2026-03-07

AQ chính truyện (3)

Lỗ Tấn

 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

 

III. LƯỢC THUẬT THÊM VỀ NHỮNG CHUYỆN ĐẮC THẮNG CỦA AQ

Tiếng rằng AQ bao giờ cũng “đắc thắng”, nhưng thật ra mãi đến ngày được Cụ Cố nhà họ Triệu tát cho mấy tát tai vào mặt thì y mới nổi tiếng hẳn.

Đưa hai quan tiền rượu kỉnh bác khán xong xuôi rồi, AQ uất ức về nhà, ngả lưng xuống giường, nghĩ bụng: “Thời buổi này, hết chỗ nói! Con đánh bố!” Nhưng y lại sực nghĩ ra rằng: Cụ Cố nhà họ Triệu oai vệ biết bao nhiêu mà mình cũng xem như là bà con mình, cho nên y lại dần dần tỏ vẻ đắc ý. Rồi y đứng dậy, hát bài “Gái góa thăm mồ” và đi tới quán rượu. Trong lúc đó, y có cảm tưởng là Cụ Cố nhà họ Triệu vẫn là nhân vật oai vệ hơn ai hết.

Nói nghe ra có vẻ lạnh lùng, nhưng từ hôm AQ bị đánh, quả nhiên người làng đối với y xem chừng kiêng nể hơn trước nhiều. Thấy vậy, AQ nghĩ bụng: “Hẳn có lẽ bởi vì mình là bực bố Cụ Cố nhà họ Triệu!” Thật ra, nào có phải thế. Theo lệ thường, ở làng Mùi nếu tên Kèo đánh tên Cột, anh Ba đánh anh Năm thì xưa nay chẳng ai để ý đến cả. Nhưng nếu có dính dáng đến một nhân vật “xù” như là Cụ Cố nhà họ Triệu chẳng hạn thì mới có tiếng đồn. Lúc đã có tiếng đồn thì không những người đánh đã có danh có giá mà luôn cả người bị đánh cũng nhờ đó mà lẫy lừng. Còn như nói đến sự phải trái thì nhất định là lỗi về AQ rồi, không cần phải bàn nữa. Tại sao vậy? Thì chả lẽ Cụ Cố nhà họ Triệu lại có thể có lỗi được hay sao? Nhưng, nếu AQ có lỗi, thì sao người ta lại có vẻ kiêng nể y hơn trước? Nào ai biết đâu đấy! Kẻ xuyên tạc thì cho rằng hoặc giả là vì AQ nói y là bà con với Cụ Cố họ Triệu, tuy bị đánh đấy, song người ta vẫn e rằng AQ nói cũng có phần nào đúng, thà kiêng nể y chút đỉnh có lẽ cũng êm hơn. Nếu không phải như thế thì có thể nói là AQ cũng như con bò thái lao tế thánh, tuy cũng chỉ là một con vật, chẳng khác con dê, con lợn thường, nhưng đã được Đức Thánh ngài nhúng đũa vào rồi thì bao nhiêu tiên nho đố bác nào dám động vào nữa!

Từ đó AQ đắc ý được mấy năm ròng.

Rồi, đến mùa xuân năm nọ, AQ say mềm bước đi trên con đường làng, bỗng thấy lão Vương Râu xồm đang mình trần trùi trụi, ngồi bắt rận bên một góc tường dưới bóng mặt trời. Bất giác, AQ cũng nghe ngứa ran cả mình lên. Cái lão Vương Râu xồm này, râu vừa xồm lại vừa lắm sẹo, trong làng vẫn quen gọi là lão Vương Sẹo Xồm, nhưng AQ bỏ bớt chữ “sẹo” đi. Và AQ khinh lão ra mặt. Cứ trong ý tứ AQ thì sẹo chẳng lấy gì làm lạ cả, chỉ bộ râu quai nón kia mới là kỳ quặc, mới là chướng mắt. Thế rồi AQ sẽ ngồi xuống cạnh Vương Râu xồm. Kể ra, nếu là kẻ khác thì chưa hẳn AQ đã ngồi một cách vô ý vô tứ như vậy. Nhưng lão râu xồm này thì sợ cóc gì mà chẳng ngồi! Nói trắng ra, AQ chịu ngồi như thế này là vẻ vang cho lão ta lắm rồi.

AQ cũng cởi mảnh áo cộc đụp rách ra, và cũng mằn mò, tìm tòi một lúc. Chẳng biết vì áo mới giặt hay vì AQ lơ đễnh mà một hồi khá lâu, y chỉ bắt được có ba bốn con thôi! Liếc qua bên cạnh thấy lão râu xồm đã làm luôn một lúc ba, bốn, năm, sáu con, và cứ con này đến con khác, chét vào răng, cúp nghe đánh “bụp” lên từng tiếng một!

AQ lúc đầu còn thất vọng, sau phải cáu lên. Làm sao cái lão Vương Râu xồm đáng ghét thế kia mà lại bắt được nhiều rận như vậy, còn mình thì ít ỏi thế này, còn gì là thể thống nữa? Y muốn tìm cho ra một hai chú rõ to, thế mà vẫn không được! Tìm đi tìm lại, mãi mới được một chú choai choai. AQ nét mặt hầm hầm, nhét vào giữa cặp môi dày, rán hết sức cúp một cái, thế mà tiếng cúp lại chỉ tẹt một tiếng, vẫn không kêu to bằng Vương Râu xồm.

Vết sẹo trên đầu AQ đỏ bừng lên. Y vất mẹ áo xuống đất, nhổ một bãi nước bọt, nói:

- Đồ sâu róm!

- Đồ chó ghẻ, mày mắng ai đấy!

Vương Râu xồm vừa trả lời vừa ngước mắt lên, ra vẻ khinh bỉ.

Gần đây, AQ tiếng được người ta kiêng nể và cũng hay lên mặt, nhưng gặp tụi lưu manh trong làng thường cà khịa với y thì y vẫn e sợ. Chỉ có lần này là tinh thần thượng võ của y lại hăng lên ghê lắm! Cái thằng râu quai nón xồm xoàm cả mặt kia mà cũng dám nói lếu nói láo à?

- Thằng nào nghe là chửi thằng ấy!

AQ đứng phắt dậy, hai tay chống nạnh.

- Thằng này lại ngứa xương ống rồi hẳn?

Vương Râu xồm vừa nói vừa khoác áo lên mình, cũng đứng dậy.

AQ tưởng nó định chuồn, thốc ngay vào, cho một quả đấm. Nào ngờ quả đấm chưa bén tầm thì Vương Râu xồm đã tóm lấy AQ giật một cái, AQ loạng choạng ngã sấp xuống. Tức thì Vương Râu xồm níu lấy cái đuôi sam, lôi tới bên tường, định chiếu lệ dúi đầu vào tường ... AQ nghếch đầu lên nói:

- Người quân tử chỉ đấu khẩu, ai đi đấu sức?

Hình như lão Vương Râu xồm này không “quân tử” cho lắm, nên nó không đếm xỉa tới câu nói ấy, cứ dúi đầu AQ vào tường luôn năm cái liền, đoạn rán sức xô một cái thật mạnh làm cho AQ ngã té ra đằng kia có đến năm sáu thước, bấy giờ mới hả dạ, đắc ý bỏ đi.

Trong ký ức của AQ thật là chưa bao giờ có một chuyện nhục nhã như thế. Số là đối với Vương Râu xồm quai nón kia, AQ cười nó thì có, chứ bao giờ nó lại dám cười AQ? Nói gì đến chuyện đấm đá! Thế mà lần này ... nó dám thượng cẳng chân hạ cẳng tay, ai ngờ như thế được! Chẳng lẽ lại đúng như người ta nói: vì đức Hoàng đế sắp bỏ khoa thi, không cần lấy tú tài cử nhân nữa, do đó mà thanh thế họ Triệu nhà mình từ nay kém oai đi. Có thế chúng nó mới dám xem thường xem mình khinh ra mặt.

AQ đứng ngơ ngác chả hiểu thế nào cả.

Đằng xa có người đi tới. Thì chính là kẻ thù của AQ. Hắn là đứa mà AQ xưa nay vẫn ghét đứt mắt đi được. Ấy là thằng con cả Cụ Cố nhà họ Tiền. Trước đây, hắn có lên học trường tây trên tỉnh, rồi không biết thế nào lại tuốt sang Nhật. Vừa năm sau, hắn về nhà, cặp dò cứ ngay đơ ra, cái đuôi sam cũng biến đâu mất. Mẹ hắn khóc bù lu bù loa mấy mươi bận, rồi vợ hắn cũng nhảy xuống giếng định tự tử ba lần liền. Về sau mụ mẹ hắn đi đâu cũng nói: “Cái đuôi sam kia là bị một bọn côn đồ phục rượu cho say rồi cắt mất đi đấy! Lẽ ra cháu nó có thể làm quan to rồi kia ... Nhưng bây giờ thì đành phải chờ cho tóc dài trở lại đã rồi mới nói chuyện ấy!”. Nhưng AQ không chịu tin như vậy, cứ gọi cậu cả nhà họ Tiền là “thằng Tây giả”, là “Hán gian”, hễ thấy mặt là chửi thầm trong bụng.

Điều mà AQ ghét cay ghét đắng là cái đuôi sam giả của hắn. Đến cái đuôi sam mà cũng giả nốt thì còn gì là nhân cách? Thế mà con vợ hắn không biết đường nhảy xuống giếng một lần thứ tư nữa cho chết quách đi, thì thứ đàn bà ấy quyết không phải là hạng người chính đính! ...

Lão “Tây giả” đi lại gần.

- Thằng trọc! Đồ con lừa!

Xưa nay AQ thấy hắn, vẫn chỉ chửi thầm trong bụng. Nhưng lần này vì “chính khí” mà nổi giận, và vì muốn trả thù, nên trong lúc vô tình y đã thốt thành lời. Ai ngờ “thằng trọc” đã hầm hầm bước tới, tay cầm chặt cái ba-toong sơn vàng mà y vẫn gọi là cái gậy đại tang. Trong giây lát, y biết ngay là có lẽ hắn sẽ đánh, cho nên y triển hết gân, gò cả hai vai lên mà chờ ... Thì quả nhiên, đốp, đốp! Tựa hồ cái gậy kia đã giáng vào đầu y rồi!

- Tớ nói thằng kia cơ mà!

AQ chỉ đứa bé đứng bên cạnh, phân bua.

Đốp! đốp! đốp!

Đấy lại là việc nhục nhã thứ hai trong ký ức AQ. Cũng may là ngay sau mấy tiếng đốp! đốp! đó thì AQ đã lại tựa hồ cho thế là xong hẳn đi một chuyện, và y đã cảm thấy trong người nhẹ nhõm. Vả lại, “quên” là cái bửu bối gia truyền, rất thần hiệu của AQ trong những trường hợp này. AQ chậm rãi đi tới quán rượu, có vẻ đắc ý.

Nhưng trước mặt y, cô tiểu chùa Tĩnh tu đã ở đâu đằng kia đi lại. Ngày thường, cứ mỗi lần gặp cô tiểu này là thế nào AQ cũng chửi một câu, huống hồ hôm nay, sau khi y vừa bị nhục. AQ sực nhớ điều gì, thế là lại nổi giận. Y nghĩ bụng: Thì ra vì hôm nay ông bước chân ra cửa là gặp ngay lấy mày. Thảo nào xúi quẩy như thế!

AQ bước tới, nhổ một bãi nước bọt đánh toạch một cái:

- Khạc! Phì!

Cô tiểu cứ cúi đầu đi, không ngoảnh lại. AQ sấn tới gần cô ta, bỗng giơ tay xoa ngay vào cái đầu vừa mới cạo, cười gắn lên và nói:

- Con trọc! Về nhanh lên, sư cụ chờ kia kìa!

- Ngứa chân ngứa tay à?

Cô tiểu mặt đỏ bừng, vừa nói vừa rảo bước. Bao nhiêu người trong quán rượu đều cười ồ lên. Thấy trò chơi của mình có người thưởng thức, AQ càng cao hứng tợn:

- Sư cụ sờ được, tớ lại không sờ được à?

Rồi AQ véo một cái vào má cô tiểu. Bao nhiêu người trong quán lại cười ồ lên một thôi nữa. AQ đắc ý. Muốn cho bấy nhiêu “khán giả” được hài lòng, y rán sức véo luôn một cái nữa thật mạnh vào má cô bé rồi mới buông tay.

Sau khi lập được “chiến công” này, AQ đã quên cả Vương Râu xồm, quên cả lão “Tây giả” rồi; và hình như bao nhiêu nỗi bất bình, bao nhiêu điều “xúi quẩy” ngày hôm ấy đều đã rửa được sạch sành sanh. Mà lạ lùng thay, lúc bấy giờ y nghe hình như người y nhẹ hẳn đi, nhẹ hơn lúc bị mấy ba-toong đánh đốp! đốp! vào đầu nữa. AQ hớn hở tựa hồ như bay bổng lên tít mãi trên mấy từng mây.

Xa xa đằng kia còn văng vẳng nghe tiếng cô tiểu chửi lồng trong tiếng khóc: “Cha thằng AQ! Đồ tuyệt tự!”

- Ha! Ha! Ha!

AQ cười đắc ý.

- Ha! Ha! Ha! Ha!

Bao nhiêu người trong quán rượu cũng cười, cũng đắc ý gần bằng AQ.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter III

An additional account of Ah Q's victories

Although Ah Q was always gaining victories after his own manner, it was not until he had received the smack from the Venerable Mr. Chao that his name became well known.

He handed the ti-pao two hundred cash for wine money and lay down, seething with anger. He later thought to himself, “The present condition of the world is unutterable: sons striking their fathers . . .” Thus, it came about that his mind pictured the Venerable Mr. Chao's austere bearing; pictured him for the time being as his son. Blithe and merry he gradually became and, rising from his bed, made his way to the wine shop, singing “The Youthful Widow at Her Husband's Grave.” At that particular moment, he felt that the Venerable Mr. Chao was a degree superior to other people.

Thereafter, strange to relate, it actually came about that the people seemed to respect Ah Q all the more. On Ah Q's own part, he thought that this might have been due to the fact that he was the Venerable Mr. Chao's father, but the fact was that he was not.

It was a general custom in Weichuang that if the seventh child cuffed the eighth child, or perhaps, the fourth Li child struck the third Chang child, the matter was not taken seriously. Thus it was absolutely necessary that a man of the Venerable Mr. Chao's rank be involved in such an affair before the Weichuangites could perpetuate the event by means of a monument of gossip. As soon as the monument of gossip had been put up, the giver of the blow, having already enjoyed fame, the receiver, deriving it from the glory of the former, also acquired fame. That the error was Ah Q's goes without saying. Why so? Because the Venerable Mr. Chao never was in the wrong! But if Ah Q was in the wrong, why did people seem even more respectful toward him? That is hard to explain. As a matter of conjecture, it may have been that although Ah Q had received a smack for saying that he was the Venerable Mr. Chao's relative, the others may have feared that there might have been some truth in his statement, and so in the end, there was nothing like being more respectful to him in order to be on the safe side. Otherwise, it may have been like the case of the sacrificial bull in the Confucian Temple; that is, although the bull was an animal and in the same class with pigs and sheep, still, the scholars of old did not dare to move the animal without due decorum after the saint's chopsticks had touched the sacrificial offering.

Thereafter, Ah Q felt serene and happy for many years.

It was on a spring day that he was walking along, intoxicated, when, in the sunlight at the foot of a wall, he espied Wang-hu, sitting there stripped to the waist. . . . This Wang-hu was full of scabs and profusely bewhiskered from ear to ear; and every one called him Wang Mange Whiskers. Ah Q avoided the term “mange,” but despised him vehemently. Ah Q's idea was that the mange was no source of wonderment, but whiskers, and a chain of them! That, indeed, was too novel, too extraordinary, and enough to cause one to look down upon the owner of them. With this in mind, he sat down beside Wang-hu. Ordinarily, Ah Q would not have had the courage to sit down beside another person, but what was there for him to fear in sitting beside this Wang-hu? To be frank, the fact that he was sitting beside him must be considered an honor to his companion.

After Ah Q slipped off his tattered short lined coat, Wang-hu's actions became irritating and Ah Q gradually lost his temper, each of his impetigo scars coloring red. He flung his garment on the ground and after expectorating, shouted: “Worm!”

“Mangy-hided dog, whom are you cursing?” sneered Wang-hu, lifting his eyes disdainfully.

In spite of the fact that of late Ah Q had, as compared with former times, received more respect from people and had become a least bit more vain and self-respecting, still in dealing with ordinary folk, who were accustomed to fighting, he was humble and meek; but on this occasion he waxed exceeding bold. This creature, Wang-hu, with a cheek full of whiskers, would he dare to say anything disrespectful?

“The one who answers me is the one to be reviled!” cried Ah Q, with his arms akimbo.

“Do your bones ache for a thrashing?” queried Wang-hu, also jumping to his feet and throwing on his coat.

Ah Q thought that his opponent was about to flee, and rushing upon him, raised his fist to cuff him, but before his fist had reached Wang-hu's body, the latter had grasped it and with one yank sent Ah Q sprawling. On the instant, his queue was seized by Wang-hu; he was dragged to the wall, where, as was the custom, his head was knocked.

“The superior man moves only his mouth and not his hands!” shouted Ah Q, with his head twisted to one side.

But Wang-hu did not seem to be a superior man and, what was more, took no notice of these words, but bumped Ah Q's head against the wall five times. He then used the utmost of his strength and gave him one push which sent him tumbling over a distance of six feet. It was then that Wang-hu walked away satisfied.

This, in Ah Q's mind, should have been considered the first humiliation which he had suffered, because in times past, when he had ridiculed Wang-hu on account of his chains of whiskers, the latter had never ridiculed him; nor had Wang-hu raised a hand against him. But now, quite contrary to expectation, he had raised his hand. It seemed as if the saying of the populace had come true; namely, “The emperor has discontinued the examinations and Hsiu-t'sai and Chü-jen[8] are no longer needed.” For this reason, there would be a loss in the austere bearing of the Chao family, and so would others be taking him lightly too, implying that any loss in prestige on the part of the Chaos would reflect on himself; so Ah Q still considered himself a Chao. Now there was no ground for him to stand on.

A person approached from a distance who, on arrival, proved to be one of Ah Q's enemies. This was the man Ah Q hated most vehemently; he was the eldest son of the Venerable Mr. Chin. In the past, he had gone to the city and attended a foreign school; thence, he went to Japan; how, it was not known. He returned to his home half a a year later; his legs had become straight and his queue was not to be seen. His mother wailed loudly more than ten times; his wife jumped into the well three or four times. Wherever his mother went thereafter, she would say: “His queue has been cut off by some evil companions after making him drunken with wine. By right, he could have been a great official; now there is no other course excepting to let his queue grow again before we say any more.” But Ah Q was loath to believe a word of this and purposely dubbed him “False Foreigner” and accused him of acting as a spy for foreigners. As soon as he saw him, he would, without fail, curse him under his breath.

Ah Q also deeply hated and cut off all relations with him on account of his false queue. Now if the queue were not real, the person in question did not have the requisite qualifications of a human being; and if his wife had not jumped into the well the fourth time, she would not have been a good woman. The “False Foreigner” drew nearer.

“Bald pate! Ass!” Ordinarily Ah Q would have muttered under his breath, not allowing his words to become audible; but on this occasion, because he was in the heat of his fury and because he craved for vengeance, the words slipped out unconsciously.

The “bald pate” held a walking stick of yellow lacquer — what Ah Q termed the stick of wails — and advanced with great strides. Ah Q realized on the moment that he was in for a thrashing and stood with his whole body taut against the coming attack. He hunched up his shoulders and waited — and, in truth, there was a whacking sound, which seemed to be without a doubt dealt at his head.

“I meant him!” explained Ah Q, pointing to a small boy who was near at hand.

Biff, whack, whack!

In Ah Q's opinion, this should have been considered the second humiliation in his life; yet, fortunately after the beating, it seemed as if the matter had become a closed chapter for all time, and contrary to all expectation, he felt somewhat relaxed throughout his whole body. Added to this, the precious ability to forget, inherited from his ancestors, had come into effect. He therefore sauntered along slowly; by the time he had arrived at the door of the wine shop, he had early experienced a feeling of exhilaration.

But from the opposite direction came a small nun from the Temple of Quiet Self-Improvement. Even in ordinary times, Ah Q was sure to let out a mouthful of profanity whenever he set eyes on her; so what of this occasion, immediately after his humiliation? Recalling the late defeat, animosity filled his thoughts.

“I did not know why I had such bad luck to-day, but at the bottom of it all, it was because I saw YOU!” he thought to himself. He advanced, expectorated, and shouted: “Huh! Peh!”

The little nun ignored him altogether and merely walked on with her head lowered. Ah Q ran close to her side; thrusting out his hand, he touched her newly shorn scalp; and laughing derisively, jeered: “Bald pate, hurry on; your monk is waiting for you.”

“What are you jumping and gesticulating about?” cried the little nun, her face flushed crimson, as she hastily stepped along.

Hearty laughter came from the men in the wine shop. Ah Q, on noticing that his actions were meeting with the plaudits of the onlookers, grew all the more blithe and replied with an ambiguous quip.

He pinched the nun's cheek and the men in the wine shop continued laughing loudly. Feeling the more elated by the cheers of the spectators, Ah Q tightened his fingers and gave an additional twist before he let go.

In the course of this fray, he had long forgotten Wang-hu, had forgotten the “False Foreigner”; and it seemed as if he had been completely avenged for the bad luck of the day. And strange to relate, his whole body, which had undergone the thrashing, felt light, relaxed, and buoyant; and he moved along as if on pinions which might waft him heavenward at any moment.

“That sonless, grandsonless Ah Q!” screamed the little nun from a distance, in a lachrymose voice.

“Ha, ha, ha!” laughed Ah Q altogether merry.

“Ha, ha, ha!” bellowed the cronies in the wine shop quite hilarious.

---

Notes

8. Chü-jen is the scholarly rank above hsiu-t'sai and the successful candidate of a province.

➖➖➖