard a loud cry, and trembled at the sound; after which, the 'Efreet rose as a flame of fire, casting fire from his mouth, and fire and smoke from his eyes and nostrils: the King's daughter also became as a vast body of fire; and we would have plunged into the water from fear of our being burnt and destroyed; but suddenly the 'Efreet cried out from within the fire, and came towards us upon the leewán,⁶⁹ blowing fire at our faces. The lady, however, overtook him, and blew fire in like manner in his face; and some sparks struck us both from her and from him: her sparks did us no harm; but one from him struck me in my eye, and destroyed it, I being still in the form of an ape; and a spark from him reached the face of the King, and burned the lower half, with his beard and mouth, and struck out his lower teeth: another spark also fell upon the breast of the eunuch; who was burnt, and died immediately. We expected destruction, and gave up all hope of preserving our lives; but while we were in this state, a voice exclaimed, God is most great! God is most great! He hath conquered and aided, and abandoned the denier of the faith of Moḥammad, the chief of mankind!⁷⁰—The person from whom this voice proceeded was the King's daughter: she had burnt the 'Efreet; and when we looked towards him, we perceived that he had become a heap of ashes.

The lady then came to us, and said, Bring me a cup of water:—and when it was brought to her, she pronounced over it some words which we understood not, and, sprinkling me with it, said, Be restored, by virtue of the name of the Truth, and by virtue of the most great name of God, to thy original form!—whereupon I became a man as I was at first, excepting that my eye was destroyed. After this, she cried out, The fire! the fire! O my father, I shall no longer live, for I am predestined to be killed. Had he been a human being, I had killed him at the first of the encounter. I experienced no difficulty till the scattering of the grains of the pomegranate, when I picked them up excepting the one in which was the life of the Jinnee: had I picked up that, he had instantly died; but I saw it not, as fate and destiny had appointed; and suddenly he came upon me, and a fierce contest ensued between us under the earth, and in the air, and in the water; and every time that he tried against me a new mode, I employed against him one more potent, until he tried against me the mode of fire; and rarely does one escape against whom the mode of fire is employed. Destiny, however, aided me, so that I burned him first; but I exhorted him previously to embrace the faith of El-Islám. Now I die; and may God supply my place to you.—Having thus said, she ceased not to pray for relief from the fire; and lo, a spark ascended to her breast, and thence to her face; and when it reached her face, she wept, and exclaimed, I testify that there is no deity but God, and I testify that Moḥammad is God's Apostle!—We then looked towards her, and saw that she had become a heap of ashes by the side of the ashes of the 'Efreet.

We were plunged into grief on her account, and I wished that I had been in her place rather than have seen that sweet-faced creature who had done me this kindness reduced to a heap of ashes: but the decree of God cannot be averted. The King, on beholding his daughter in this state, plucked out what remained of his beard, and slapped his face, and rent his clothes; and I also did the same, while we both wept for her. Then came the chamberlains and other great officers of the court, who, finding the King in a state of insensibility, with two heaps of ashes before him, were astonished, and remained encompassing him until he recovered from his fit, when he informed them of what had befallen his daughter with the 'Efreet; and great was their affliction. The women shrieked, with the female slaves, and continued their mourning seven days. After this, the King gave orders to build, over the ashes of his daughter, a great tomb with a dome, and illuminated it with candles and lamps: but the ashes of the 'Efreet they scattered in the wind, exposing them to the curse of God. The King then fell sick, and was near unto death: his illness lasted a month; but after this he recovered his health, and, summoning me to his presence, said to me, O young man, we passed our days in the enjoyment of the utmost happiness, secure from the vicissitudes of fortune, until thou camest to us, when troubles overcame us. Would that we had never seen thee, nor thy ugly form, on account of which we have been reduced to this state of privation: for, in the first place, I have lost my daughter, who was worth a hundred men; and, secondly, I have suffered this burning, and lost my teeth: my eunuch also is dead: but it was not in thy power to prevent these afflictions: the decree of God hath been fulfilled on us and on thee; and praise be to God that my daughter restored thee, though she destroyed herself. Now, however, depart, O my son, from my city. It is enough that hath happened on thy account; but as it was decreed against us and thee, depart in peace.

So I departed, O my mistress, from his presence; but before I quitted the city, I entered a public bath, and shaved my beard. I traversed various regions, and passed through great cities, and bent my course to the Abode of Peace,⁷¹ Baghdád, in the hope of obtaining an interview with the Prince of the Faithful, that I might relate to him all that had befallen me.

The third mendicant then advanced, and thus related his story:—

THE STORY OF THE THIRD ROYAL MENDICANT.

O illustrious lady, my story is not like those of my two companions, but more wonderful: the course of fate and destiny brought upon them events against which they could not guard; but as to myself, the shaving of my beard and the loss of my eye were occasioned by my provoking fate and misfortune; and the cause was this:—

I was a King, and the son of a King; and when my father died, I succeeded to his throne, and governed my subjects with justice and beneficence. I took pleasure in sea-voyages; and my capital was on the shore of an extensive sea, interspersed with fortified and garrisoned islands, which I desired, for my amusement, to visit; I therefore embarked with a fleet of ten ships, and took with me provisions sufficient for a whole month. I proceeded twenty days, after which there arose against us a contrary wind; but at daybreak it ceased, and the sea became calm, and we arrived at an island, where we landed, and cooked some provisions and ate; after which we remained there two days. We then continued our voyage; and when twenty days more had passed, we found ourselves in strange waters, unknown to the captain, and desired the watch to look out from the mast-head: so he went aloft, and when he had come down he said to the captain, I saw, on my right hand, fish floating upon the surface of the water; and looking towards the midst of the sea, I perceived something looming in the distance, sometimes black, and sometimes white.

When the captain heard this report of the watch, he threw his turban on the deck, and plucked his beard, and said to those who were with him, Receive warning of our destruction, which will befall all of us: not one will escape! So saying, he began to weep; and all of us in like manner bewailed our lot. I desired him to inform us of that which the watch had seen. O my lord, he replied, know that we have wandered from our course since the commencement of the contrary wind that was followed in the morning by a calm, in consequence of which we remained stationary two days: from that period we have deviated from our course for twenty-one days, and we have no wind to carry us back from the fate which awaits us after this day: to-morrow we shall arrive at a mountain of black stone, called loadstone: the current is now bearing us violently towards it, and the ships will fall in pieces, and every nail in them will fly to the mountain, and adhere to it; for God hath given to the loadstone a secret property by virtue of which everything of iron is attracted towards it. On that mountain is such a quantity of iron as no one knoweth but God, whose name be exalted; for from times of old great numbers of ships have been destroyed by the influence of that mountain.⁷² There is, upon the summit of the mountain, a cupola of brass supported by ten columns, and upon the top of this cupola is a horseman upon a horse of brass, having in his hand a brazen spear, and upon his breast suspended a tablet of lead, upon which are engraved mysterious names and talismans: and as long, O King, as this horseman remains upon the horse, so long will every ship that approaches be destroyed, with every person on board, and all the iron contained in it will cleave to the mountain: no one will be safe until the horseman shall have fallen from the horse.—The captain then wept bitterly; and we felt assured that our destruction was inevitable, and every one of us bade adieu to his friend.

On the following morning we drew near to the mountain; the current carried us towards it with violence, and when the ships were almost close to it, they fell asunder, and all the nails, and every thing else that was of iron, flew from them towards the loadstone. It was near the close of day when the ships fell in pieces. Some of us were drowned, and some escaped; but the greater number were drowned, and of those who saved their lives none knew what became of the others, so stupefied were they by the waves and the boisterous wind. As for myself, O my mistress, God, whose name be exalted, spared me on account of the trouble and torment and affliction that He had predestined to befall me. I placed myself upon a plank, and the wind and waves cast it upon the mountain; and when I had landed, I found a practicable way to the summit, resembling steps cut in the rock: so I exclaimed, In the name of God!—and offered up a prayer, and attempted the ascent, holding fast by the notches; and presently God stilled the wind and assisted me in my endeavours, so that I arrived in safety at the summit. Rejoicing greatly in my escape, I immediately entered the cupola, and performed the prayers of two rek'ahs⁷³ in gratitude to God for my preservation; after which I slept beneath the cupola, and heard a voice saying to me, O son of Khaṣeeb,⁷⁴ when thou awakest from thy sleep, dig beneath thy feet, and thou wilt find a bow of brass, and three arrows of lead, whereon are engraved talismans: then take the bow and arrows and shoot at the horseman that is upon the top of the cupola, and relieve mankind from this great affliction; for when thou hast shot at the horseman he will fall into the sea; the bow will also fall, and do thou bury it in its place; and as soon as thou hast done this, the sea will swell and rise until it attains the summit of the mountain; and there will appear upon it a boat bearing a man, different from him whom thou shalt have cast down, and he will come to thee, having an oar in his hand: then do thou embark with him; but utter not the name of God; and he will convey thee in ten days to a safe sea, where, on thy arrival, thou wilt find one who will take thee to thy city. All this shall be done if thou utter not the name of God.

Awaking from my sleep, I sprang up, and did as the voice had directed. I shot at the horseman, and he fell into the sea; and the bow having fallen from my hand, I buried it: the sea then became troubled, and rose to the summit of the mountain, and when I had stood waiting there a little while, I beheld a boat in the midst of the sea, approaching me. I praised God, whose name be exalted, and when the boat came to me, I found in it a man of brass, with a tablet of lead upon his breast, engraven with names and talismans. Without uttering a word, I embarked in the boat, and the man rowed me ten successive days, after which I beheld the islands of security, whereupon, in the excess of my joy, I exclaimed, In the name of God! There is no deity but God! God is most great!—and as soon as I had done this, he cast me out of the boat, and sank in the sea.

Being able to swim, I swam until night, when my arms and shoulders were tired, and, in this perilous situation, I repeated the profession of the faith, and gave myself up as lost; but the sea rose with the violence of the wind, and a wave like a vast castle threw me upon the land, in order to the accomplishment of the purpose of God. I ascended the shore, and after I had wrung out my clothes, and spread them upon the ground to dry, I slept; and in the morning I put on my clothes again, and, looking about to see which way I should go, I found a tract covered with trees, to which I advanced; and when I had walked round it, I found that I was upon a small island in the midst of the sea; upon which I said within myself, Every time that I escape from one calamity I fall into another that is worse:—but while I was reflecting upon my unfortunate case, and wishing for death, I beheld a vessel bearing a number of men. I arose immediately, and climbed into a tree; and lo, the vessel came to the shore, and there landed from it ten black slaves bearing axes. They proceeded to the middle of the island, and, digging up the earth, uncovered and lifted up a trap-door, after which they returned to the vessel, and brought from it bread and flour and clarified butter and honey and sheep and everything that the wants of an inhabitant would require, continuing to pass backwards and forwards between the vessel and the trap-door, bringing loads from the former, and entering the latter, until they had removed all the stores from the ship. They then came out of the vessel with various clothes of the most beautiful description, and in the midst of them was an old sheykh, enfeebled and wasted by extreme age, leading by the hand a young man cast in the mould of graceful symmetry, and invested with such perfect beauty as deserved to be a subject for proverbs. He was like a fresh and slender twig, enchanting and captivating every heart by his elegant form. The party proceeded to the trap-door, and, entering it, became concealed from my eyes.⁷⁵

They remained beneath about two hours, or more; after which, the sheykh and the slaves came out; but the youth came not with them; and they replaced the earth, and embarked and set sail. Soon after, I descended from the tree, and went to the excavation. I removed the earth, and, entering the aperture, saw a flight of wooden steps, which I descended; and, at the bottom, I beheld a handsome dwelling-place, furnished with a variety of silken carpets; and there was the youth, sitting upon a high mattress, with sweet-smelling flowers and fruits placed before him. On seeing me, his countenance became pale; but I saluted him, and said, Let thy mind be composed, O my master: thou hast nothing to fear, O delight of my eye; for I am a man, and the son of a King, like thyself: fate hath impelled me to thee, that I may cheer thee in thy solitude. The youth, when he heard me thus address him, and was convinced that I was one of his own species, rejoiced exceedingly at my arrival, his colour returned, and, desiring me to approach him, he said, O my brother, my story is wonderful: my father is a jeweller: he had slaves who made voyages by his orders, for the purposes of commerce, and he had dealings with Kings; but he had never been blest with a son; and he dreamt that he was soon to have a son, but one whose life would be short; and he awoke sorrowful.⁷⁶ Shortly after, in accordance with the decrees of God, my mother conceived me, and when her time was complete, she gave birth to me; and my father was greatly rejoiced: the astrologers, however, came to him, and said, Thy son will live fifteen years: his fate is intimated by the fact that there is, in the sea, a mountain called the Mountain of Loadstone, whereon is a horseman on a horse of brass, on the former of which is a tablet of lead suspended to his neck; and when the horseman shall be thrown down from his horse, thy son will be slain: the person who is to slay him is he who will throw down the horseman, and his name is King 'Ajeeb,⁷⁷ the son of King Khaṣeeb. My father was greatly afflicted at this announcement; and when he had reared me until I had nearly attained the age of fifteen years, the astrologers came again, and informed him that the horseman had fallen into the sea, and that it had been thrown down by King 'Ajeeb, the son of King Khaṣeeb; on hearing which, he prepared for me this dwelling, and here left me to remain until the completion of the term, of which there now remain ten days. All this he did from fear lest King 'Ajeeb should kill me.

When I heard this, I was filled with wonder, and said within myself, I am King 'Ajeeb, the son of King Khaṣeeb, and it was I who threw down the horseman; but, by Allah, I will neither kill him nor do him any injury. Then said I to the youth, Far from thee be both destruction and harm, if it be the will of God, whose name be exalted: thou hast nothing to fear: I will remain with thee to serve thee, and will go forth with thee to thy father, and beg of him to send me back to my country, for the which he will obtain a reward. The youth rejoiced at my words, and I sat and conversed with him until night, when I spread his bed for him, and covered him, and slept near to his side. And in the morning I brought him water, and he washed his face, and said to me, May God requite thee for me with every blessing. If I escape from King 'Ajeeb, I will make my father reward thee with abundant favours.—Never, I replied, may the day arrive that would bring thee misfortune. I then placed before him some refreshments, and after we had eaten together, we passed the day conversing with the utmost cheerfulness.

I continued to serve him for nine days; and on the tenth day the youth rejoiced at finding himself in safety, and said to me, O my brother, I wish that thou wouldst in thy kindness warm for me some water, that I may wash myself and change my clothes; for I have smelt the odour of escape from death, in consequence of thy assistance. —With pleasure, I replied;—and I arose, and warmed the water; after which, he entered a place concealed from my view, and, having washed himself and changed his clothes, laid himself upon the mattress to rest after his bath. He then said to me, Cut up for me, O my brother, a water-melon, and mix its juice with some sugar:—so I arose, and, taking a melon, brought it upon a plate, and said to him, Knowest thou, O my master, where is the knife?—See, here it is, he answered, upon the shelf over my head. I sprang up hastily, and took it from its sheath, and as I was drawing back, my foot slipped, as God had decreed, and I fell upon the youth, grasping in my hand the knife, which entered his body, and he died instantly. When I perceived that he was dead, and that I had killed him, I uttered a loud shriek, and beat my face, and rent my clothes, saying, This is, indeed, a calamity! O what a calamity! O my Lord, I implore thy pardon, and declare to Thee my innocence of his death! Would that I had died before him! How long shall I devour trouble after trouble!

With these reflections I ascended the steps, and, having replaced the trap-door, returned to my first station, and looked over the sea, where I saw the vessel that had come before, approaching, and cleaving the waves in its rapid course. Upon this I said within myself, Now will the men come forth from the vessel, and find the youth slain, and they will slay me also:—so I climbed into a tree, and concealed myself among its leaves, and sat there till the vessel arrived and cast anchor, when the slaves landed with the old sheykh, the father of the youth, and went to the place, and removed the earth. They were surprised at finding it moist, and, when they had descended the steps, they discovered the youth lying on his back, exhibiting a face beaming with beauty, though dead, and clad in white and clean clothing, with the knife remaining in his body. They all wept at the sight, and the father fell down in a swoon, which lasted so long that the slaves thought he was dead. At length, however, he recovered, and came out with the slaves, who had wrapped the body of the youth in his clothes. They then took back all that was in the subterranean dwelling to the vessel, and departed.

I remained, O my mistress, by day hiding myself in a tree, and at night walking about the open part of the island. Thus I continued for the space of two months; and I perceived that, on the western side of the island, the water of the sea every day retired, until, after three months, the land that had been beneath it became dry. Rejoicing at this, and feeling confident now in my escape, I traversed this dry tract, and arrived at an expanse of sand; whereupon I emboldened myself, and crossed it. I then saw in the distance an appearance of fire, and, advancing towards it, found it to be a palace, overlaid with plates of copper, which, reflecting the rays of the sun, seemed from a distance to be fire: and when I drew near to it, reflecting upon this sight, there approached me an old sheykh, accompanied by ten young men who were all blind of one eye, at which I was extremely surprised. As soon as they saw me, they saluted me, and asked me my story, which I related to them from first to last; and they were filled with wonder. They then conducted me into the palace, where I saw ten benches, upon each of which was a mattress covered with a blue stuff;⁷⁸ and each of the young men seated himself upon one of these benches, while the sheykh took his place upon a smaller one; after which they said to me, Sit down, O young man, and ask no question respecting our condition, nor respecting our being blind of one eye. Then the sheykh arose, and brought to each of them some food, and the same to me also; and next he brought to each of us some wine: and after we had eaten, we sat drinking together until the time for sleep, when the young men said to the sheykh, Bring to us our accustomed supply:—upon which the sheykh arose, and entered a closet, from which he brought, upon his head, ten covered trays. Placing these upon the floor, he lighted ten candles, and stuck one of them upon each tray; and, having done this, he removed the covers, and there appeared beneath them ashes mixed with pounded charcoal. The young men then tucked up their sleeves above the elbow, and blackened their faces, and slapped their cheeks,⁷⁹ exclaiming, We were reposing at our ease, and our impertinent curiosity suffered us not to remain so! Thus they did until the morning, when the sheykh brought them some hot water, and they washed their faces, and put on other clothes.

On witnessing this conduct, my reason was confounded, my heart was so troubled that I forgot my own misfortunes, and I asked them the cause of their strange behaviour; upon which they looked towards me, and said, O young man, ask not respecting that which doth not concern thee; but be silent; for in silence is security from error.—I remained with them a whole month, during which, every night they did the same; and at length I said to them, I conjure you by Allah to remove this disquiet from my mind, and to inform me of the cause of your acting in this manner, and of your exclaiming, We were reposing at our ease, and our impertinent curiosity suffered us not to remain so!—if ye inform me not, I will leave you, and go my way; for the proverb saith, When the eye seeth not, the heart doth not grieve.—On hearing these words, they replied, We have not concealed this affair from thee but in our concern for thy welfare, lest thou shouldst become like us, and the same affliction that hath befallen us happen also to thee. I said, however, Ye must positively inform me of this matter.—We give thee good advice, said they, and do thou receive it, and ask us not respecting our case; otherwise thou wilt become blind of one eye, like us:—but I still persisted in my request; whereupon they said, O young man, if this befall thee, know that thou wilt be banished from our company. They then all arose, and, taking a ram, slaughtered and skinned it, and said to me, Take this knife with thee, and introduce thyself into the skin of the ram, and we will sew thee up in it, and go away; whereupon a bird called the rukh'⁸⁰ will come to thee, and, taking thee up by its talons, will fly away with thee, and set thee down upon a mountain: then cut open the skin with this knife, and get out, and the bird will fly away. Thou must arise, as soon as it hath gone, and journey for half a day, and thou wilt see before thee a lofty palace, encased with red gold, set with various precious stones, such as emeralds and rubies, &c.; and if thou enter it thy case will be as ours; for our entrance into that palace was the cause of our being blind of one eye; and if one of us would relate to thee all that hath befallen him, his story would be too long for thee to hear.

They then sewed me up in the skin, and entered their palace; and soon after, there came an enormous white bird, which seized me, and flew away with me, and set me down upon the mountain; whereupon I cut open the skin, and got out; and the bird, as soon as it saw me, flew away. I rose up quickly, and proceeded towards the palace, which I found to be as they had described it to me; and when I had entered it, I beheld, at the upper end of a saloon, forty young damsels, beautiful as so many moons, and magnificently attired, who, as soon as they saw me, exclaimed, Welcome! Welcome! O our master and our lord! We have been for a month expecting thee. Praise be to God who hath blessed us with one who is worthy of us, and one of whom we are worthy!—After having thus greeted me, they seated me upon a mattress, and said, Thou art from this day our master and prince, and we are thy handmaids, and entirely under thy authority. They then brought to me some refreshments, and, when I had eaten and drunk, they sat and conversed with me, full of joy and happiness. So lovely were these ladies, that even a devotee, if he saw them, would gladly consent to be their servant, and to comply with all that they would desire. At the approach of night they all assembled around me, and placed before me a table of fresh and dried fruits, with other delicacies that the tongue cannot describe, and wine; and one began to sing, while another played upon the lute. The wine-cups circulated among us, and joy overcame me to such a degree as to obliterate from my mind every earthly care, and make me exclaim, This is indeed a delightful life! I passed a night of such enjoyment as I had never before experienced; and on the morrow I entered the bath; and, after I had washed myself, they brought me a suit of the richest clothing, and we again sat down to a repast.

In this manner I lived with them a whole year; but on the first day of the new year, they seated themselves around me, and began to weep, and bade me farewell, clinging to my skirts.—What calamity hath befallen you? said I. Ye have broken my heart.—They answered, Would that we had never known thee; for we have associated with many men, but have seen none like thee. May God, therefore, not deprive us of thy company.—And they wept afresh. I said to them, I wish that you would acquaint me with the cause of this weeping.—Thou, they replied, art the cause; yet now, if thou wilt attend to what we tell thee, we shall never be parted; but if thou act contrary to it, we are separated from this time; and our hearts whisper to us that thou wilt not regard our warning.—Inform me, said I, and I will attend to your directions:—and they replied, If then thou wouldst inquire respecting our history, know that we are the daughters of Kings: for many years it hath been our custom to assemble here, and every year we absent ourselves during a period of forty days; then returning, we indulge ourselves for a year in feasting and drinking. This is our usual practice; and now we fear that thou wilt disregard our directions when we are absent from thee. We deliver to thee the keys of the palace, which are a hundred in number, belonging to a hundred closets. Open each of these, and amuse thyself, and eat and drink, and refresh thyself, excepting the closet that hath a door of red gold; for if thou open this, the consequence will be a separation between us and thee. We conjure thee, therefore, to observe our direction, and to be patient during this period.—Upon hearing this, I swore to them that I would never open the closet to which they alluded; and they departed, urging me to be faithful to my promise.

I remained alone in the palace, and at the approach of evening I opened the first closet, and, entering it, found a mansion like paradise, with a garden containing green trees loaded with ripe fruits, abounding with singing birds, and watered by copious streams. My heart was soothed by the sight, and I wandered among the trees, scenting the fragrance of the flowers, and listening to the warbling of the birds as they sang the praises of the One, the Almighty.⁸¹ After admiring the mingled colours of the apple resembling the hue upon the cheek of a beloved mistress and the sallow countenance of the perplexed and timid lover, the sweet-smelling quince diffusing an odour like musk and ambergris, and the plum shining as the ruby, I retired from this place, and, having locked the door, opened that of the next closet, within which I beheld a spacious tract planted with numerous palm-trees, and watered by a river flowing among rose-trees, and jasmine, and marjoram, and eglantine, and narcissus, and gilliflower, the odours of which, diffused in every direction by the wind, inspired me with the utmost delight. I locked again the door of the second closet, and opened that of the third. Within this I found a large saloon, paved with marbles of various colours, and with costly minerals and precious gems, and containing cages constructed of sandal and aloes-wood with singing birds within them, and others upon the branches of trees which were planted there. My heart was charmed, my trouble was dissipated, and I slept there until the morning. I then opened the door of the fourth closet, and within this door I found a great building in which were forty closets with open doors; and, entering these, I beheld pearls, and rubies, and chrysolites, and emeralds, and other precious jewels such as the tongue cannot describe. I was astonished at the sight, and said, Such things as these, I imagine, are not found in the treasury of any King. I am now the King of my age, and all these treasures, through the goodness of God, are mine, together with forty damsels under my authority who have no man to share them with me.

Thus I continued to amuse myself, passing from one place to another, until thirty-nine days had elapsed, and I had opened the doors of all the closets excepting that which they had forbidden me to open. My heart was then disturbed by curiosity respecting this hundredth closet, and the Devil, in order to plunge me into misery, induced me to open it. I had not patience to abstain, though there remained of the appointed period only one day: so I approached the closet, and opened the door; and when I had entered, I perceived a fragrant odour, such as I had never before smelt, which intoxicated me so that I fell down insensible, and remained some time in this state: but at length recovering, I fortified my heart, and proceeded. I found the floor overspread with saffron, and the place illuminated by golden lamps and by candles, which diffused the odours of musk and ambergris; and two large perfuming-vessels filled with aloes-wood and ambergris, and a perfume compounded with honey, spread fragrance through the whole place. I saw also a black horse, of the hue of the darkest night, before which was a manger of white crystal filled with cleansed sesame, and another, similar to it, containing rose-water infused with musk: he was saddled and bridled, and his saddle was of red gold. Wondering at the sight of him, I said within myself, This must be an animal of extraordinary qualities;—and, seduced by the Devil, I led him out, and mounted him; but he moved not from his place: I kicked him with my heel; but still he moved not: so I took a miḳra'ah and struck him with it; and as soon as he felt the blow he uttered a sound like thunder, and, expanding a pair of wings, soared with me to an immense height through the air, and then alighted upon the roof of another palace, where he threw me from his back, and, by a violent blow with his tail upon my face, as I sat on the roof, struck out my eye, and left me.⁸²

In this state I descended from the roof, and below I found the one-eyed young men before mentioned, who, as soon as they beheld me, exclaimed, No welcome to thee!—Receive me, said I, into your company:—but they replied, By Allah, thou shalt not remain with us:—so I departed from them, with mournful heart and weeping eye, and, God having decreed me a safe journey hither, I arrived at Baghdád, after I had shaved my beard, and become a mendicant.⁸³

CONTINUATION OF THE STORY OF THE LADIES OF BAGHDÁD, &c.

The mistress of the house then looked towards the Khaleefeh and Jaạfar and Mesroor, and said to them, Acquaint me with your histories:—upon which Jaạfar advanced towards her, and related to her the same story that he had told to the portress before they entered; and when she had heard it, she liberated them all. They accordingly departed, and when they had gone out into the street, the Khaleefeh inquired of the mendicants whither they were going. They answered that they knew not whither to go: whereupon he desired them to accompany his party; and then said to Jaạfar, Take them home with thee, and bring them before me to-morrow, and we will see the result. Jaạfar, therefore, did as he was commanded, and the Khaleefeh returned to his palace; but he was unable to sleep during the remainder of the night.

On the following morning he sat upon his throne, and when his courtiers had presented themselves before him, and departed, excepting Jaạfar, he said to him, Bring before me the three ladies and the two bitches and the mendicants. So Jaạfar arose, and brought them, and, placing the ladies behind the curtains, said to them, We have forgiven you on account of your previous kindness to us, and because ye knew us not; and now I acquaint you that ye are in the presence of the fifth of the sons of El-'Abbás, Hároon Er-Rasheed; therefore relate to him nothing but the truth. And when the ladies heard the words which Jaạfar addressed to them on the part of the Khaleefeh, the eldest of them advanced, and thus related her story:—

THE STORY OF THE FIRST OF THE THREE LADIES OF BAGHDÁD.

O Prince of the Faithful, my story is wonderful; for these two bitches84 are my sisters, born to my father, but of another mother; and I am the youngest of the three. After the death of our father, who left us five thousand pieces of gold, these my two sisters married, and when they had resided some time with their husbands, each of the latter prepared a stock of merchandise, and received from his wife a thousand pieces of gold, and they all set forth on a journey together, leaving me here; but after they had been absent four years, my sisters' husbands lost all their property, and abandoned them in a strange land, and they returned to me in the garb of beggars. When I first saw them in this state, I knew them not; and, as soon as I recognised them, I exclaimed, How is it that ye are in this condition?—O our sister, they answered, thy inquiry now is of no use: the Pen hath written what God hath decreed.⁸⁵—I sent them, therefore, to the bath, and, having clad them in new apparel, said to them, O my sisters, ye are my elders, and I am young; so ye shall be to me in the places of my father and mother. The inheritance which I shared with you God hath blessed; partake then of its increase, for my affairs are prosperous; and I and ye shall fare alike.—I treated them with the utmost kindness, and during a whole year they remained with me, and enriched themselves by the money that I had given them; but after this period they said to me, It will be more agreeable to us to marry again, for we can no longer abstain from doing so.—O my sisters, I replied, ye have seen no happiness in marriage: a good husband in this age is rarely found, and ye have already had experience of the marriage-state. They, however, heeded not my words; but married against my consent: yet I gave them dowries from my own property, and continued to them my protection. They went to their husbands, and the latter, after they had resided with them a short time, defrauded them of all that they possessed, and, setting forth on a journey, left them destitute: so again they returned to me, and, in a state of nudity, implored my forgiveness, saying, Be not angry with us; for though thou art younger than we, thou hast more mature sense; and we promise thee that we will never again mention the subject of marriage. I replied, Ye are welcome, O my sisters; for I have no one dearer to me than yourselves:—and I received them, and treated them with every kindness, and we remained happily together for the space of a year.

After this I resolved to fit out a vessel for a mercantile voyage:⁸⁶ accordingly, I stocked a large ship with various goods and necessary provisions, and said to my sisters, Will ye rather stay at home during my voyage, or will ye go with me?—to which they answered, We will accompany thee during the voyage, for we cannot endure to be separated from thee. I therefore took them with me, and we set sail; but first I divided my property into two equal portions; one of which I took with me, and the other I concealed, saying within myself, Perhaps some evil accident may happen to the ship, and our lives may be prolonged; in which case, when we return we shall find that which will be of service to us.—We continued our voyage by day and night, till at length the vessel pursued a wrong course, and the captain knew not whither to steer. The ship had entered a different sea from that which we wished to cross, and for some time we knew it not; but for ten days we had a pleasant wind, and after this, a city loomed before us in the distance. We asked the captain what was the name of this city; and he answered, I know it not; I have never seen it till this day, nor have I ever before in the course of my life navigated this sea: but as we have come hither in safety, ye have nothing to do but to enter this city and land your goods, and, if ye find opportunity, sell or exchange there: if not, we will rest there two days, and take in fresh provisions. So we entered the port of the city, and the captain landed, and after a while returned to us, saying, Arise, and go up into the city, and wonder at that which God hath done unto his creatures, and pray to be preserved from his anger. And when we had entered the city, we found all its inhabitants converted into black stones. We were amazed at the sight, and as we walked through the market-streets, finding the merchandise and the gold and silver remaining in their original state, we rejoiced, and said, This must have been occasioned by same wonderful circumstance. We then separated in the streets, each of us attracted from his companions by the wealth and stuffs in the shops.

As for myself, I ascended to the citadel, which I found to be a building of admirable construction; and, entering the King's palace, I found all the vessels of gold and silver remaining in their places, and the King himself seated in the midst of his Chamberlains and Viceroys and Wezeers, and clad in apparel of astonishing richness. Drawing nearer to him, I perceived that he was sitting upon a throne adorned with pearls and jewels, every one of the pearls shining like a star: his dress was embroidered with gold, and around him stood fifty memlooks, attired in silks of various descriptions, and having in their hands drawn swords. Stupefied at this spectacle, I proceeded, and entered the saloon of the Ḥareem, upon the walls of which were hung silken curtains; and here I beheld the Queen, attired in a dress embroidered with fresh pearls, and having upon her head a diadem adorned with various jewels, and necklaces of different kinds on her neck. All her clothing and ornaments remained as they were at first, though she herself was converted into black stone. Here also I found an open door, and, entering it, I saw a flight of seven steps, by which I ascended to an apartment paved with marble, furnished with gold-embroidered carpets, and containing a couch of alabaster, ornamented with pearls and jewels; but my eyes were first attracted by a gleam of light, and when I approached the spot whence it proceeded, I found a brilliant jewel, of the size of an ostrich's egg, placed upon a small stool, diffusing a light like that of a candle. The coverings of the couch above mentioned were of various kinds of silk, the richness of which would surprise every beholder; and I looked at them with wonder. In this apartment I likewise observed some lighted candles, and reflected that there must then have been some person there to light them. I passed thence to another part of the palace, and continued to explore the different apartments, forgetting myself in the amazement of my mind at all these strange circumstances, and immersed in thoughts respecting what I beheld, until the commencement of night, when I would have departed; but could not find the door: so I returned to the place in which were the lighted candles, and there I laid myself upon the couch, and, covering myself with a quilt, repeated some words of the Ḳur-án, and endeavoured to compose myself to sleep; but I could not. I continued restless: and at midnight I heard a recitation of the Ḳur-án, performed by a melodious and soft voice; upon which I arose, and, looking about, saw a closet with an open door, and I entered it, and found that it was an oratory: lighted lamps were suspended in it, and upon a prayer-carpet spread on the floor sat a young man of handsome aspect. Wondering that he had escaped the fate of the other inhabitants of the city, I saluted him; and he raised his eyes, and returned my salutation: and I then said to him, I conjure thee by the truth of that which thou art reading in the Book of God, that thou answer the question which I am about to ask thee:—whereupon he smiled, and replied, Do thou first acquaint me with the cause of thine entrance into this place, and then I will answer thy question: so I told him my story, and inquired of him the history of this city. Wait a little, said he;—and he closed the Ḳur-án, and, having put it in a bag of satin, seated me by his side. As I now beheld him, his countenance appeared like the full moon, and his whole person exhibited such perfect elegance and loveliness, that a single glance at him drew from me a thousand sighs, and kindled a fire in my heart. I repeated my request that he would give me an account of the city; and, replying, I hear and obey, he thus addressed me:—

Know that this city belonged to my father and his family and subjects; and he is the King whom thou hast seen converted into stone; and the Queen whom thou hast seen is my mother. They were all Magians, worshipping fire in the place of the Almighty King;⁸⁷ and they swore by the fire and the light, and the shade and the heat, and the revolving orb. My father had no son, till, in his declining years, he was blest with me, whom he reared until I attained to manhood. But, happily for me, there was, in our family, an old woman, far advanced in age, who was a Muslimeh, believing in God and his Apostle in her heart, though she conformed with my family in outward observances; and my father confided in her, on account of the faithfulness and modesty that he had observed in her character, and shewed her great favour, firmly believing that she held the same faith as himself; therefore, when I had passed my infancy, he committed me to her care, saying, Take him, and rear him, and instruct him in the ordinances of our faith, and educate him and serve him in the best manner. The old woman accordingly received me, but took care to instruct me in the faith of El-Islám, teaching me the laws of purification, and the divine ordinances of ablution, together with the forms of prayer; after which she made me commit to memory the whole of the Ḳur-án. She then charged me to keep my faith a secret from my father, lest he should kill me; and I did so; and a few days after, the old woman died. The inhabitants of the city had now increased in their impiety and arrogance, and in their dereliction of the truth; and while they were in this state, they heard a crier proclaim with a voice like thunder, so as to be audible to both the near and the distant, O inhabitants of this city, abstain from the worship of fire, and worship the Almighty King!—The people were struck with consternation, and, flocking to my father, the King of the city, said to him, What is this alarming voice which hath astounded us by its terrible sound?—but he answered them, Let not the voice terrify you, nor let it turn you from your faith:—and their hearts inclined to his words; so they persevered in the worship of fire, and remained obstinate in their impiety during another year, until the return of the period at which they had heard the voice the first time. It was then heard a second time; and again, in the next year, they heard it a third time; but still they persisted in their evil ways, until, drawing down upon themselves the abhorrence and indignation of Heaven, one morning, shortly after daybreak, they were converted into black stones, together with their beasts and all their cattle. Not one of the inhabitants of the city escaped, excepting me; and from the day on which this catastrophe happened, I have continued occupied as thou seest, in prayer, and fasting, and reading the Ḳur-án: but I have become weary of this solitary state, having no one to cheer me with his company.

On hearing these words, I said to him, Wilt thou go with me to the city of Baghdád, and visit its learned men and lawyers, and increase thy knowledge? If so, I will be thy handmaid, though I am the mistress of my family, and have authority over a household of men. I have here a ship laden with merchandise, and destiny hath driven us to this city, in order that we might become acquainted with these events: our meeting was predestined.—In this manner I continued to persuade him until he gave his consent. I slept that night at his feet, unconscious of my state through excessive joy; and in the morning we rose, and, entering the treasuries, took away a quantity of the lighter and most valuable of the articles that they contained, and descended from the citadel into the city, where we met the slaves and the captain, who were searching for me. They were rejoiced at seeing me, and, to their questions respecting my absence, I replied by informing them of all that I had seen, and related to them the history of the young man, and the cause of the transmutation of the people of the city, and of all that had befallen them, which filled them with wonder. But when my two sisters saw me with the young man, they envied me on his account, and malevolently plotted against me.

We embarked again, and I experienced the utmost happiness, chiefly owing to the company of the young man; and after we had waited a while till the wind was favourable, we spread our sails, and departed. My sisters sat with me and the young man; and, in their conversation with me, said, O our sister, what dost thou purpose to do with this handsome youth? I answered, I desire to take him as my husband:—and, turning to him, and approaching him, I said, O my master, I wish to make a proposal to thee, and do not thou oppose it. He replied, I hear and obey:—and I then looked towards my sisters, and said to them, This young man is all that I desire, and all the wealth that is here is yours.—Excellent, they replied, is thy determination:—yet still they designed evil against me.—We continued our voyage with a favourable wind, and, quitting the sea of peril, entered the sea of security, across which we proceeded for some days, until we drew near to the city of El-Baṣrah, the buildings of which loomed before us at the approach of evening; but as soon as we had fallen asleep, my sisters took us up in our bed, both myself and the young man, and threw us into the sea. The youth, being unable to swim, was drowned: God recorded him among the company of the martyrs;⁸⁸ while I was registered among those whose life was yet to be preserved; and, accordingly, as soon as I awoke and found myself in the sea, the providence of God supplied me with a piece of timber, upon which I placed myself, and the waves cast me upon the shore of an island.

During the remainder of the night I walked along this island, and in the morning I saw a neck of land, bearing the marks of a man's feet, and uniting with the main land. The sun having now risen, I dried my clothes in its rays, and proceeded along the path that I had discovered until I drew near to the shore upon which stands the city, when I beheld a snake approaching me, and followed by a serpent which was endeavouring to destroy it; the tongue of the snake was hanging from its mouth in consequence of excessive fatigue, and it excited my compassion; so I took up a stone, and threw it at the head of the serpent, which instantly died: the snake then extended a pair of wings, and soared aloft into the sky, leaving me in wonder at the sight. At the time of this occurrence I had become so fatigued, that I now laid myself down and slept; but I awoke after a little while, and found a damsel seated at my feet, and gently rubbing them with her hands; upon which I immediately sat up, feeling ashamed that she should perform this service for me, and said to her, Who art thou, and what dost thou want?—How soon has thou forgotten me! she exclaimed: I am she to whom thou hast just done a kindness, by killing my enemy: I am the snake whom thou savedst from the serpent; for I am a Jinneeyeh, and the serpent was a Jinnee at enmity with me; and none but thou delivered me from him: therefore, as soon as thou didst this, I flew to the ship from which thy sisters cast thee, and transported all that it contained to thy house: I then sunk it; but as to thy sisters, I transformed them by enchantment into two black bitches; for I knew all that they had done to thee: the young man, however, is drowned.—Having thus said, she took me up, and placed me with the two black bitches on the roof of my house: and I found all the treasures that the ship had contained collected in the midst of my house: nothing was lost. She then said to me, I swear by that which was engraved upon the seal of Suleymán, that, if thou do not inflict three hundred lashes upon each of these bitches every day, I will come and transform thee in the like manner:—so I replied, I hear and obey:—and have continued ever since to inflict upon them these stripes, though pitying them while I do so.

The Khaleefeh heard this story with astonishment, and then said to the second lady, And what occasioned the stripes of which thou bearest the marks? She answered as follows:—

THE STORY OF THE SECOND OF THE THREE LADIES OF BAGHDÁD.

O Prince of the Faithful, my father, at his death, left considerable property; and soon after that event I married to one of the wealthiest men of the age, who, when I had lived with him a year, died, and I inherited from him eighty thousand pieces of gold, the portion that fell to me according to the law;⁸⁹ with part of which I made for myself ten suits of clothing, each of the value of a thousand pieces of gold. And as I was sitting one day, there entered my apartment an old woman, disgustingly ugly, who saluted me, and said, I have an orphan daughter whose marriage I am to celebrate this night, and I would have thee obtain a reward and recompense in heaven by thy being present at her nuptial festivity; for she is broken-hearted, having none to befriend her but God, whose name be exalted. She then wept, and kissed my feet; and, being moved with pity and compassion, I assented, upon which she desired me to prepare myself, telling me that she would come at the hour of nightfall and take me; and so saying, she kissed my hand, and departed.

I arose immediately, and attired myself, and when I had completed my preparations, the old woman returned, saying, O my mistress, the ladies of the city have arrived, and I have informed them of thy coming, and they are waiting with joy to receive thee:—so I put on my outer garments, and, taking my female slaves with me, proceeded until we arrived at a street in which a soft wind was delightfully playing, where we saw a gateway over-arched with a marble vault, admirably constructed, forming the entrance to a palace which rose from the earth to the clouds.⁹⁰ On our arrival there, the old woman knocked at the door, and, when it was opened, we entered a carpeted passage, illuminated by lamps and candles, and decorated with jewels and precious metals.⁹¹ Through this passage we passed into a saloon of unequalled magnificence, furnished with mattresses covered with silk, lighted by hanging lamps and by candles, and having, at its upper end, a couch of alabaster decorated with pearls and jewels, and canopied by curtains of satin, from which there came forth a lady beautiful as the moon, who exclaimed to me, Most welcome art thou, O my sister: thou delightest me by thy company, and refreshest my heart. She then sat down again, and said to me, O my sister, I have a brother who hath seen thee at a festivity: he is a young man, more handsome than myself, and, his heart being violently inflamed with love of thee, he hath bribed this old woman to go to thee, and to employ this artifice in order to obtain for me an interview with thee. He desireth to marry thee according to the ordinance of God and his Apostle, and in that which is lawful there is no disgrace.—When I heard these words, and saw myself thus confined in the house so that I could not escape, I replied, I hear and obey:—and the lady, rejoicing at my consent, clapped her hands, and opened a door, upon which there came out from it a young man so surpassingly handsome, that my heart immediately inclined to him. No sooner had he sat down than the Ḳáḍee and four witnesses entered, and saluted us, and proceeded to perform the ceremony of the marriage-contract⁹² between me and the young man; which having done, they departed; and when they had retired, the young man looked towards me, and said, May our night be blessed. He then informed me that he desired to impose a covenant upon me, and, bringing a copy of the Ḳur-án, said, Swear that thou wilt not indulge a preference, nor at all incline, to any man but me:—and when I had sworn to this effect, he rejoiced exceedingly, and embraced me; and the love of him took entire possession of my heart.

We lived together in the utmost happiness for the space of a month, after which I begged that he would allow me to go to the bázár, in order to purchase some stuffs for dress, and, having obtained his permission, went thither in company with the old woman, and seated myself at the shop of a young merchant with whom she was acquainted, and whose father, as she informed me, had died and left him great wealth. She desired him to shew me his most costly stuffs; and while he was occupied in doing so, she began to utter various flattering expressions in praise of him; but I said to her, We have no concern with the praises that thou bestowest upon him; we desire only to make our purchase, and to return home. Meanwhile he produced to us what we wanted, and we handed him the money: he refused, however, to take it, saying, It is an offering of hospitality to you for your visit this day:—whereupon I said to the old woman, If he will not take the money, return to him his stuff. But he would not receive it again, and exclaimed, By Allah, I will take nothing from you: all this is a present from me for a single kiss, which I shall value more than the entire contents of my shop.—What will a kiss profit thee? asked the old woman. Then, turning to me, she said, O my daughter, thou hast heard what the youth hath said: no harm will befall thee if he give thee a kiss, and thou shalt take what thou wantest.—Dost thou not know, said I, that I have taken an oath? She answered, Let him kiss thee then without thy speaking, and so it will be of no consequence to thee, and thou shalt take back thy money. Thus she continued to palliate the matter until I put my head (as it were) into the bag, and consented: so I covered my eyes, and held the edge of my veil in such a manner as to prevent the passengers from seeing me, whereupon he put his mouth to my cheek beneath the veil, but instead of merely kissing me, he lacerated my cheek by a violent bite. I fell into a swoon from the pain, and the old woman laid me on her lap till I recovered, when I found the shop closed, and the old woman uttering expressions of grief, and saying, What God hath averted would have been a greater calamity; let us return home, and do thou feign to be ill, and I will come to thee and apply a remedy that shall cure the wound, and thou wilt quickly be restored.

After remaining there some time longer, I rose, and, in a state of great uneasiness and fear, returned to the house, and professed myself ill, upon which my husband came in to me, and said, What hath befallen thee, O my mistress, during this excursion? I answered, I am not well.—And what is this wound, said he, that is upon thy cheek, and in the soft part? I answered, When I asked thy permission, and went out to-day to purchase some stuff for dress, a camel loaded with firewood drove against me in the crowd, and tore my veil, and wounded my cheek as thou seest, for the streets of this city are narrow.⁹³—To-morrow, then, he exclaimed, I will go to the governor, and make a complaint to him, and he shall hang every seller of firewood in the city.—By Allah, said I, burden not thyself by an injury to any one; for the truth is, that I was riding upon an ass, which took fright with me, and I fell upon the ground, and a stick lacerated my cheek.—If it be so, then, he replied, I will go to-morrow to Jaạfar El-Barmekee, and relate the matter to him, and he shall kill every ass-driver in this city.—Wilt thou, said I, kill all those men on my account, when this which befell me was decreed by God?—Undoubtedly, he answered; and, so saying, he seized me violently, and then sprang up, and uttered a loud cry, upon which the door opened, and there came forth from it seven black slaves, who dragged me from my bed, and threw me down in the middle of the apartment; whereupon he ordered one of them to hold me by my shoulders and to sit upon my head; and another, to sit upon my knees and to hold my feet. A third then came, with a sword in his hand, and said, O my lord, shall I strike her with the sword, and cleave her in twain, that each of these may take a half and throw it into the Tigris for the fish to devour?⁹⁴ For such is the punishment of her who is unfaithful to her oath and to the laws of love.—My husband answered, Strike her, O Saạd:⁹⁵—and the slave, with the drawn sword in his hand, said, Repeat the profession of the faith, and reflect what thou wouldst have to be done, that thou mayest give thy testamentary directions, for this is the end of thy life.—Good slave, I replied, release me for a while that I may do so:—and I raised my head, and, weeping as I spoke, addressed my husband with these verses:—

You render me lovelorn, and remain at ease. You make my wounded eyelid to be restless, and you sleep.

Your abode is between my heart and my eyes; and my heart will not relinquish you, nor my tears conceal my passion.

You made a covenant with me that you would remain faithful; but when you had gained possession of my heart you deceived me.

Will you not pity my love for you and my moaning? Have you yourself been secure from misfortunes?

I conjure you, by Allah, if I die, that you write upon my tombstone, This was a slave of love.

That, perchance, some mourner who hath felt the same flame may pass by the lover's grave, and pity her.⁹⁶

But on hearing these verses, and witnessing my weeping, he became more incensed, and replied in the words of this couplet:—

I reject not the beloved of my heart from weariness: her own guilty conduct is the cause of her punishment.

She desired that another should share with me her love; but the faith of my heart inclineth not to partnership.⁹⁷

I continued to weep, and to endeavour to excite his compassion, saying within myself, I will humble me before him, and address him with soft words, that he may at least refrain from killing me, though he take all that I possess;—but he cried out to the slave, Cleave her in twain; for she is no longer of any value to us.—So the slave approached me, and I now felt assured of my death, and committed myself to God; but suddenly the old woman came and threw herself at my husband's feet, and, kissing them, exclaimed, O my son, by the care with which I nursed thee, I conjure thee to pardon this damsel, for she hath committed no offence that deserveth such a punishment: thou art young, and I fear the effect of the imprecations that she may utter against thee:—and after she had thus addressed him, she wept, and continued to importune him, until, at length, he said, I pardon her, but must cause her to bear upon her person such marks of her offence as shall last for the remainder of her life. So saying, he commanded the slaves to strip off my vest, and, taking a stick cut from a quince-tree, he beat me upon my back and my sides until I became insensible from the violence of the blows, and despaired of my life. He then ordered the slaves to take me away as soon as it was night, accompanied by the old woman, and to throw me into my house in which I formerly resided. They accordingly executed their lord's commands, and when they had deposited me in my house, I applied myself to the healing of my wounds; but, after I had cured myself, my sides still bore the appearance of having been beaten with miḳra'ahs. I continued to apply remedies for four months before I was restored, and then repaired to view the house in which this event had happened; but I found it reduced to ruin, and the whole street pulled down; the site of the house I found occupied by mounds of rubbish, and I knew not the cause.

Under these circumstances, I went to reside with this my sister, who is of the same father as myself, and I found with her these two bitches. Having saluted her, I informed her of all that had befallen me; to which she replied, Who is secure from the afflictions of fortune? Praise be to God who terminated the affair with safety to thy life!—She then related to me her own story, and that of her two sisters, and I remained with her, and neither of us ever mentioned the subject of marriage. Afterwards we were joined by this our other sister, the cateress, who every day goes out to purchase for us whatever we happen to want.

CONCLUSION OF THE STORY OF THE LADIES OF BAGHDÁD, &c.

The Kaleefeh was astonished at this story, and ordered it to be recorded in a book, as an authentic history, and deposited the book in his library. And he said to the first lady, Knowest thou where the Jinneeyeh⁹⁸ who enchanted thy sisters is to be found? She answered, O Prince of the Faithful, she gave me a lock of her hair, and said, When thou desirest my presence, burn a few of these hairs, and I will be with thee quickly, though I should be beyond Mount Ḳáf.—Bring then the hair, said the Khaleefeh. The lady, therefore, produced it; and the Khaleefeh, taking it, burned a portion of it, and, when the odour had diffused itself, the palace shook, and they heard a sound of thunder, and lo, the Jinneeyeh appeared before them. She was a Muslimeh, and therefore greeted the Khaleefeh by saying, Peace be on thee, O Khaleefeh of God!—to which he replied, On you be peace, and the mercy of God, and his blessings!⁹⁹—She then said, Know that this lady hath conferred on me a benefit for which I am unable to requite her; for she rescued me from death, by killing my enemy; and I, having seen what her sisters had done to her, determined to take vengeance upon them; therefore I transformed them by enchantment into two bitches; and, indeed, I had wished rather to kill them, fearing lest they should trouble her; but now, if thou desire their restoration, O Prince of the Faithful, I will restore them, as a favour to thee and to her; for I am one of the true believers.—Do so, said the Khaleefeh; and then we will enter upon the consideration of the affair of the lady who hath been beaten, and examine her case, and if her veracity be established, I will take vengeance for her upon him who hath oppressed her. The Jinneeyeh replied, O Prince of the Faithful, I will guide thee to the discovery of him who acted thus to this lady, and oppressed her, and took her property: he is thy nearest relation. She then took a cup of water, and, having pronounced a spell over it, sprinkled the faces of the two bitches, saying, Be restored to your original human forms!—whereupon they became again two young ladies.—Extolled be the perfection of their Creator!¹⁰⁰ Having done this, the Jinneeyeh said, O Prince of the Faithful, he who beat the lady is thy son El-Emeen, who had heard of her beauty and loveliness:—and she proceeded to relate what had happened. The Khaleefeh was astonished, and exclaimed, Praise be to God for the restoration of these two bitches which hath been effected through my means!—and immediately he summoned before him his son El-Emeen, and inquired of him the history of the lady; and he related to him the truth. He then sent for Ḳáḍees and witnesses, and the first lady and her two sisters who had been transformed into bitches he married to the three mendicants who had related that they were the sons of Kings; and these he made chamberlains of his court, appointing them all that they required, and allotting them apartments in the palace of Baghdád. The lady who had been beaten he restored to his son El-Emeen, giving her a large property, and ordering that the house should be rebuilt in a more handsome style. Lastly, the lady-cateress he took as his own wife; he admitted her at once to his own apartment, and, on the following day, he appointed her a separate lodging for herself, with female slaves to wait upon her: he also allotted to her a regular income; and afterwards built for her a palace.

~

NOTES TO CHAPTER THIRD.

Note 1.—On the Uses of Palm-sticks in various Manufactures. The kind of crate here mentioned is made of jereeds, or palm-sticks, which (being very soft, and easily cut and punched, in their fresh state, and very tough, difficult to break, and light, when dry,) are used in a great variety of manufactures. In making crates or baskets, and stools, bed-frames, coops, &c., a number of jereeds, being placed an inch or more apart, are fixed by two, three, or more, thicker ones, placed transversely. Round holes are punched in the latter, through which the former are inserted; and the whole becomes light and strong as soon as it is dry. Chests are made with thick jereeds placed close together, and others, pared thin, passing transversely through them.

 

Note 2.—Description of the Veils of Arab Women. The modern izár or eezár (for the word is written in two different ways), of Arab women, is a piece of drapery commonly worn by them when they appear in public. It is about two yards or more in width (according to the height of the wearer), and three yards in length: one edge of it being drawn from behind, over the upper part of the head and the forehead, and secured by a band sewed inside, the rest hangs down behind and on each side to the ground, or nearly so, and almost entirely envelops the person; the two ends being held so as nearly to meet in front. Thus it conceals every other part of the dress excepting a small portion of a very loose gown (which is another of the articles of walking or riding apparel), and the face-veil. It is now generally made of white calico, but a similar covering of black silk for the married, and of white silk for the unmarried, is now worn by females of the higher and middle classes, and is called a "ḥabarah."

 

It appears that the kind of face-veil mentioned in the same passage (in Arabic, "ḳináạ,") is a piece of muslin, about a yard or more in length, and somewhat less in width, a portion of which is placed over the head, beneath the izár, the rest hanging down in front, to the waist, or thereabout, and entirely concealing the face. I have often seen Arab women, particularly those of the Wahhábees, wearing veils of this kind composed of printed muslin, completely concealing their features, yet of sufficiently loose fabric to admit of their seeing their way. But the more common kind of Arab face-veil is a long strip of white muslin, or of a kind of black crape, covering the whole of the face excepting the eyes, and reaching nearly to the feet. It is suspended at the top by a narrow band, which passes up the forehead, and which is sewed, as are also the two upper corners of the veil, to a band that is tied round the head. This veil is called "burḳo'." The black kind is often ornamented with gold coins, false pearls, &c., attached to the upper part. It is not so genteel as the white veil, unless for a lady in mourning.

 

Note 3. "El-Móṣil" is the name of the city which Europeans commonly call "Mosul," "Mosoul," &c.; a city long famous for its fine stuffs. Hence our word "muslin," often termed, in Arabic, "Móṣilee," signifying, "of the manufacture of El-Móṣil."

 

Note 4. The wine is mentioned in the Calcutta edition of the first two hundred nights, but not in the edition of Cairo. The lady went to a Christian to purchase her wine because Muslims are not allowed to sell it.

 

Note 5. The "'Othmánee quinces" I suppose to be a kind so called after some person named 'Othmán who introduced it, or was famous for its culture. The term "Sulṭánee," applied to the citrons afterwards mentioned, signifies "imperial."

 

Note 6. A list of these sweets is given in my original, but I have thought it better to omit the names.

 

Note 7. The "willow-flower-water" is prepared from the sweet-scented flowers of the Oriental willow, called "bán" and "khiláf" or "khaláf;" a twig of which is, among the Arabs, a favourite emblem of a graceful female.

 

Note 8.—On the Vessels used for Sprinkling and Perfuming. The sprinkling-bottle, here called "mirashsh," is more commonly called "ḳumḳum," and has been alluded to in a former note, as having a spherical or wide body, and a long and narrow neck. It is generally about eight inches high, and of plain or gilt silver, or of fine brass, or china, or glass; and has a cover pierced with a small hole. This vessel is used in the houses of the rich to sprinkle a guest or visiter, before he rises to take his leave, with rose-water; after which ceremony, a page or servant presents to him a kind of censer, called "mibkharah," which is generally of one or other of the metals above mentioned, and about the same height as the ḳumḳum; and he wafts the smoke which rises from it towards his face, beard, &c., with the right hand. The body of the mibkharah, the form of which is nearly globular, surmounts a stem rising from the centre of a small circular tray; the upper half is a cover pierced with apertures for the escape of the smoke; and the lower half, in which some burning charcoal is placed, is lined, or half filled, with gypsum-plaster. Aloes-wood, previously moistened, or some other odoriferous substance, is placed upon the burning coals; and sometimes, in the houses of very wealthy persons, ambergris is used.

 

Note 9. This description of the outer door of a house in Baghdád is an obvious absurdity; but none of the copies of the original to which I have access authorizes my substituting "gilt" for "plated with gold;" all here agreeing in the use of words which have the latter sense.

 

Note 10. In their eagerness to obtain the earliest possible sight of the new moon which marks the period of the commencement of the Ramaḍán, lest they should not begin their fast as soon as the law requires, the Muslims often see the crescent one night earlier in this than in any other month. The comparison of an eyebrow to the new moon of Ramaḍán expresses, therefore, its extreme thinness, as well as its arched form. To reduce its natural thickness, and to give it this form, scissors are often used.

 

Note 11. "The seal of Suleymán" is a name given by the Arabs to a six-pointed star formed by two equilateral triangles intersecting each other, and to the flower which we, also, call "Solomon's seal." I fear that the reader will not consider the comparison very apposite, unless the allusion be to a beautiful red berry which, I am informed, is borne by the flower here mentioned.

 

Note 12.—Description of Apartments in Arab Houses. Most of the descriptions of interior domestic architecture which occur in the present work, I may aptly illustrate by availing myself of observations made in Cairo. In the houses of persons of the higher and middle classes in this city, the different apartments generally resemble each other in several respects, and are similarly furnished. The greater portion of the floor is elevated about half a foot, or somewhat more, above the rest. The higher portion is called "leewán" (a corruption of "el-eewán"), and the lower, "durḳá'ah," from the Persian "dar-gáh." When there is but one leewán, the durḳá'ah occupies the lower end, extending from the door to the opposite wall. In a handsome house, it is usually paved with white and black marble, and little pieces of red tile, inlaid in tasteful and complicated patterns; and if the room is on the ground-floor, and sometimes in other cases, it has, in the centre, a fountain which plays into a small, shallow pool, lined with coloured marbles, &c., like the surrounding pavement. The shoes, or slippers, are left upon the durḳá'ah previously to stepping upon the leewán. The latter is generally paved with common stone, and covered with a mat in summer, and a carpet over this in winter; and a mattress and cushions are placed against each of its three walls, composing what is called a "deewán," or divan. The mattress, which is commonly about three feet wide, and three or four inches thick, is placed either on the floor or on a raised frame or a slightly-elevated pavement; and the cushions, which are usually of a length equal to the width of the mattress, and of a height equal to half that measure, lean against the wall. Both mattresses and cushions are stuffed with cotton, and are covered with printed calico, cloth, or some more expensive stuff. The deewán which extends along the upper end of the leewán is called the "ṣadr," and is the most honourable: and the chief place on this seat is the corner which is to the right of a person facing this end of the room; the other corner is the next in point of honour; and the intermediate places on the same deewán are more honourable than those on the two side-deewáns. To a superior, and often to an equal, the master or mistress yields the chief place. The corners are often furnished with an additional mattress, of a square form, just large enough for one person, placed upon the other mattress, and with two additional (but smaller) cushions to recline against. The walls are, for the most part, plastered and white-washed, and generally have two or more shallow cupboards, the doors of which, as well as those of the apartments, are fancifully constructed with small panels. The windows, which are chiefly composed of curious wooden lattice-work, serving to screen the inhabitants from the view of persons without, as also to admit both light and air, commonly project outwards, and are furnished with mattresses and cushions. In many houses there are, above these, small windows of coloured glass, representing bunches of flowers, &c. The ceiling is of wood, and certain portions of it, which are carved, or otherwise ornamented by fanciful carpentry, are usually painted with bright colours, such as red, green, and blue, and sometimes varied with gilding; but the greater part of the wood-work is generally left unpainted.

 

The word in the original text which I translate "saloon," is "ḳá'ah." This term is applied to a large and lofty apartment, commonly having two leewáns, on opposite sides of the durḳá'ah. One of these is, in most instances, larger than the other, and is held to be the more honourable part. Some ḳá'ahs, containing three leewáns, one of these being opposite the entrance, or four leewáns composing the form of a cross with the durḳá'ah in the centre, communicate with small chambers or closets, or have elevated recesses which are furnished in the same manner as the leewáns. That part of the roof which is over the durḳá'ah rises above the rest, sometimes to nearly twice the height of the latter, and is generally surmounted by a lantern of wooden lattice-work to admit the air.

 

Note 13. In the Cairo edition, the couch is described as being in the midst of the saloon; but this is inconsistent with what follows.

 

Note 14.—Of Bábil, and the Angels Hároot and Mároot. Bábil, or Babel, is regarded by the Muslims as the fountain-head of the science of magic, which was, and, as most think, still is, taught there to mankind by two fallen angels, named Hároot and Mároot, who are there suspended by the feet in a great pit closed by a mass of rock.

 

According to the account of them generally received as correct, these two angels, in consequence of their want of compassion for the frailties of mankind, were rendered, by God, susceptible of human passions, and sent down upon the earth to be tempted: they both sinned; and, being permitted to choose whether they would be punished in this life or in the other, chose the former; but they were sent down not merely to experience temptation, being also appointed to tempt others by means of their knowledge of magic; though it appears that they were commanded not to teach this art to any man "until they had said, Verily we are a temptation; therefore, be not an unbeliever."-–The celebrated traditionist Mujáhid is related to have visited them, under the guidance of a Jew. Having removed the mass of rock from the mouth of the pit, or well, they entered. Mujáhid had been previously charged by the Jew not to mention the name of God in their presence; but when he beheld them, resembling in size two huge mountains, and suspended upside-down, with irons attached to their necks and knees, he could not refrain from uttering the forbidden name; whereupon the two angels became so violently agitated that they almost broke the irons which confined them, and Mujáhid and his guide fled back in consternation.

 

Note 15. The meaning conveyed by this comparison is "tall and slender."

 

Note 16. In the MS. from which the old translation was made, it appears that this lady is called Zubeydeh (which was the name of the daughter of Jaạfar the son of El-Manṣoor, and wife of Er-Rasheed); the portress, Ṣáfiyeh; and the cateress, Ámineh; but no names are given to them in any of the copies of the original to which I have access.

 

Note 17. Literally, "two nuṣfs." "Nuṣf," vulgarly pronounced by the Egyptians "nuṣṣ," and signifying "half," is the name of a small Egyptian coin made of a mixture of silver and copper, and now equivalent to something less than a quarter of a farthing; but this name was originally given to the half-dirhems which were struck in the reign of the Sulṭán El-Mu-eiyad, in the early part of the ninth century of the Flight, or of the fifteenth of our era. In the Calcutta edition of the first two hundred nights, and in the edition of Breslau, we read here "two dirhems," instead of "two nuṣfs." [The coin here mentioned still bears the name "Mu-eiyadee," or, vulgarly, "Meiyadee." In the latest coinage, copper has been substituted for the mixed metal. Ed.]

 

Note 18. The "menáreh" is the tower of a mosque, commonly called by English writers "minaret," which generally rises from a square base.

 

Note 19. It is a common custom in the East to seal the doors of store-houses with a lump of clay, lest the lock should be picked.

 

Note 20. I here deviate a little from the Cairo edition, in which the cateress is described as having drunk three cups of wine successively before she handed any to her sisters. My reason for this will presently be seen.

 

Note 21. Thus in two editions. In the Cairo edition, "tukellimuhu" is put for "telkumuhu."

 

Note 22. On Wine, Fruits, Flowers, and Music, in Illustration of Arab Carousals. I here pass over an extremely objectionable scene, which, it is to be hoped, would convey a very erroneous idea of the manners of Arab ladies; though I have witnessed, at private festivities in Cairo, abominable scenes, of which ladies, screened behind lattices, were spectators. Can the same be said with respect to the previous carousal? This is a question which cannot be answered in a few words.

 

The prohibition of wine, or, rather, of fermented and intoxicating liquors, being one of the most remarkable and important points of the Mohammadan religion, it might be imagined that the frequent stories in this work, describing parties of Muslims as habitually indulging in the use of forbidden beverages, are scandalous misrepresentations of Arab manners and customs. There are, however, many similar anecdotes interspersed in the works of Arab historians, which (though many of them are probably untrue in their application to particular individuals) could not have been offered to the public by such writers if they were not of a nature consistent with the customs of a considerable class of the Arab nation.

 

In investigating this subject, it is necessary, in the first place, to state, that there is a kind of wine which Muslims are permitted to drink. It is properly called "nebeedh" (a name which is now given to prohibited kinds of wine), and is generally prepared by putting dry grapes, or dry dates, in water, to extract their sweetness, and suffering the liquor to ferment slightly, until it acquires a little sharpness or pungency. The Prophet himself was in the habit of drinking wine of this kind, which was prepared for him in the first part of the night; he drank it on the first and second days following; but if any remained on the morning of the third day, he either gave it to his servants or ordered it to be poured out upon the ground. Such beverages have, therefore, been drunk by the strictest of his followers; and Ibn-Khaldoon strongly argues that nebeedh thus prepared from dates was the kind of wine used by the Khaleefehs Hároon Er-Rasheed and El-Ma-moon, and several other eminent men, who have been commonly accused of habitually and publicly indulging in debauches of wine properly so called; that is, of inebriating liquors.

 

Nebeedh, prepared from raisins, is commonly sold in Arab towns, under the name of "zebeeb," which signifies "raisins." This I have often drunk in Cairo; but never could perceive that it was in the slightest degree fermented. Other beverages, to which the name of "nebeedh" has been applied (though, like zebeeb, no longer called by that name), are also sold in Arab towns. The most common of these is an infusion of licorice, and called by the name of the root, "'erḳ-soos." The nebeedh of dates is sold in Cairo with the dates themselves in the liquor; and in like manner is that of figs. Under the same appellation of "nebeedh" have been classed the different kinds of beer now commonly called "boozeh," which have been mentioned in former pages. Opium, hemp, &c., are now more frequently used by the Muslims to induce intoxication or exhilaration. The young leaves of the hemp are generally used alone, or mixed with tobacco, for smoking; and the capsules, without the seeds, enter into the composition of several intoxicating conserves. Some remarks upon this subject have been inserted in a former note.

 

By my own experience I am but little qualified to pronounce an opinion respecting the prevalence of drinking wine among the Arabs; for, never drinking it myself, I had little opportunity of observing others do so during my residence among Muslims. I judge, therefore, from the conversations and writings of Arabs, which justify me in asserting that the practice of drinking wine in private, and by select parties, is far from being uncommon among modern Muslims, though certainly more so than it was before the introduction of tobacco into the East, in the beginning of the seventeenth century of our era; for this herb, being in a slight degree exhilarating, and at the same time soothing, and unattended by the injurious effects that result from wine, is a sufficient luxury to many who, without it, would have recourse to intoxicating beverages merely to pass away hours of idleness. The use of coffee, too, which became common in Egypt, Syria, and other countries, besides Arabia, a century earlier than tobacco, doubtless tended to render the habit of drinking wine less general. That it was adopted as a substitute for wine appears even from its name, "ḳahweh," an old Arabic term for wine; whence the Turkish "ḳahveh," the Italian "caffe," and our "coffee."

 

There is an Arabic work of some celebrity, and not of small extent, entitled "Ḥalbet el-Kumeyt," apparently written shortly before the Arabs were in possession of the first of the above-mentioned substitutes for wine, nearly the whole of which consists of anecdotes and verses relating to the pleasures resulting from, or attendant upon, the use of wine; a few pages at the end being devoted to the condemnation of this practice, or, in other words, to prove the worthlessness of all that precedes. Of this work I possess a copy, a quarto volume of 464 pages. I have endeavoured to skim its cream; but found it impossible to do so without collecting, at the same time, a considerable quantity of most filthy scum; for it is characterised by wit and humour plentifully interlarded with the grossest and most revolting obscenity; yet it serves to confirm what has been above asserted. The mere existence of such a work (and it is not the only one of the kind), written by a man of learning, and I believe a Ḳáḍee, a judge, or one holding the honourable office of a guardian of religion and morality,—written, too, evidently with pleasure, notwithstanding his assertion to the contrary,—is a strong argument in favour of the prevalence of the practice which it paints in the most fascinating colours, and then condemns. Its author terminates a chapter (the ninth), in which many well-known persons are mentioned as having been addicted to wine, by saying, that the Khaleefehs, Emeers, and Wezeers, so addicted, are too numerous to name in such a work; and by relating a story of a man who placed his own wife in pledge in the hands of a wine-merchant, after having expended in the purchase of the forbidden liquor all the property that he possessed. He excuses himself (in his preface) for writing this book, by saying that he had been ordered to do so by one whom he could not disobey; thus giving us a pretty strong proof that a great man in his time was not ashamed of avowing his fondness for the prohibited enjoyment. If, then, we admit the respectable authority of Ibn-Khaldoon, and acquit of the vice of drunkenness those illustrious individuals whose characters he vindicates, we must still regard most of the anecdotes relating to the carousals of other persons as being not without foundation.

 

One of my friends, who enjoys a high reputation, ranking among the most distinguished of the 'Ulamà of Cairo, is well known to his intimate acquaintances as frequently indulging in the use of forbidden beverages with a few select associates. I disturbed him and his companions by an evening visit on one of these occasions, and was kept waiting within the street-door while the guests quickly removed everything that would give me any indication of the manner in which they had been employed; for the announcement of my (assumed) name, and their knowledge of my abstemious character, completely disconcerted them. I found them, however, in the best humour. They had contrived, it appeared, to fill with wine a china bottle, of the kind used at that season (winter) for water; and when any one of them asked the servant for water, this bottle was brought to him; but when I made the same demand, my host told me that there was a bottle of water on the sill of the window behind that part of the deewán upon which I was seated. The evening passed away very pleasantly, and I should not have known how unwelcome was my intrusion had not one of the guests with whom I was intimately acquainted, in walking part of the way home with me, explained to me the whole occurrence. There was with us a third person, who, thinking that my antipathy to wine was feigned, asked me to stop at his house on my way, and take a cup of "white coffee," by which he meant brandy.

 

Another of my Muslim acquaintances in Cairo I frequently met at the house of a mutual friend, where, though he was in most respects very bigoted, he was in the habit of indulging in wine. For some time he refrained from this gratification when I was present; but at length my presence became so irksome to him, that he ventured to enter into an argument with me on the subject of the prohibition. The only answer I could give to his question, "Why is wine forbidden?"—was in the words of the Ḳur-án, "Because it is the source of more evil than profit." This suited his purpose, as I intended it should; and he asked, "What evil results from it?" I answered, "Intoxication and quarrels, &c."—"Then," said he, "if a man take not enough to intoxicate him there is no harm;"—and finding that I acquiesced by silence, he added, "I am in the habit of taking a little; but never enough to intoxicate. Boy, bring me a glass."—He was the only Muslim, however, whom I have heard to argue against the absolute interdiction of inebriating liquors.

 

Histories tell us that some of the early followers of the Prophet indulged in wine, holding the text above referred to as indecisive; and that Moḥammad was at first doubtful upon this subject appears from another text, in which his followers were told not to come to prayer when they were drunk, until they should know what they would say; an injunction somewhat similar to one in the Bible; but when frequent and severe contentions resulted from their use of wine, the following more decided condemnation of the practice was pronounced:—"O ye who have become believers, verily wine and lots and images and divining-arrows are an abomination of the work of the Devil; therefore, avoid them, that ye may prosper." This law is absolute: its violation in the smallest degree is criminal. The punishment ordained by the law for drinking (or, according to most doctors, for even tasting) wine or spirits, or inducing intoxication by any other means, on ordinary occasions, is the infliction of eighty stripes in the case of a free man, and forty in that of a slave; but if the crime be openly committed in the course of any day of the month of Ramaḍán, when others are fasting, the punishment prescribed is death!

 

The prohibition of wine hindered many of the Prophet's contemporaries from embracing his religion. It is said that the famous poet El-Aạshà, who was one of them, delayed to join his cause on this account, until death prevented him. A person passing by his tomb (at Menfooḥáh, in El-Yemámeh), and observing that it was moist, asked the reason, and was answered, that the young men of the place, considering him still as their cup-companion, drank wine over his grave, and poured his cup upon it. Yet many of the most respectable of the pagan Arabs, like certain of the Jews and early Christians, abstained totally from wine, from a feeling of its injurious effects upon morals, and, in their climate, upon health; or, more especially, from the fear of being led by it into the commission of foolish and degrading actions. Thus, Ḳeys the son of 'Áṣim, being one night overcome with wine, attempted to grasp the moon, and swore that he would not quit the spot where he stood until he had laid hold of it: after leaping several times with the view of doing so, he fell flat upon his face; and when he recovered his senses, and was acquainted with the cause of his face being bruised, he made a solemn vow to abstain from wine ever after. A similar feeling operated upon many Muslims more than religious principle. The Khaleefeh 'Abd-El-Melik Ibn-Marwán took pleasure in the company of a slave named Naṣeeb, and one day desired him to drink with him. The slave replied, "O Prince of the Faithful, I am not related to thee, nor have I any authority over thee, and I am of no rank or lineage: I am a black slave, and my wit and politeness have drawn me into thy favour: how then shall I take that which will plunder me of these two qualities; and by what shall I then propitiate thee?" The Khaleefeh admired and excused him.

 

It was the custom of many Muslim princes, as might be inferred from the above anecdote, to admit the meanest of their dependants to participate in their unlawful carousals when they could have no better companions; but poets and musicians were their more common associates on these occasions; and these two classes, and especially the latter, are in the present day the most addicted to intoxicating liquors. Few modern Arab musicians are so well contented with extraordinary payment and mere sweet sherbet as with a moderate fee and plenty of wine and brandy; and many of them deem even wine but a sorry beverage.

 

It was usual with the host and guests at wine-parties to wear dresses of bright colours, red, yellow, and green; and to perfume their beards and mustaches with civet, or to have rose-water sprinkled upon them; and ambergris or aloes-wood, or some other odoriferous substance, placed upon burning coals in a censer, diffused a delicious fragrance throughout the saloon of the revels.

 

The wine, it appears, was rather thick; for it was necessary to strain it: it was probably sweet, and not strong; for it was drunk in large quantities. Frequently, perhaps, it was nebeedh of dry raisins kept longer than the law allows. It was usually kept in a large earthen vessel, called "denn," high, and small at the bottom, which was partly imbedded in the earth to keep it upright. The name of this vessel is now given to a cask of wood; but the kind above mentioned was of earth; for it was easily broken.—A famous saint, Abu-l-Ḥoseyn En-Nooree, seeing a vessel on the Tigris containing thirty denns belonging to the Khaleefeh El-Moạtaḍid, and being told that they contained wine, took a boat-pole, and broke them all, excepting one. When brought before the Khaleefeh to answer for this action, and asked by him, "Who made thee Moḥtesib?" he boldly answered, "He who made thee Khaleefeh!"—and was pardoned.—Pitch was used by the Arabs, as it was by the Greeks and Romans, for the purpose of curing their wine; the interior of the denn being coated with it. A smaller kind of earthen jar, or amphora, and a bottle of leather, or of glass, were also used. The wine was transferred for the table to glass jugs, or long-spouted ewers. These and the cups were placed upon a round embroidered cloth spread on the floor, or upon a round tray. The latter now is in general use, and is supported on a low stool, described in a former note, as being used at ordinary meals. The guests sat around, reclining against pillars; or they sat upon the deewán, and a page or slave handed the cup, having on his right arm a richly-embroidered napkin: the person after drinking took the end of this to wipe his lips. The cups are often described as holding a fluid pound, or little less than an English pint; and this is to be understood literally, or nearly so: they were commonly of cut glass; but some were of crystal, or silver, or gold. With these and the ewers or jugs were placed several saucers, or small dishes, of fresh and dried fruits; and fans and fly-whisks, of the kinds described on a former occasion, were used by the guests.

 

The most common and esteemed fruits in the countries inhabited by the Arabs may here be mentioned.

 

The date deserves the first place. The Prophet's favourite fruits were fresh dates and water-melons; and he ate them both together. "Honour," said he, "your paternal aunt, the date-palm; for she was created of the earth of which Adam was formed." It is said that God hath given this tree as a peculiar favour to the Muslims; that he hath decreed all the date-palms in the world to them, and they have accordingly conquered every country in which these trees are found; and all are said to have derived their origin from the Hejáz. The palm-tree has several well-known properties that render it an emblem of a human being; among which are these; that if the head be cut off, the tree dies; and if a branch be cut off, another does not grow in its place. Dates are preserved in a moist state by being merely pressed together in a basket or skin, and thus prepared are called "'ajweh." There are many varieties of this fruit. The pith or heart of the palm is esteemed for its delicate flavour.

 

The water-melon, from what has been said of it above, ought to be ranked next; and it really merits this distinction. "Whoso eateth," said the Prophet, "a mouthful of water-melon, God writeth for him a thousand good works, and cancelleth a thousand evil works, and raiseth him a thousand degrees; for it came from Paradise;"—and again, "The water-melon is food and drink, acid and alkali, and a support of life," &c. The varieties of this fruit are very numerous.

 

The banana is a delicious fruit. The Prophet pronounced the banana-tree to be the only thing on earth that resembles a thing in Paradise; because it bears fruit both in winter and summer.

 

The pomegranate is another celebrated fruit. Every pomegranate, according to the Prophet, contains a fecundating seed from Paradise.

 

The other most common and esteemed fruits are the following:—the apple, pear, quince, apricot, peach, fig, sycamore-fig, grape, lote, jujube, plum, walnut, almond, hazel-nut, pistachio-nut, orange, Seville-orange, lime and lemon, citron, mulberry, olive, and sugar-cane.

 

Of a selection of these fruits consists the dessert which accompanies the wine; but the table is not complete without a bunch or two of flowers placed in the midst.

 

Though the Arabs are far from being remarkable for exhibiting taste in the planning of their gardens, they are passionately fond of flowers, and especially of the rose.—The Khaleefeh El-Mutawekkil monopolized roses for his own enjoyment; saying, "I am the King of Sulṭáns, and the rose is the king of sweet-scented flowers; therefore each of us is most worthy of the other for a companion." The rose, in his time, was seen nowhere but in his palace: during the season of this flower he wore rose-coloured clothes; and his carpets, &c., were sprinkled with rose-water. A similar passion for the rose is said to have distinguished a weaver, in the reign of El-Ma-moon. He was constantly employed at his loom every day of the year, even during the congregational prayers of Friday, excepting in the rose-season, when he abandoned his work, and gave himself up to the enjoyment of wine, early in the morning and late in the evening, loudly proclaiming his revels by singing,—

"The season has become pleasant! The time of the rose has come! Take your morning potations, as long as the rose has blossoms and flowers!"

When he resumed his work, he made it known by singing aloud,—

"If my Lord prolong my life until the rose-season, I will take again my morning potations: but if I die before it, alas! for the loss of the rose and wine!

"I implore the God of the supreme throne, whose glory be extolled, that my heart may continually enjoy the evening potations to the day of resurrection."

—The Khaleefeh was so amused with the humour of this man, that he granted him an annual pension of ten thousand dirhems to enable him to enjoy himself amply on these occasions.—Another anecdote may be added to shew the estimation of the rose in the mind of an Arab. It is said that Rowḥ Ibn-Ḥátim, the governor of the province of Northern Africa, was sitting one day, with a female slave, in an apartment of his palace, when a eunuch brought him a jar full of red and white roses, which a man had offered as a present. He ordered the eunuch to fill the jar with silver in return; but his concubine said, "O my lord, thou hast not acted equitably towards the man; for his present to thee is of two colours, red and white." The Emeer replied, "Thou hast said truly;" and gave orders to fill the jar for him with silver and gold (dirhems and deenárs) intermixed.—Some persons preserve roses during the whole of the year, in the following manner. They take a number of rose-buds, and fill with them a new earthen jar, and, after closing its mouth with mud, so as to render it impervious to the air, bury it in the earth. Whenever they want a few roses, they take out some of these buds, which they find unaltered, sprinkle a little water upon them, and leave them for a short time in the air, when they open, and appear as if just gathered.—The rose is even a subject of miracles. It is related by Ibn-Ḳuteybeh, that there grows in India a kind of rose upon the leaves of which is inscribed, "There is no deity but God." But I find a more particular account of this miraculous rose. A person, who professed to have seen it, said, "I went into India, and I saw, at one of its towns, a large rose, sweet-scented, upon which was inscribed, in white characters, 'There is no deity but God; Moḥammad is God's apostle: Aboo-Bekr is the very veracious: 'Omar is the discriminator;' and I doubted of this, whether it had been done by art; so I took one of the blossoms not yet opened, and in it was the same inscription; and there were many of the same kind there. The people of that place worshipped stones, and knew not God, to whom be ascribed might and glory."—Roses are announced for sale in the streets of Cairo by the cry of "The rose was a thorn: from the sweat of the Prophet it blossomed!" in allusion to a miracle recorded of Moḥammad. "When I was taken up into heaven," said the Prophet, "some of my sweat fell upon the earth, and from it sprang the rose; and whoever would smell my scent, let him smell the rose." In another tradition it is said, "The white rose was created from my sweat on the night of the Meạráj; and the red rose, from the sweat of Jebraeel; and the yellow rose, from the sweat of El-Buráḳ."—The Persians take especial delight in roses; sometimes spreading them as carpets or beds on which to sit or recline in their revellings.

 

But there is a flower pronounced more excellent than the rose; that of the Egyptian privet, or Lawsonia inermis. Moḥammad said, "The chief of the sweet-scented flowers of this world and of the next is the fághiyeh;" and this was his favourite flower. I approve of his taste; for this flower, which grows in clusters somewhat like those of the lilac, has a most delicious fragrance. But, on account of discrepancies in different traditions, a Muslim may, with a clear conscience, prefer either of the two flowers next mentioned.

 

The Prophet said of the violet, "The excellence of the extract of violets, above all other extracts, is as the excellence of me above all the rest of the creation: it is cold in summer and hot in winter:" and, in another tradition, "The excellence of the violet is as the excellence of El-Islám above all other religions." A delicious sherbet is made of a conserve of sugar and violet-flowers.

The myrtle is the rival of the violet. "Adam," said the Prophet, "fell down from Paradise with three things; the myrtle, which is the chief of sweet-scented flowers in this world; an ear of wheat, which is the chief of all kinds of food in this world; and pressed dates, which are the chief of the fruits of this world."

 

The anemone was monopolized for his own enjoyment by Noạmán Ibn-El-Mundhir (King of El-Ḥeereh, and contemporary of Moḥammad), as the rose was afterwards by El-Mutawekkil.

 

Another flower much admired and celebrated in the East is the gilliflower. There are three principal kinds; the most esteemed is the yellow, or golden-coloured, which has a delicious scent both by night and day; the next, the purple, and other dark kinds, which have a scent only in the night; the least esteemed, the white, which has no scent. The yellow gilliflower is an emblem of a neglected lover.

 

The narcissus is very highly esteemed. Galen says, "He who has two cakes of bread, let him dispose of one of them for some flowers of the narcissus; for bread is the food of the body, and the narcissus is the food of the soul." Hippocrates, too, gave a similar opinion.

 

The following flowers complete the list of those celebrated as most appropriate to add to the delights of wine:—the jasmine, eglantine, Seville-orange-flower, lily, sweet-basil, wild thyme, buphthalmum, chamomile, nenuphar, lotus, pomegranate-flower, poppy, ketmia, crocus or saffron, safflower, flax, the blossoms of different kinds of bean, and those of the almond.

 

A sprig of Oriental willow adds much to the charms of a bunch of flowers, being the favourite symbol of a graceful female.

 

But I have not yet mentioned all that contributes to the pleasures of an Eastern carousal. For the juice of the grape is not fully relished without melodious sounds. "Wine is as the body; music, as the soul; and joy is their offspring." All the five senses should be gratified. For this reason, an Arab toper, who had nothing, it appears, but wine to enjoy, exclaimed,—

"Ho! give me wine to drink; and tell me, 'This is wine.'"

For, on drinking, his sight and smell and taste and touch would all be affected; but it was desirable that his hearing should also be pleased.

 

Music was condemned by the Prophet almost as severely as wine. "Singing and hearing songs," said he, "cause hypocrisy to grow in the heart, like as water promoteth the growth of corn:"—and musical instruments he declared to be among the most powerful means by which the Devil seduces man. An instrument of music is the Devil's muëddin, serving to call men to his worship, as stated in a former note. Of the hypocrisy of those attached to music, the following anecdote presents an instance:—A drunken young man with a lute in his hand was brought one night before the Khaleefeh 'Abd-El-Melik the son of Marwán, who, pointing to the instrument, asked what it was, and what was its use. The youth made no answer; so he asked those around him; but they also remained silent, till one, more bold than the rest, said, "O Prince of the Faithful, this is a lute: it is made by taking some wood of the pistachio-tree, and cutting it into thin pieces, and glueing these together, and then attaching over them these chords, which, when a beautiful girl touches them, send forth sounds more pleasant than those of rain falling upon a desert land; and my wife is separated from me by a triple divorce if every one in this council is not acquainted with it, and doth not know it as well as I do, and thou the first of them, O Prince of the Faithful." The Khaleefeh laughed, and ordered that the young man should be discharged.

 

The latter saying of the Prophet, respecting the Devil, suggests to me the insertion of another anecdote, related of himself by Ibráheem El-Móṣilee, the father of Is-ḥáḳ; both of whom were very celebrated musicians. I give a translation of it somewhat abridged.—"I asked Er-Rasheed," says Ibráheem, "to grant me permission to spend a day at home with my female slaves and brothers; and he gave me two thousand deenárs, and appointed the next Saturday for this purpose. I caused the meats and wine and other necessaries to be prepared, and ordered the chamberlain to close the door, and admit no one: but while I was sitting, with my attendants standing in the form of a curved line before me, there entered, and approached me, a sheykh, reverend and dignified and comely in appearance, wearing short khuffs, and two soft gowns, with a ḳalensuweh upon his head, and in his hand a silver-headed staff; and sweet odours were diffused from his clothes. I was enraged with the chamberlain for admitting him; but on his saluting me in a very courteous manner, I returned his salutation, and desired him to sit down. He then began to repeat to me stories, tales of war, and poetry; so that my anger was appeased, and it appeared to me that my servants had not presumed to admit him until acquainted with his politeness and courteousness; I therefore said to him, 'Hast thou any inclination for meat?' He answered, 'I have no want of it.'—'And the wine?' said I. He replied, 'Yes.' So I drank a large cupful, and he did the same, and then said to me, 'O Ibráheem, wilt thou let us hear some specimen of thy art in which thou hast excelled the people of thy profession?' I was angry at his words; but I made light of the matter, and, having taken the lute and tuned it, I played and sang; whereupon he said, 'Thou hast performed well, O Ibráheem.' I became more enraged, and said within myself, 'He is not content with coming hither without permission, and asking me to sing, but he calls me by my name, and proves himself unworthy of my conversation.' He then said, 'Wilt thou let us hear more? If so, we will requite thee.' And I took the lute, and sang, using my utmost care, on account of his saying, 'we will requite thee.' He was moved with delight, and said, 'Thou hast performed well, O my master Ibráheem:'—adding, 'Wilt thou permit thy slave to sing?' I answered, 'As thou pleasest:'—but thinking lightly of his sense to sing after me. He took the lute, and tuned it; and, by Allah! I imagined that the lute spoke in his hands with an eloquent Arab tongue. He proceeded to sing some verses commencing,—

 

'My heart is wounded! Who will give me, for it, a heart without a wound?'

The narrator continues by saying, that he was struck dumb and motionless with ecstasy; and that the strange sheykh, after having played and sung again, and taught him an enchanting air (with which he afterwards enraptured his patron, the Khaleefeh), vanished. Ibráheem, in alarm, seized his sword; and was the more amazed when he found that the porter had not seen the stranger enter or leave the house; but he heard his voice again, outside, telling him that he was Aboo-Murrah (the Devil).—Two other anecdotes of a similar kind are related in the work from which the above is taken.

 

Ibráheem El-Móṣilee, his son Is-ḥáḳ, and Mukháriḳ (a pupil of the former), were especially celebrated among the Arab musicians, and among the distinguished men of the reign of Hároon Er-Rasheed. Is-ḥáḳ El-Móṣilee relates, of his father Ibráheem, that when Er-Rasheed took him into his service, he gave him a hundred and fifty thousand dirhems, and allotted him a monthly pension of ten thousand dirhems, besides occasional presents [one of which is mentioned as amounting to a hundred thousand dirhems for a single song], and the produce of his (Ibráheem's) farms: he had food constantly prepared for him; three sheep every day for his kitchen, besides birds; three thousand dirhems were allowed him for fruits, perfumes, &c., every month, and a thousand dirhems for his clothing; "and with all this," says his son, "he died without leaving more than three thousand deenárs, a sum not equal to his debts, which I paid after his death."—Ibráheem was of Persian origin, and of a high family. He was commonly called the Nedeem (or cup-companion), being Er-Rasheed's favourite companion at the wine-table; and his son, who enjoyed the like distinction with El-Ma-moon, received the same appellation, as well as that of "Son of the Nedeem." Ibráheem was the most famous musician of his time, at least till his son attained celebrity.

 

Is-ḥáḳ El-Móṣilee was especially famous as a musician; but he was also a good poet, accomplished in general literature, and endowed with great wit. He was honoured above all other persons in the pay of El-Ma-moon, and enjoyed a long life; but for many years before his death he was blind.

 

Mukháriḳ appears to have rivalled his master Ibráheem. The latter, he relates, took him to perform before Er-Rasheed, who used to have a curtain suspended between him and the musicians. "Others," he says, "sang, and he was unmoved; but when I sang, he came forth from behind the curtain, and exclaimed, 'Young man, hither!' and he seated me upon the sereer [a kind of couch], and gave me thirty thousand dirhems." The following anecdote (which I abridge a little in translation) shews his excellence in the art which he professed, and the effect of melody on an Arab:—"After drinking with the Khaleefeh a whole night, I asked his permission," says he, "to take the air in the Ruṣáfeh, which he granted; and while I was walking there, I saw a damsel who appeared as if the rising sun beamed from her face. She had a basket, and I followed her. She stopped at a fruiterer's, and bought some fruit; and observing that I was following her, she looked back and abused me several times; but still I followed her until she arrived at a great door, after having filled her basket with fruits and flowers and similar things. When she had entered, and the door was closed behind her, I sat down opposite to it, deprived of my reason by her beauty; and knew that there must be in the house a wine-party. The sun went down upon me while I sat there; and at length there came two handsome young men on asses, and they knocked at the door, and when they were admitted I entered with them; the master of the house thinking that I was their companion, and they imagining that I was one of his friends. A repast was brought, and we ate, and washed our hands, and were perfumed. The master of the house then said to the two young men, 'Have ye any desire that I should call such a one?' (mentioning a female name). They answered, 'If thou wilt grant us the favour, well:'—so he called for her, and she came, and lo, she was the maiden whom I had seen before, and who had abused me. A servant-maid preceded her, bearing her lute, which she placed in her lap. Wine was then brought, and she sang while we drank, and shook with delight. 'Whose air is that?' they asked. She answered, 'Seedee Mukháriḳ's.' She then sang another air, which, also, she said was mine; while they drank by pints; she looking aside and doubtfully at me until I lost my patience, and called out to her to do her best: but in attempting to do so, singing a third air, she overstrained her voice, and I said, 'Thou hast made a mistake:'—upon which she threw the lute from her lap, in anger, so that she nearly broke it; saying, 'Take it thyself, and let us hear thee.' I answered, 'Well;' and, having taken it and tuned it perfectly, sang the first of the airs which she had sung before me; whereupon all of them sprang upon their feet, and kissed my head. I then sang the second air, and the third; and their reason almost fled, from ecstasy. The master of the house, after asking his guests, and being told by them that they knew me not, came to me, and, kissing my hand, said, 'By Allah, my master, who art thou?' I answered, 'By Allah, I am the singer Mukháriḳ.'—'And for what purpose,' said he, kissing both my hands, 'camest thou hither?' I replied, 'As a spunger;'—and related what had happened with respect to the maiden: whereupon he looked towards his two companions, and said to them, 'Tell me, by Allah, do ye not know that I gave for that girl thirty thousand dirhems, and have refused to sell her?' They answered, 'It is so.' Then said he, 'I take you as witnesses that I have given her to him.'—'And we,' said the two friends, 'will pay thee two-thirds of her price.' So he put me in possession of the girl, and in the evening, when I departed, he presented me also with rich dresses and other gifts, with all of which I went away; and as I passed the places where the maiden had abused me, I said to her, 'Repeat thy words to me;' but she could not, for shame. Holding the girl's hand, I went with her immediately to the Khaleefeh, whom I found in anger at my long absence; but when I related my story to him he was surprised, and laughed, and ordered that the master of the house and his two friends should be brought before him, that he might requite them: to the former he gave forty thousand dirhems; to each of his two friends, thirty thousand; and to me, a hundred thousand; and I kissed his feet, and departed."

 

It is particularly necessary for the Arab musician, that he have a retentive memory, well stocked with choice pieces of poetry, and with facetious or pleasant anecdotes, interspersed with songs; and that he have a ready wit, aided by dramatic talent, to employ these materials with good effect. If, to such qualifications, he adds fair attainments in the difficult rules of grammar, a degree of eloquence, comic humour, and good temper, and is not surpassed by many in his art, he is sure to be a general favourite. Very few Muslims of the higher classes have condescended to study music, because they would have been despised by their inferiors for doing so; or because they themselves have despised or condemned the art. Ibráheem, the son of the Khaleefeh El-Mahdee, and competitor of El-Ma-moon, was a remarkable exception: he is said to have been an excellent musician, and a good singer.

 

In the houses of the wealthy, the vocal and instrumental performers were usually (as is the case in many houses in the present age) domestic female slaves, well instructed in their art by hired male or female professors. In the work before us, these slaves are commonly described as standing or sitting unveiled in the presence of male guests; but, from several descriptions of musical entertainments that I have met with in Arabic works, it appears that, according to the more approved custom in respectable society, they were concealed on such occasions behind a curtain, which generally closed the front of an elevated recess. In all the houses of wealthy Arabs that I have entered, one or each of the larger saloons has an elevated closet, the front of which is closed by a screen of wooden lattice-work, to serve as an orchestra for the domestic or hired female singers and instrumental performers. Of the hired performers, any further mention is not here required; but of the slaves and free ladies who supplied their place, a few words must be added, as very necessary to illustrate the preceding and many other tales in this work.

 

To a person acquainted with modern Arabian manners, it must appear inconsistent with truth to describe such females as exposing their faces before strange men, unless he can discover in sober histories some evidence of their having been less strict in this respect than the generality of Arab females at the present period. I find, however, a remarkable proof that such was the case in the latter part of the ninth century of the Flight, and the beginning of the tenth: that is, about the end of the fifteenth century of our era. The famous historian Es-Suyooṭee, who flourished at this period, in his preface to a curious work on wedlock, written to correct the corrupt manners of his age, says,—"Seeing that the women of this time deck themselves with the attire of prostitutes, and walk in the sooḳs (or market-streets), like female warriours against the religion, and uncover their faces and hands before men, to incline [men's] hearts to them by evil suggestions, and play at feasts with young men, thereby meriting the anger of the Compassionate [i.e. God], and go forth to the public baths and assemblies, with various kinds of ornaments and perfumes, and with conceited gait; for the which they shall be congregated in Hell-fire, for opposing the good, and on account of this their affected gait, while to their husbands they are disobedient, behaving to them in the reverse manner, excepting when they fear to abridge their liberty of going abroad by such conduct; for they are like swine and apes in their interior nature, though like daughters of Adam in their exterior appearance; especially the women of this age; not advising their husbands in matters of religion, but the latter erring in permitting them to go out to every assembly; sisters of devils and demons, &c. &c.... I have undertaken the composition of this volume." A more convincing testimony than this, I think, cannot be required.

 

The lute (el-'ood) is the only instrument that is generally described as used at the entertainments which we have been considering. Engravings of this and other musical instruments are given in my work on the Modern Egyptians. The Arab viol (called rabáb) was commonly used by inferior performers. (See also Note 26, below.)

 

The Arab music is generally of a soft and plaintive character, and particularly that of the most refined description, which is distinguished by a remarkable peculiarity, the division of tones into thirds. The singer aims at distinct enunciation of the words, for this is justly admired; and delights in a trilling style. The airs of songs are commonly very short and simple, adapted to a single verse, or even to a single hemistich; but in the instrumental music there is more variety.

 

Note 23. This is often said to a person whose presence is disagreeable to his companions.

 

Note 24.—On the Ḳalenderees. In the old translation, these three strangers are called "Calenders;" that is, "Ḳalenderees:" but in the Calcutta edition of the first two hundred nights, and the edition of Breslau, they are designated as "Ḳarendelees," "miserable or ridiculous beggars;" and in that of Cairo, the term applied to them is "ṣa'áleek," or, simply, "paupers," or "mendicants." Some may suppose the right reading to be "Ḳalenderees;" for it was a custom of this order of Darweeshes to shave their beards: they were forbidden to do so in the year of the Flight 761, by the Sulṭán of Egypt (El-Melik en-Náṣir El-Ḥasan); but whether they afterwards reverted to this habit, I do not know. The order of the Ḳalenderees, however, was not founded until about the commencement of the fifth century of the Flight, a period long posterior to that to which the tale relates.

 

Note 25. In the edition of Cairo, they are said to have arrived from Greece.

 

Note 26.—On the Persian Harp. This instrument is called in Arabic "junk," from the Persian "chang." It has almost fallen into disuse, and I have never seen it: I am enabled, however, to give two sketches of its form through the kindness of the [late] Right Honourable Sir Gore Ouseley, who has favoured me with drawings made from two of the most satisfactory representations of it in his rich collection of Oriental MSS.; the first, about 350 years old; the second 410. The number of strings, he informs me, vary from 20 to 27.

 

Note 27.—On the Title and Office of Khaleefeh. As most of our best authors on Oriental subjects have for some years past deviated from our old general mode of writing this title, substituting (for "Caliph") "Khalif," "Khalífah," &c., I have taken the same liberty. It cannot be correctly written, at the same time congenially with our language and with its orthography in Arabic characters, otherwise than "Khaleefeh" or "Khaleefah;" and of these two modes I adopt the one which agrees with the manner in which the title is most generally pronounced by the Arabs. The meaning of this title is "Successor," or "Vicar;" and it was originally given to the universal sovereigns of the Muslim Arabs, as signifying "Successor of the Prophet;" but afterwards, in a more exalted sense, as "Vicar of God:" the Khaleefeh being the head of the religion as well as the supreme political governor, or at least arrogating to himself the right to possess such supremacy, throughout the whole Muslim world. [The last of the Khaleefehs died in Egypt shortly after the Turkish conquest of that country, or in the year of the Flight, 950. After the overthrow of the house of El-'Abbás by Hulágù, certain of its members obtained an asylum at the court of the Memlook Sulṭáns, and continued the line of the Khaleefehs, with spiritual, but no temporal, authority until it ceased in the person of El-Mutawekkil, who delegated his office to the Sulṭán Seleem I.; it is consequently held by the Sulṭán of Turkey. The Emperors of Morocco, being descendants of the Prophet, also claim and receive from their subjects the title of Khaleefeh.—Ed.]

 

Note 28. The stories in which this justly-celebrated man is mentioned will, I think, be more agreeable to those readers who are unacquainted with his history, of which, therefore, I shall say nothing.

 

Note 29. Mesroor was a black eunuch, and a favourite servant of Er-Rasheed. The name signifies "happy."

 

Note 30. "Ṭabareeyeh" is the modern name for Tiberias.

 

Note 31.—Description of Kháns, or Wekálehs. A Khán is a building chiefly designed for the accommodation of merchants, and for the reception of their goods. In Egypt, a building of this kind is generally called a Wekáleh. I have described it, in a former work, as surrounding a square or oblong court, and having, on the ground-floor, vaulted magazines for merchandise, which face the court, and are sometimes used as shops. Above these are generally lodgings, which are entered from a gallery extending along each of the four sides of the court; or, in the place of these lodgings, there are other magazines: and in many kháns or wekálehs which have apartments designed as lodgings, these apartments are used as magazines. In general, the building has only one common entrance; the door of which is closed at night, and kept by a porter.

 

Note 32. It is customary for a guest or visiter to ask permission of the host, or master of the house, before taking his departure. A common form of speech used on this occasion is, "With your permission, I rise."

 

Note 33. Many Muslims perform the pilgrimage with the view of expiating their offences, and, at the Kaạbeh, or at the tomb of the Prophet, make a vow to abstain from any glaring infringement of the law of which they may before have been guilty.

 

Note 34. I learn, from a marginal note in my copy of the original, by the sheykh Moḥammad Eṭ-Tanṭáwee, that these verses are the composition of Ibn-Sahl El-Ishbee-lee. Three concluding verses of the same ode, and a second poetical quotation immediately following, I have passed over.

 

Note 35. In the original there are some errors in this part of the story, which the sequel requires me to correct. The cateress is described as having sung three successive songs, accompanying them with her lute. After the first song, the mistress of the house is said to have been affected in the manner described in the translation, and to have exposed to view the marks of beating. The second lady (namely, the portress) is represented as similarly excited by the second song; and the third lady (the cateress herself), by the third song. The last also is said to have exhibited upon her person those marks which, as the sequel shews, were borne by the second.

 

Note 36. The "miḳra'ah," vulgarly called "maḳra'ah," is a portion of the thicker end of a palm-branch stripped of the leaves. It is often used to beat a person in sport; but in this case, two or three splits are usually made in the thicker part of it, to increase the sound of the blows.

 

Note 37. In the original, "the portress." See Note 35, above.

 

Note 38. Perhaps it is needless to explain that the wish here expressed, for a protractive trial on the day of judgment, is occasioned by the longing for reunion, and the fear of separation after that day. The Muslims usually pray for an easy (and, consequently, a short) reckoning.

 

Note 39. I have omitted the third song of the cateress, and the description of its effects, mentioned in Note 35.

 

Note 40. See Note 47 to Chapter II.

 

Note 41. It seems to be implied that the lady discovered her guests, notwithstanding their disguise, to be persons of rank.

 

Note 42. I read "fuḳaráü aạjám" for "fuḳaráü-l-hojjám:" the former, carelessly written (in Arabic characters), might easily be mistaken for the latter.

 

Note 43. This phrase is used to signify "Recover thy senses;" alluding to a person's drawing his hand over his head or face after a sleep or fit.

 

Note 44. The burial-grounds of Eastern cities are generally so extensive, that, with the varied structures which they contain, they may aptly be called "Cities of the Dead." It was with difficulty that I recognised the tomb of the lamented Burckhardt, in the great cemetery on the north of Cairo, even after I had carefully noticed its place on a former visit.

 

Note 45. I have ventured to make a slight alteration here; but it is one which does not in the least affect the consistency of the tale. Marriage with a foster-sister is as expressly forbidden by the Mohammadan law as that with a natural sister.

 

Note 46. "The Truth" is one of the ninety-nine names or epithets of God.

 

Note 47. Many an Arab would rather risk the loss of his head than part with his beard; for the latter is regarded by almost all Muslims with a superstitious respect; and to shave it off, at least after it has been suffered to grow for many days, they consider as sinful: this, however, is sometimes done by religious mendicants, as it is also by some of those persons who seek, or enjoy, the reputation of sanctity, and who are, or pretend to be, insane.

 

Note 48. By "the seven readings," we are to understand seven slightly different modes of reading the Ḳur-án, seldom differing essentially as to the sense.

 

Note 49. Astrology (not astronomy) is here meant. Though a forbidden science, it is studied by many Muslims.

 

Note 50. A misplaced diacritical point occasions a wrong reading here, in the original, which I have corrected.

 

Note 51. The Mohammadan law requires that every man be acquainted with some art or occupation by which he may, in case of necessity, at least be able to obtain the means of supporting himself and such of his family as are dependant upon him, and of fulfilling all his religious as well as moral duties. Hence it has been a common custom of Muslim princes, in every age, to learn some useful art; and many of them have distinguished themselves by displaying exquisite skill in the work of their hands, and especially in caligraphy, of which the Orientals in general are great admirers.

 

Note 52. The 'Efreet (as we are told in some editions of the original) had taken this lady against the consent of his family, and therefore could not more frequently visit her.

 

Note 53. The term "ḳubbeh" is often applied to a closet or small chamber adjoining a saloon; and in this sense it appears to be here used.

 

Note 54.—On Sherbets. The Arabs have various kinds of sherbets, or sweet drinks; the most common of which is merely sugar and water, made very sweet. The most esteemed kind is prepared from a hard conserve of violets, made by pounding violet-flowers, and then boiling them with sugar. Other kinds are prepared from conserves of fruits, &c. The sherbet is served in covered glass cups, containing from two-thirds to three-quarters of an English pint; the same which I have described in a former note as used for wine. These are placed on a round tray, and covered with a round piece of embroidered silk, or cloth of gold; and on the right arm of the person who presents the sherbet, is hung a long napkin with a deep embroidered border of gold and coloured silks at each end, which is ostensibly offered for the purpose of wiping the lips after drinking, though the lips are scarcely touched with it.

 

Note 55. The Arabs are very fond of having their feet, and especially the soles, slowly rubbed with the hand; and this operation, which is one of the services commonly required of a wife or female slave, is a usual mode of waking a person.

 

Note 56. Here, and again in the same and a subsequent sentence, for "kheiyáṭeen," I read "ḥaṭṭábeen." In the Breslau edition, "khaṭṭábeen" is put for the latter. The right reading is obvious.

 

Note 57. Falsehood was commended by the Prophet when it tended to reconcile persons at enmity with each other, and when practised in order to please one's wife, or to obtain any advantage in a war with infidels, though strongly reprobated in other cases.

 

Note 58. Four verses here inserted in the original appear to me to be a corruption of a couplet which better expresses the same meaning, and which I have therefore translated in the place of the former. As the lines to which I allude are particularly pleasing, I may perhaps be excused if I here introduce the original words, which are as follow:—

"Isháratunà fi-l-ḥobbi remzu 'oyooninà: wa-kullu lebeebin bi-l-ishárati yefhamu,

Ḥawájibunà teḳḍi-l-ḥawáïjà beynenà: fa-naḥnu sukootun wa-l-hawà yetekellemu."

Note 59. This is not meant to disparage the individual lady here mentioned, but is a saying of the Prophet applied to the sex in general.

 

Note 60. In the edition of Cairo, this story is omitted. I translate it from the Calcutta edition of the first two hundred nights.

 

Note 61. "Faḳeer" (which signifies "poor," and is particularly used in the sense of "poor in the sight of God," or rather, "in need of the mercy of God") is an appellation commonly given to poor persons who especially occupy themselves in religious exercises.

 

Note 62. The performances called "zikrs" will be briefly described towards the close of the next note.

 

Note 63.—On Muslin Saints, or Devotees. The tale of the Envied Sheykh, and several other stories in this work, require that the reader should be acquainted with the remarkable opinions which the Arabs entertain with respect to the offices and supernatural powers of their saints. Such matters form an important part of the mysteries of the Darweeshes, and are but imperfectly known to the generality of Muslims.

 

The distinguished individuals above mentioned are known by the common appellation of "Welees," or particular favourites of God. The more eminent among them compose a mysterious hierarchical body, whose government respects the whole human race, infidels as well as believers; but whose power is often exercised in such a manner that the subjects influenced by it know not from what person or persons its effects proceed. The general governor or coryphæus of these holy beings is commonly called the "Ḳuṭb," which literally signifies a "pole," or an "axis," and is metaphorically used to signify a "chief," either in a civil or political, or in a spiritual sense. The Ḳuṭb of the saints is distinguished by other appellations: he is called "Ḳuṭb el-Ghós," or "—— el-Ghóth" ("the Ḳuṭb of Invocation for Help"), &c.; and simply "El-Ghós."257 The orders under the rule of this chief are called "'Omud (or Owtád), Akhyár, Abdál, Nujabà, and Nuḳabà: I name them according to their precedence. Perhaps to these should be added an inferior order called "Aṣ-ḥáb ed-Darak," which is said to mean "Watchmen," or "Overseers." The members are not known as such to their inferior, unenlightened fellow-creatures; and are often invisible to them. This is more frequently the case with the Ḳuṭb, who, though generally stationed at Mekkeh, on the roof of the Kaạbeh, is never visible there, nor at any of his other favourite stations or places of resort; yet his voice is often heard at these places. Whenever he and the saints under his authority mingle among ordinary men, they are not distinguished by a dignified appearance, but are always humbly clad. These, and even inferior saints, are said to perform astonishing miracles, such as flying in the air, passing unhurt through fire, swallowing fire, glass, &c., walking upon water, transporting themselves in a moment of time to immense distances, and supplying themselves and others with food in desert places. Their supernatural power they are supposed to obtain by a life of the most exalted piety, and especially by constant self-denial, accompanied with the most implicit reliance upon God; by the services of good genii; and, as many believe, by the knowledge and utterance of "the most great name" of God. A miracle performed by a saint is distinguished by the term "karámeh" from one performed by a prophet, which is called "moạjizeh."

 

El-Khiḍr and Ilyás (or Elias), of whom I have before had occasion to speak, are both believed to have been Ḳuṭbs, and the latter is called in the Ḳur-án an apostle; but it is disputed whether the former was a prophet or merely a welee. Both are said to have drunk of the Fountain of Life, and to be in consequence still living; and Ilyás is commonly believed to invest the successive Ḳuṭbs. The similarity of the miracles ascribed to the Ḳuṭbs and those performed by Elias or Elijah I have remarked in a former work. Another miracle, reminding us of the mantle of Elijah in the hands of his successor, may here be mentioned.—A saint who was the Ḳuṭb of his time, dying at Toonis (or Tunis), left his clothes in trust to his attendant, Moḥammad El-Ashwam, a native of the neighbouring regency of Tripoli (now called Ṭarábulus), who desired to sell these relics, but was counselled to retain them, and accordingly, though high prices were bidden for them, made them his own by purchase. As soon as they became his property, he was affected, we are told, with a divine ecstasy, and endowed with miraculous powers.

 

Innumerable miracles are related to have been performed by Muslim saints, and large volumes are filled with the histories of their wonderful lives. The author of the work from which the above story is taken, mentions, as a fact to be relied on, in an account of one of his ancestors, that, his lamp happening to go out one night while he was reading alone in the riwáḳ of the Jabart (of which he was the sheykh), in the great mosque El-Azhar, the forefinger of his right hand emitted a light which enabled him to continue his reading until his naḳeeb had trimmed and lighted another lamp.

 

From many stories of a similar kind that I have read, I select the following as a fair specimen: it is related by a very celebrated saint, Ibráheem El-Khowwáṣ.—"I entered the desert [on pilgrimage to Mekkeh from El-'Eráḳ], and there joined me a man having a belt round his waist, and I said, 'Who art thou?'—He answered, 'A Christian; and I desire thy company.' We walked together for seven days, eating nothing; after which he said to me, 'O monk of the Muslims, produce what thou hast in the way of refreshment; for we are hungry:' so I said, 'O my God, disgrace me not before this infidel:' and lo, a tray, upon which were bread and broiled meat and fresh dates and a mug of water. We ate, and continued our journey seven days more; and I then said to him, 'O monk of the Christians, produce what thou hast in the way of refreshment; for the turn is come to thee:' whereupon he leaned upon his staff; and prayed; and lo, two trays, containing double that which was on my tray. I was confounded, and refused to eat: he urged me, saying, 'Eat;' but I did it not. Then said he, 'Be glad; for I give thee two pieces of good news: one of them is, that I testify that there is no deity but God, and that Moḥammad is God's Apostle: the other, that I said, O God, if there be worth in this servant, supply me with two trays:—so this is through thy blessing.' We ate, and the man put on the dress of pilgrimage, and so entered Mekkeh, where he remained with me a year as a student; after which he died, and I buried him in [the cemetery] El-Maạlà." "And God," says the author from whom I take this story, "is all-knowing:" i.e. He alone knoweth whether it be strictly true: but this is often added to the narration of traditions resting upon high authority.—The saint above mentioned was called "El-Khowwáṣ" (or the maker of palm-leaf baskets, &c.) from the following circumstance, related by himself.—"I used," said he, "to go out of the town [Er-Rei] and sit by a river on the banks of which was abundance of palm-leaves; and it occurred to my mind to make every day five baskets [ḳuffehs], and to throw them into the river, for my amusement, as if I were obliged to do so. My time was so passed for many days: at length, one day, I thought I would walk after the baskets, and see whither they had gone: so I proceeded a while along the bank of the river, and found an old woman sitting sorrowful. On that day I had made nothing. I said to her, 'Wherefore do I see thee sorrowful?' She answered, 'I am a widow: my husband died leaving five daughters, and nothing to maintain them; and it is my custom to repair every day to this river, and there come to me, upon the surface of the water, five baskets, which I sell, and by means of them I procure food; but to-day they have not come, and I know not what to do.' Upon hearing this, I raised my head towards heaven, and said, 'O my God, had I known that I had more than five children to maintain, I had laboured more diligently!'" He then took the old woman to his house, and gave her money and flour, and said to her, "Whenever thou wantest anything, come hither and take what may suffice you."

 

An irresistible influence has often been exercised over the minds of princes and other great men by reputed saints. Many a Muslim Monarch has thus been incited (as the Kings of Christendom were by Peter the Hermit) to undertake religious wars, or urged to acts of piety and charity; or restrained from tyranny by threats of Divine vengeance to be called down upon his head by the imprecations of a welee. 'Alee, the favourite son of the Khaleefeh El-Ma-moon, was induced, for the sake of religion, to flee from the splendour and luxuries of his father's court, and, after the example of a self-denying devotee, to follow the occupation of a porter, in a state of the most abject poverty, at El-Baṣrah, fasting all the day, remaining without sleep at night in a mosque, and walking barefooted, until, under an accumulation of severe sufferings, he prematurely ended his days, dying on a mat. The honours which he refused to receive in life were paid to him after his death: his rank being discovered by a ring and paper which he left, his corpse was anointed with camphor and musk and aloes, wrapped in fine linen of Egypt, and so conveyed to his distressed father at Baghdád.

 

Self-denial I have before mentioned as one of the most important means by which to attain the dignity of a welee. A very famous saint, Esh-Shiblee, is said to have received from his father an inheritance of sixty millions of deenárs (a sum incredible, and probably a mistake for sixty thousand, or for sixty million dirhems), besides landed property, and to have expended it all in charity: also, to have thrown into the Tigris seventy hundred-weight of books, written by his own hand during a period of twenty years.

 

Sháh El-Karmánee, another celebrated saint, had a beautiful daughter, whom the Sulṭán of his country sought in marriage. The holy man required three days to consider his sovereign's proposal, and in the mean time visited several mosques, in one of which he saw a young man humbly occupied in prayer. Having waited till he had finished, he accosted him, saying, "My son, hast thou a wife?" Being answered, "No," he said, "I have a maiden, a virtuous devotee, who hath learned the whole of the Ḳur-án, and is amply endowed with beauty. Dost thou desire her?"—"Who," said the young man, "will marry me to such a one as thou hast described, when I possess no more than three dirhems?"—"I will marry thee to her," answered the saint: "she is my daughter, and I am Sháh the son of Shujáạ El-Karmánee: give me the dirhems that thou hast, that I may buy a dirhem's worth of bread, and a dirhem's worth of something savoury, and a dirhem's worth of perfume." The marriage-contract was performed; but when the bride came to the young man, she saw a stale cake of bread placed upon the top of his mug; upon which she put on her izár, and went out. Her husband said, "Now I perceive that the daughter of Sháh El-Karmánee is displeased with my poverty." She answered, "I did not withdraw from fear of poverty, but on account of the weakness of thy faith, seeing how thou layest by a cake of bread for the morrow."

 

One of my friends in Cairo, Abu-l-Ḳásim of Geelán, mentioned in a former note, entertained me with a long relation of the mortifications and other means which he employed to attain the rank of a welee. These were chiefly self-denial and a perfect reliance upon Providence. He left his home in a state of voluntary destitution and complete nudity, to travel through Persia and the surrounding countries, and yet more distant regions if necessary, in search of a spiritual guide. For many days he avoided the habitations of men, fasting from daybreak till sunset, and then eating nothing but a little grass or a few leaves or wild fruits, till by degrees he habituated himself to almost total abstinence from every kind of nourishment. His feet, at first blistered, and cut by sharp stones, soon became callous; and in proportion to his reduction of food, his frame, contrary to the common course of nature, became (according to his own account) more stout and lusty. Bronzed by the sun, and with his black hair hanging over his shoulders (for he had abjured the use of the razor), he presented, in his nudity, a wild and frightful appearance; and on his first approaching a town, was surrounded and pelted by a crowd of boys; he therefore retreated, and, after the example of our first parents, made himself a partial covering of leaves; and this he always after did on similar occasions; never remaining long enough in a town for his leafy apron to wither. The abodes of mankind he always passed at a distance, excepting when several days' fast, while traversing an arid desert, compelled him to obtain a morsel of bread or a cup of water from the hand of some charitable fellow-creature. One thing that he particularly dreaded was, to receive relief from a sinful man, or from a demon in the human form. In passing over a parched and desolate tract, where for three days he had found nothing to eat, not even a blade of grass, nor a spring from which to refresh his tongue, he became overpowered with thirst, and prayed that God would send him a messenger with a pitcher of water. "But," said he, "let the water be in a green Baghdáhee pitcher, that I may know it be from Thee, and not from the Devil; and when I ask the bearer to give me to drink, let him pour it over my head, that I may not too much gratify my carnal desire."—"I looked behind me," he continued, "and saw a man bearing a green Baghdáhee pitcher of water, and said to him, 'Give me to drink;' and he came up to me, and poured the contents over my head, and departed! By Allah it was so!"—Rejoicing in this miracle, as a proof of his having attained to a degree of wiláyeh (or saintship), and refreshed by the water, he continued his way over the desert, more firm than ever in his course of self-denial, which, though imperfectly followed, had been the means of his being thus distinguished. But the burning thirst returned shortly after, and he felt himself at the point of sinking under it, when he beheld before him a high hill, with a rivulet running by its base. To the summit of this hill he determined to ascend, by way of mortification, before he would taste the water, and this point, with much difficulty, he reached at the close of the day. Here standing, he saw approaching, below, a troop of horsemen, who paused at the foot of the hill, when their chief, who was foremost, called out to him by name, "O Abu-l-Ḳásim! O Geelánee! Come down and drink!"—but, persuaded by this that he was Iblees with a troop of his sons, the evil Genii, he withstood the temptation, and remained stationary until the deceiver with his attendants had passed on, and were out of sight. The sun had then set; his thirst had somewhat abated; and he only drank a few drops. Continuing his wanderings in the desert, he found, upon a pebbly plain, an old man with a long white beard, who accosted him, asking of what he was in search. "I am seeking," he answered, "a spiritual guide; and my heart tells me that thou art the guide I seek." "My son," said the old man, "thou seest yonder a saint's tomb: it is a place where prayer is answered: go thither, enter it, and seat thyself: neither eat nor drink nor sleep; but occupy thyself solely, day and night, in repeating silently, 'Lá iláha illa-lláh' (There is no deity but God); and let not any living creature see thy lips move in doing so; for among the peculiar virtues of these words is this, that they may be uttered without any motion of the lips. Go, and peace be on thee."—"Accordingly," said my friend, "I went thither. It was a small square building, crowned by a cupola; and the door was open. I entered, and seated myself, facing the niche, and the oblong monument over the grave. It was evening, and I commenced my silent professions of the Unity, as directed by my guide; and at dusk I saw a white figure seated beside me, as if assisting in my devotional task. I stretched forth my hand to touch it; but found that it was not a material substance; yet there it was: I saw it distinctly. Encouraged by this vision, I continued my task for three nights and days without intermission, neither eating not drinking, yet increasing in strength both of body and of spirit; and on the third day, I saw written upon the whitewashed walls of the tomb, and on the ground, and in the air, wherever I turned my eyes, 'Lá iláha illa-lláh;' and whenever a fly entered the tomb, it formed these words in its flight. By Allah it was so! My object was now fully attained: I felt myself endowed with supernatural knowledge: thoughts of my friends and acquaintances troubled me not; but I knew where each of them was, in Persia, India, Arabia, and Turkey, and what each was doing. I experienced an indescribable happiness. This state lasted several years; but at length I was insensibly enticed back to worldly objects: I came to this country; my fame as a caligraphist drew me into the service of the government; and now see what I am, decked with pelisses and shawls, and with this thing [a diamond order] on my breast; too old, I fear, to undergo again the self-denial necessary to restore me to true happiness, though I have almost resolved to make the attempt."—Soon after this conversation, he was deprived of his office, and died of the plague. He was well known to have passed several years as a wandering devotee; and his sufferings, combined with enthusiasm, perhaps disordered his imagination, and made him believe that he really saw the strange sights which he described to me; for there was an appearance of earnestness and sincerity in his manner, such as I thought could hardly be assumed by a conscious impostor.

 

Insanity, however, if not of a very violent and dangerous nature, is commonly regarded by Muslims as a quality that entitles the subject of it to be esteemed as a saint; being supposed to be the abstraction of the mind from worldly affairs, and its total devotion to God. This popular superstition is a fertile source of imposture; for, a reputation for sanctity being so easily obtained and supported, there are numbers of persons who lay claim to it from motives of indolence and licentiousness, eager to receive alms merely for performing the tricks of madmen, and greedy of indulging in pleasures forbidden by the law; such indulgences not being considered in their case as transgressions by the common people, but rather as indications of holy frenzy. From my own observation I should say that lunatics or idiots, or impostors, constitute the majority of the persons reputed to be saints among the Muslims of the present day; and most of those who are not more than slightly tinged with insanity are darweeshes.

 

A reputed saint of this description, in Cairo, in whom persons of some education put great faith, affected to have a particular regard for me. He several times accosted me in an abrupt manner, acquainted me with the state of my family in England, and uttered incoherent predictions respecting me, all of which communications, excepting one which he qualified with an "in sháa-lláh" (or "if it be the will of God"), I must confess, proved to be true; but I must also state that he was acquainted with two of my friends who might have materially assisted him to frame these predictions, though they protested to me that they had not done so. The following extract from a journal which I kept in Cairo during my second visit to Egypt, will convey some idea of this person, who will serve as a picture of many of his fraternity.—To-day (Nov. 6th, 1834), as I was sitting in the shop of the Báshà's booksellers, a reputed saint, whom I have often seen here, came and seated himself by me, and began, in a series of abrupt sentences, to relate to me various matters respecting me, past, present, and to come. He is called the sheykh 'Alee El-Leysee. He is a poor man, supported by alms; tall and thin and very dark, about thirty years of age, and wears nothing at present but a blue shirt and a girdle, and a padded red cap. "O Efendee," he said, "thou hast been very anxious for some days. There is a grain of anxiety remaining in thee yet. Do not fear. There is a letter coming to thee by sea, that will bring thee good news." He then proceeded to tell me of the state of my family, and that all were well excepting one, whom he particularized by description, and who he stated to be then suffering from an intermittent fever. [This proved to be exactly true.] "This affliction," he continued, "may be removed by prayer; and the excellences of the next night, the night of [i. e. preceding] the first Friday of the month of Regeb, of Regeb, the holy Regeb, are very great. I wanted to ask thee for something to-day; but I feared: I feared greatly. Thou must be invested with the wiláyeh [i. e. be made a welee]: the welees love thee; and the Prophet loves thee. Thou must go to the sheykh Muṣṭafà El-Munádee, and the sheykh El-Baháee. Thou must be a welee." He then took my right hand, in the manner commonly practised in the ceremony which admits a person a darweesh, and repeated the Fáteḥah (commonly pronounced Fát'ḥah); after which he added, "I have admitted thee my darweesh." Having next told me of several circumstances relating to my family—matters of an unusual nature—with singular minuteness and truth, he added, "To-night, if it be the will of God, thou shalt see the Prophet in thy sleep, and El-Khiḍr and the seyyid El-Bedawee. This is Regeb, and I wanted to ask of thee—but I feared—I wanted to ask of thee four piastres, to buy meat and bread and oil and radishes. Regeb! Regeb! I have great offices to do for thee to-night."—Less than a shilling for all he promised was little enough: I gave it him for the trouble he had taken; and he uttered many abrupt prayers for me.—In the following night, however, I saw in my sleep neither Moḥammad nor El-Khiḍr nor the seyyid El-Bedawee, unless, like Nebuchadnezzar, I was unable, on awaking, to remember my dreams.

 

Some reputed saints of the more respectable class, to avoid public notice, wear the general dress and manners of their fellow-countrymen, and betray no love of ostentation in their acts of piety and self-denial; or live as hermits in desert places, depending solely upon Providence for their support, and are objects of pious and charitable visits from the inhabitants of near and distant places, and from casual travellers. Others distinguish themselves by the habit of a darweesh, or by other peculiarities, such as a long and loose coat (called dilḳ) composed of patches of cloth of various colours, long strings of beads hung upon the neck, a ragged turban, and a staff with shreds of cloth of different colours attached to the top; or obtain a reputation for miraculous powers by eating glass, fire, serpents, &c. Some of those who are insane, and of those who feign to be so, go about, even in crowded cities, in a state of perfect nudity, and are allowed to commit, with impunity, acts of brutal sensuality which the law, when appealed to, should punish with death. Such practices are forbidden by the religion and law even in the cases of saints; but common and deeply-rooted superstition prevents their punishment. During the occupation of Egypt by the French, the Commander-in-chief, Menou, applied to the Sheykhs (or 'Ulamà) of the city for their opinion "respecting those persons who were accustomed to go about in the streets in a state of nudity, crying out and screaming, and arrogating to themselves the dignity of wiláyeh, relied upon as saints by the generality of the people, neither performing the prayers of the Muslims nor fasting," asking whether such conduct was permitted by the religion, or contrary to the law. He was answered, "Conduct of this description is forbidden, and repugnant to our religion and law and to our traditions." The French General thanked them for this answer, and gave orders to prevent such practices in future, and to seize every one seen thus offending; if insane, to confine him in the Máristán (or hospital and lunatic asylum); and if not insane, to compel him either to relinquish his disgusting habits, or to leave the city.—Of reputed saints of this kind, thus writes an enlightened poet, El-Bedree El-Ḥejázee:—

"Would that I had not lived to see every fool esteemed among men as a Ḳuṭb!

Their learned men take him as a patron; nay, even as Lord, in place of the Possessor of Heaven's throne.

Forgetting God, they say, 'Such a one from all mankind can remove affliction.'

When he dies, they make for him a place of visitation, and strangers and Arabs hurry thither in crowds:

Some of them kiss his tomb, and some kiss the threshold of the door, and the very dust.

Thus do the idolaters act towards their images, hoping so to obtain their favour."

These lines are quoted by El-Jabartee, in his account of a very celebrated modern saint, the seyyid 'Alee El-Bekree (events of Rabeeạ eth-Thánee, 1214). A brief history of this person will not be here misplaced, as it will present a good illustration of the general character and actions of those insane individuals who are commonly regarded as saints.

 

The seyyid 'Alee El-Bekree was a mejzoob (or insane person) who was considered an eminent welee, and much trusted in: for several years he used to walk naked about the streets of Cairo, with a shaven face, bearing a long nebboot (or staff), and uttering confused language, which the people attentively listened to, and interpreted according to their desires and the exigencies of their states. He was a tall, spare man, and sometimes wore a shirt and a cotton skull-cap; but he was generally barefooted and naked. The respect with which he was treated induced a woman, who was called the sheykhah Ammooneh, to imitate his example further than decency allowed: she followed him whithersoever he went, covered at first with her izár (or large cotton veil thrown over the head and body), and muttering, like him, confused language. Entering private houses with him, she used to ascend to the ḥareems, and gained the faith of the women, who presented her with money and clothes, and spread abroad that the sheykh ('Alee) had looked upon her, and affected her with religious frenzy, so that she had become a weleeyeh, or female saint. Afterwards, becoming more insane and intoxicated, she uncovered her face, and put on the clothing of a man; and thus attired she still accompanied the sheykh, and the two wandered about, followed by numbers of children and common vagabonds; some of whom also stripped off their clothes in imitation of the sheykh, and followed, dancing; their mad actions being attributed (like those of the woman) to religious frenzy, induced by his look or touch, which converted them into saints. The vulgar and young, who daily followed them, consequently increased in numbers; and some of them, in passing through the market-streets, snatched away goods from the shops, thus exciting great commotion wherever they went. When the sheykh sat down in any place, the crowd stopped, and the people pressed to see him and his mad companions. On these occasions the woman used to mount upon the maṣṭabah of a shop, or ascend a hillock, and utter disgusting language, sometimes in Arabic, and sometimes in Turkish, while many persons among her audience would kiss her hands to derive a blessing. After having persevered for some time in this course, none preventing them, the party entered one day the lane leading from the principal street of the city to the house of the Ḳáḍee, and were seized by a Turkish officer there residing, named Jaạfar Káshif, who, having brought them into his house, gave the sheykh some food, and drove out the spectators, retaining the woman and the mejzoobs, whom he placed in confinement: he then liberated the sheykh 'Alee, brought out the woman and the mejzoobs and beat them, sent the woman to the Máristán, and there confined her, and set at large the rest, after they had prayed for mercy, and clothed themselves, and recovered from their intoxication. The woman remained a while confined in the Máristán, and, when liberated, lived alone as a sheykhah, believed in by men and women, and honoured as a saint with visits and festivals.

 

The seyyid 'Alee, after he had thus been deprived of his companions and imitators, was constrained to lead a different kind of life. He had a cunning brother, who, to turn the folly of this saint to a good account, and fill his own purse (seeing how great faith the people placed in him, as the Egyptians are prone to do in such a case), confined him in his house, and clothed him, asserting that he had his permission to do so, and that he had been invested with the dignity of Ḳuṭb. Thus he contrived to attract crowds of persons, men and women, to visit him. He forbade him to shave his beard, which consequently grew to its full size; and his body became fat and stout from abundance of food and rest; for, while he went about naked, he was, as before mentioned, of a lean figure. During that period he used generally to pass the night wandering, without food, through the streets, in winter and summer. Having now servants to wait upon him, whether sleeping or waking, he passed his time in idleness, uttering confused and incoherent words, and sometimes laughing and sometimes scolding; and in the course of his idle loquacity he could not but let fall some words applicable to the affairs of some of his listening visiters, who attributed such expressions to his supernatural knowledge of the thoughts of their hearts, and interpreted them as warnings or prophecies. Men and women, and particularly the wives of the grandees, flocked to him with presents and votive offerings, which enriched the coffers of his brother; and the honours which he received ceased not with his death. His funeral was attended by multitudes from every quarter. His brother buried him in the mosque of Esh-Sharáïbee, in the quarter of the Ezbekeeyeh, made for him a maḳṣoorah (or railed enclosure) and an oblong monument over the grave, and frequently repaired thither with readers of the Ḳur-án, munshids to sing odes in his honour, flag-bearers, and other persons, who wailed and screamed, rubbed their faces against the bars of the window before his grave, and caught the air of the place in their hands to thrust it into their bosoms and pockets. Men and women came crowding together to visit his tomb, bringing votive offerings and wax candles, and eatables of various kinds to distribute for his sake to the poor.—The oblong monument over his grave, resembling a large chest, was covered, when I was in Cairo, with a black stuff ornamented by a line of words from the Ḳur-án, in white characters, surrounding it. A servant who accompanied me during my rides and walks used often to stop as we passed this tomb, and touch the wooden bars of the window above mentioned with his right hand, which he then kissed to obtain a blessing.

 

In most cases greater honour is paid to a reputed saint after his death than he receives in his life. A small, square, whitewashed building, crowned with a dome, is generally erected as his tomb, surrounding an oblong monument of stone, brick, or wood, which is immediately over the sepulchral vault. At least one such building forms a conspicuous object close by, or within, almost every Arab village; for the different villages, and different quarters of every town and city, have their respective patron saints, whose tombs are frequently visited, and are the scenes of periodical festivals, generally celebrated once in every year. The tombs of many very eminent saints are mosques; and some of these are large and handsome edifices, the monument being under a large and lofty dome, and surrounded by an enclosure of wooden railings, or of elegantly-worked bronze. In these buildings also, and in some others, the monument is covered with silk or cotton stuff ornamented with words from the Ḳur-án, which form a band around it. Many buildings of the more simple kind erected in honour of saints, and some of the larger description, are mere cenotaphs, or cover only some relic of the person to whom they are dedicated. The tombs and cenotaphs or shrines of saints are visited by numerous persons, and on frequent occasions; most commonly on a particular day of the week. The object of the visiter, in general, is to perform some meritorious act, such as taking bread, or other food, or money, for the poor, or distributing water to the thirsty, on account of the saint, to increase his rewards in heaven, and at the same time to draw down a blessing on himself; or to perform a sacrifice of a sheep, goat, calf, or other animal, which he has vowed to offer, if blessed with some specific object of desire, or to obtain general blessings; or to implore the saint's intercession in some case of need. The flesh of the devoted animal is given to the poor. The visiters also often take with them palm-branches, or sprigs of myrtle, or roses or other flowers, to lay upon the monument, as they do when they visit the tombs of their relations. The visiter walks round the monument, or its enclosure, from left to right, or with his left side towards it (as the pilgrims do round the Kaạbeh), sometimes pausing to touch its four angles or corners with his right hand, which he then kisses; and recites the opening chapter of the Ḳur-án (the Fát'ḥah) standing before one or each of its four sides. Some visiters repeat also the chapter of Yá-Seen (the 36th), or employ a person to recite this, or even the whole of the Ḳur-án, for hire.

The reciter afterwards declares that he transfers the merit of this work to the soul of the deceased saint. Any private petition the visiter offers up on his own account, imploring a favourable answer for the sake of the saint, or through his intercession; holding his hands before his face like an open book, and then drawing them down his face. Many a visiter, on entering the tomb, kisses the threshold, or touches it with his right hand, which he then kisses; and, on passing by it, persons often touch the window, and kiss the hand thus honoured.

 

The great periodical or annual festivals are observed with additional ceremonies, and by crowds of visiters. These are called Moolids (more properly Mólids); and are held on the anniversary of the birth of the saint, or in commemoration of that event. Persons are then hired to recite the Ḳur-án in and near the tomb, during the day; and others, chiefly darweeshes, employ themselves during the night in performing zikrs, which consist in repeating the name of God, or the profession of his unity, &c., in chorus, accompanying the words by certain motions of the head, hands, or whole body; munshids, at intervals, singing religious odes or love songs during these performances, to the accompaniment of a náy, which is a kind of flute, or the arghool, which is a double reed-pipe. These moolids are scenes of rejoicing and of traffic, which men and boys and girls attend, to eat sweatmeats, and drink coffee and sherbets, or to amuse themselves with swinging, or turning on a whirligig, or witnessing the feats of conjurers, or the performances of dancers; and to which tradesmen repair to sell or barter their goods. The visiters to the great moolids of the seyyid Aḥmad El-Bedawee, at Ṭanṭà, in the Delta of Egypt, which are great fairs as well as religious festivals, are almost as numerous as the pilgrims at Mekkeh. During a moolid, the inhabitants of the houses in the neighbourhood of the tomb hang lamps before their houses, and spend a great part of the night listening to the story-tellers at the coffee-shops, or attending the zikrs.

 

These latter performances, though so common among the Arabs, are inconsistent with the spirit of the Mohammadan religion, and especially with respect to music, which was not employed in religious ceremonies until after the second century of the Flight. The Imám Aboo-Bekr Eṭ-Ṭoosee, being asked whether it were lawful or not to be present with people who assembled in a certain place, and read a portion of the Ḳur-án; and, after a munshid had recited some poetry, would dance, and become excited, and play upon tambourines and pipes,—answered, that such practices were vain, ignorant, and erroneous; not ordained by the Ḳur-án or the Traditions of the Prophet, but invented by those Israelites who worshipped the Golden Calf; that the Prophet and his companions used to sit so quietly that a bird might alight upon the head of any one of them and not be disturbed; that it was incumbent on the Sultán and his vicegerents to prevent such persons from entering the mosques and other places for these purposes; and that no one who believed in God and the Last Day should be present with them, or assist them in their vain performances: such, he asserted, was the opinion of the Imáms of the Muslims. Some eminent doctors, however, have contended for the lawfulness of these practices.

 

Of the various orders of darweeshes, to which so many of the reputed saints belong, it is unnecessary here to say more than that they differ chiefly in unimportant regulations and rites, such as particular forms of prayer, and modes of zikr; that some distinguish themselves by peculiar dresses; and that a few pursue a wandering life, and subsist on alms.

 

Note 64. The reason of this strange proceeding is not stated in the Cairo edition, but it is in the two other editions which I have before me.

 

Note 65. Arab etiquette requires that a person should sit upon his knees and feet in the presence of one of much higher rank, or of one to whom he would pay especial honour. He should also, in these cases, cover his hands with his sleeves.

 

Note 66. Kunáfeh is a kind of pastry resembling vermicelli, made of wheat-flour. It is moistened with clarified butter—then baked, and sweetened with honey or sugar.

 

Note 67. Chess is played somewhat differently in different parts of the East. The pieces are generally of very simple forms, as the Muslim is forbidden by his religion to make an image of anything that has life.

 

Note 68. In my original, and in the Breslau edition, the ape is said to have been the son of the King of the Ebony Islands; but this is a mistake; for the latter, as before stated, was the father of the lady who was carried off by Jarjarees.

 

Note 69. The term "leewán" has been explained in No. 12 of the notes to this chapter.

 

Note 70. This was, and I believe still is, a common battle-cry of the Arabs, and more commonly used on the occasion of a victory.

 

Note 71. "Dár es-Selám," "the Abode of Peace," or "of Safety," is a name often given to Baghdád, as it is also to one of the seven stories or stages of Paradise.

 

Note 72.—The Mountain of Loadstone. Several Arab writers describe this mountain of loadstone. El Ḳazweenee, in his account of minerals, says that the mine of loadstone is on the shore of the Indian Ocean, and that if the ships which navigate this sea approach the said mine, and contain anything of iron, it flies from them like a bird, and adheres to the mountain; for which reason, it is the general custom to make use of no iron in the construction of the vessels employed in this navigation. I think that I have met with a similar story in some Latin author.

 

Note 73. For an explanation of this term, see what I have said on the subject of prayer in the first of the notes to the Introduction.

 

Note 74. "Khaṣeeb" signifies "endowed with plenty."

 

Note 75. The remainder of the story of the Third Royal Mendicant is almost wholly omitted in the Cairo edition. I translate it chiefly from the Calcutta edition of the first two hundred nights.

 

Note 76.—On Dreams. That Dreams are regarded by the Muslims as being often true warnings or indications of future events I have mentioned in a former note. This belief, sanctioned by the Prophet, will be well illustrated by the following anecdote, which was related to me in Cairo, shortly after the terrible plague of the year 1835, by the sheykh Moḥammad Eṭ-Ṭanṭáwee, who had taken the trouble of investigating the fact, and had ascertained its truth.

 

A tradesman, living in the quarter of El-Ḥanafee, in Cairo, dreamt, during the plague above mentioned, that eleven persons were carried out from his house to be buried, victims of this disease. He awoke in a state of the greatest distress and alarm, reflecting that eleven was the total number of the inhabitants of his house, including himself, and that it would be vain in him to attempt, by adding one or more members to his household, to elude the decree of God, and give himself a chance of escape: so, calling together his neighbours, he informed them of his dream, and was counselled to submit with resignation to a fate so plainly foreshewn, and to be thankful to God for the timely notice with which he had been mercifully favoured. On the following day, one of his children died; a day or two after, a wife; and the pestilence continued its ravages among his family until he remained in his house alone. It was impossible for him now to entertain the slightest doubt of the entire accomplishment of the warning: immediately, therefore, after the last death that had taken place among his household, he repaired to a friend at a neighbouring shop, and, calling to him several other persons from the adjoining and opposite shops, he reminded them of his dream, acquainted them with its almost complete fulfilment, and expressed his conviction that he, the eleventh, should very soon die. "Perhaps," said he, "I shall die this next night: I beg of you, therefore, for the sake of God, to come to my house early to-morrow morning, and the next morning and the next if necessary, and to see if I be dead, and, when dead, that I be properly buried; for I have no one with me to wash and shroud me. Fail not to do me this service, which will procure you a recompense in heaven. I have bought my grave-linen: you will find it in a corner of the room in which I sleep. If you find the door of the house latched, and I do not answer to your knocking, break it open."

 

Soon after sunset he laid himself in his lonely bed, though without any expectation of closing his eyes in sleep; for his mind was absorbed in reflections upon the awful entry into another world, and a review of his past life. As the shades of night gathered around him, he could almost fancy that he beheld, in one faint object or another in his gloomy chamber, the dreadful person of the Angel of Death: and at length he actually perceived a figure gliding in at the door, and approaching his bed. Starting up in horror, he exclaimed, "Who art thou?"—and a stern and solemn voice answered, "Be silent! I am 'Azraeel, the Angel of Death!"—"Alas!" cried the terrified man; "I testify that there is no deity but God, and I testify that Moḥammad is God's Apostle! There is no strength nor power but in God, the High! the Great! To God we belong, and to Him we must return!"—He then covered himself over with his quilt, as if for protection, and lay with throbbing heart, expecting every moment to have his soul torn from him by the inexorable messenger. But moments passed away, and minutes, and hours; yet without his experiencing any hope of escape; for he imagined that the Angel was waiting for him to resign himself, or had left him for a while, and was occupied in receiving first the souls of the many hundred human beings who had attained their predestined term in that same night and in the same city, and the souls of the thousands who were doomed to employ him elsewhere. Daybreak arrived before his sufferings terminated; and his neighbours, coming according to their promise, entered his chamber, and found him still in bed; but observing that he was covered up, and motionless as a corpse, they doubted whether he were still alive, and called to him. He answered, with a faint voice, "I am not yet dead; but the Angel of Death came to me in the dusk of the evening, and I expect every moment his return, to take my soul: therefore trouble me not; but see me washed and buried."—"But why," said his friends, "was the street-door left unlatched?"—"I latched it," he answered, "but the Angel of Death may have opened it."—"And who," they asked, "is the man in the court?"—He answered, "I know of no man in the court: perhaps the Angel who is waiting for my soul has made himself visible to you, and been mistaken, in the twilight, for a man."—"He is a thief," they said, "who has gathered together everything in the house that he could carry away, and has been struck by the plague while doing so, and now lies dead in the court, at the foot of the stairs, grasping in his hand a silver candlestick."—The master of the house, after hearing this, paused for a moment, and then, throwing off his quilt, exclaimed, "Praise be to God, the Lord of all creatures! That is the eleventh, and I am safe! No doubt it was that rascal who came to me and said that he was the Angel of Death. Praise be to God! Praise be to God!"

 

This man survived the plague, and took pleasure in relating the above story. The thief had overheard his conversation with his neighbours, and, coming to his house in the dusk, had put his shoulder to the wooden lock, and so raised the door and displaced the latch within.—There is nothing wonderful in the dream, nor in its accomplishment; the plague of 1835 entirely desolated many houses, and was mostly fatal to the young; and all the inhabitants of the house in question were young excepting the master.

 

Note 77. "'Ajeeb" signifies "a wonder," or "anything strange or admirable."

 

Note 78. Blue is the colour of mourning, as before mentioned, in No. 52 of the notes to the second chapter.

 

Note 79. Smearing the face and slapping the cheeks are common practices of Arab219 women, especially of the lower orders, on following to the grave the corpse of a near relation or a husband.

 

Note 80.—On the Rukh'. This fabulous bird is described by many Arab writers, some of whom assert that it can carry a rhinoceros, while others ascribe to it powers still more extraordinary. I shall have occasion to speak of it again in my notes to this work.

 

Note 81. This is explained by No. 30 of the notes to the Introduction.

 

Note 82. I here return to the Cairo edition.

 

Note 83. Some of the incidents described in this story, as the shipwrecks caused by the image, and the opening of the forbidden closet, &c., appear to be taken from the romance of Seyf Zu-l-Yezen, of which I possess a copy, purchased during my second visit to Egypt. This romance, which has become extremely scarce, is filled with stories of genii and enchantments of the most extravagant kind. Some of the public story-tellers in Cairo used, a few years since, to amuse their audiences by recitations from it. I was not able to discover the period at which it was composed; but it is said to have been written long before the Tales of a Thousand and One Nights. I saw once a portion of a copy of which it appeared, from the hand-writing and the paper, to be three or four centuries old.

 

Note 84. So in the Calcutta edition of the first two hundred nights, and in the edition of Breslau.

 

Note 85. Those decrees which are written with "the Pen" on the "Preserved Tablet" are believed to be unchangeable. "The Pen" is also the title of one of the chapters of the Ḳur-án, the 68th.

 

Note 86. In all the copies of the original which I have by me, El-Baṣrah is said to have been the place to which the lady designed to voyage; but this is inconsistent with the sequel of the story.

 

Note 87. In the old version, two strange errors occur in the passage corresponding with this: two words in the original, "nár" and "doon," having been mistaken for a proper name; and the word "jebbár," which, applied to God, signifies "almighty," or rather the "Compeller of his creatures to do whatsoever He willeth," being taken in the sense of "giant," which it bears in many other cases.

 

Note 88.—On Martyrs. The Mohammadan law distinguishes several different descriptions of martyrs. This honourable title is given to the soldier who dies in fighting for the faith, or on his way to do so, or who dies almost immediately after his having been wounded when so engaged; to a person who innocently meets with his death from the hand of another; to a victim of the plague, who does not flee from the disease, or of dysentery; to a person who is drowned; and to one who is killed by the falling of a wall or any building. It is said that the souls of martyrs, after quitting their bodies, reside, until the day of resurrection, in the crops of green birds, which eat of the fruits, and drink of the waters, of Paradise. Such we are to consider as the first and lowest state of felicity to which the young prince in this tale was introduced as the reward of his virtue.

 

Note 89. The share inherited, according to the law, by the wife, or by the wives conjointly when there are more than one, is one-eighth of what remains of the property of the deceased after the discharge of his debts and legacies, if he have left issue; and one-fourth, if he have left no issue.

 

Note 90. The Arabs, fond of hyperbole, often thus describe a lofty building.

 

Note 91.—On the Magnificence of Arab Palaces, &c. After remarking upon the preceding sentence as presenting an instance of Oriental hyperbole, it may be necessary to inform the reader that he needs not regard this in the same light. The magnificence of the palaces of Baghdád in the times of the Khaleefehs almost exceeds belief.

 

In the beginning of the year of the Flight 305 (June, A.D. 917), two ambassadors from the Greek Emperor (Constantine IX., Porphyrogenitus) arrived in Baghdád on a mission to the Khaleefeh El-Muḳtedir, bringing an abundance of costly presents; and the scenes which they witnessed are thus described; apparently, however, not without some exaggeration. They were first received by the Wezeer, who, at the audience which he granted to them in his garden-palace, displayed on this occasion a degree of magnificence that had never before been manifested by any of his rank; pages, memlooks, and soldiers, crowded the avenues and courts of his mansion, the apartments of which were hung with tapestry of the value of thirty thousand deenárs; and the Wezeer himself was surrounded by generals and other officers on his right and left and behind his seat, when the two ambassadors approached him, dazzled by the splendour that surrounded them, to beg for an interview with the Khaleefeh. El-Muḳtedir, having appointed a day on which he would receive them, ordered that the courts and passages and avenues of his palace should be filled with armed men, and that all the apartments should be furnished with the utmost magnificence. A hundred and sixty thousand armed soldiers were arranged in ranks in the approach to the palace; next to these were the pages of the closets, and chief eunuchs, clad in silk and with belts set with jewels, in number seven thousand; four thousand white, and three thousand black: there were also seven hundred chamberlains; and beautifully ornamented boats of various kinds were seen floating upon the Tigris, hard by. The two ambassadors passed first by the palace of the chief chamberlain, and, astonished at the splendid ornaments and pages and arms which they there beheld, imagined that this was the palace of the Khaleefeh; but what they had seen here was eclipsed by what they beheld in the latter, where they were amazed by the sight of thirty-eight thousand pieces of tapestry of gold-embroidered silk brocade, and twenty-two thousand magnificent carpets. Here also were two menageries of beasts by nature wild, but tamed by art, and eating from the hands of men: among them were a hundred lions; each lion with its keeper. They then entered the Palace of the Tree, enclosing a pond from which rose the Tree: this had eighteen branches, with leaves of various colours (being artificial), and with birds of gold and silver (or gilt and silvered) of every variety of kind and size, perched upon its branches, so constructed that each of them sang. Thence they passed into the garden, in which were furniture and utensils not to be enumerated: in the passages leading to it were suspended ten thousand gilt coats of mail. Being at length conducted before El-Muḳtedir, they found him seated on a couch of ebony inlaid with gold and silver, to the right of which were hung nine necklaces of jewels, and the like to the left, the jewels of which outshone the light of day. The two ambassadors paused at the distance of about a hundred cubits from the Khaleefeh, with the interpreter. Having left the presence, they were conducted through the palace, and were shewn splendidly-caparisoned elephants, a giraffe, lynxes, and other beasts. They were then clad with robes of honour, and to each of them was brought fifty thousand dirhems, together with dresses and other presents. It is added, that the ambassadors approached the palace through a street called "the Street of the Menárehs," in which were a thousand menárehs, or menarets. It was at the hour of noon; and as they passed, the muëddins from all these menárehs chanted the call to prayer at the same time, so that the earth almost quaked at the sound, and the ambassadors were struck with fear.

 

The Orientals well understand how to give the most striking effect to the jewels which they display on their dress, &c., on occasions of state. Sir John Malcolm, describing his reception by the late King of Persia, says, "His dress baffled all description. The ground of his robes was white; but he was so covered with jewels of an extraordinary size, and their splendour, from his being seated where the rays of the sun played upon them, was so dazzling, that it was impossible to distinguish the minute parts which combined to give such amazing brilliancy to his whole figure."

 

Note 92. As this marriage is described as conducted in an irregular manner, I need say nothing at present of the ceremonies usually practised on such an occasion.

 

Note 93. Every person who has visited Eastern cities will bear testimony to the plausibility of this excuse. I have several times been thrown down by the wide load of a camel in the streets of Cairo, and seen loads of firewood scraping the houses on both sides of a street at the same time.

 

Note 94. Women suspected of infidelity to their husbands have not unfrequently been thus punished in Egypt in modern times, in violation of the law.

 

Note 95. "Saạd" signifies "happiness," or "prosperity," and also "happy," or "prosperous."

 

Note 96. Pity is of more important service to the Muslim after death than during life; for the prayers which it inspires increase his happiness in futurity, or diminish his misery.

 

Note 97. This allusion to religious faith is peculiarly apt in the mouth of a Muslim; for the chief dogma of his creed is the denial of any partnership in the Divine essence. He calls persons of all other religions "mushriks," or those who attribute partners to God.

 

Note 98. In the original, she is here called an 'Efreeteh, which is an improper term.

 

Note 99. This salutation and its reply are only to be given by and to Muslims.

 

Note 100. It is implied by this ejaculation that the two ladies were admirable beauties, evidences of the perfection of their Creator.

 

 

 

➖➖➖