Tiểu thuyết chiều thứ Bảy: tháng 7 2022

2022-07-30

Vua Ếch - Wilhelm & Jacob Grimm

2022-07-30

Vua Ếch
A picture containing text, person, person, necktie

Description automatically generated

Wilhelm & Jacob Grimm

Vua Ếch (Dịch: Lương Văn Hồng)

The frog king or Iron Henry – nguồn: https://www.grimmstories.com/

Vua Ếch

Truyện cổ Grimm

Từ thời xa xưa lắm rồi, khi chuyện ước nguyện còn có hiệu nghiệm, một ông vua có mấy cô con gái, cô nào cũng xinh đẹp cả. Nhưng cô út xinh đẹp lộng lẫy đến nỗi mặt trời tuy đã trông thấy nhiều cảnh đẹp mà vẫn phải ngạc nhiên mỗi khi chiếu vào mặt nàng.

Sát bên cung điện nhà vua là khu rừng lớn rậm rạp âm u. Bên gốc cây thùy dương cổ thụ của khu rừng có một cái giếng. Vào những hôm trời oi bức, công chúa thường vào rừng, ngồi chơi bên bờ giếng nước trong mát. Để cho đỡ buồn tẻ, công chúa thường lấy một quả cầu vàng tung lên để bắt chơi. Đó là đồ chơi mà nàng quý nhất.

Một hôm, quả cầu vàng tung lên lại không rơi vào tay nàng mà rơi trượt xuống đất rồi lăn thẳng xuống giếng nước. Công chúa nhìn theo, nhưng quả cầu đã biến mất. Giếng sâu đến nỗi không ai nhìn thấy đáy. Lúc ấy công chúa liền òa lên khóc. Nàng khóc mỗi lúc một to, khóc mãi không nguôi. Trong khi nàng đang than khóc như vậy, bỗng có người nào đó nói:

- Công chúa ơi, có chuyện chi mà nàng kêu khóc đến nỗi đá nghe cũng phải động lòng thương?

Nàng nhìn quanh xem tiếng nói vang từ đâu tới, chợt thấy một con Ếch nhô chiếc đầu to tướng và xấu xí lên khỏi mặt nước. Nàng bảo:

- Chà, tưởng ai! Hóa ra là cái giống vẫn bì bõm dưới nước lâu nay! Tôi khóc nhớ quả cầu vàng của tôi, nó rơi xuống giếng mất rồi.

Ếch an ủi:

- Công chúa cứ yên tâm, đừng khóc nữa. Chắc chắn tôi sẽ có cách giúp công chúa. Nhưng nếu tôi lấy được quả cầu ấy lên cho công chúa thì công chúa mất gì cho tôi nào?

Nàng nói:

- Chú Ếch thân mến, tùy chú, chú muốn lấy gì của tôi thì lấy: quần áo, châu báu, cả đến mũ miện bằng vàng tôi đang đội đấy cũng được.

Ếch đáp:

- Quần áo, châu báu của công chúa, cả chiếc mũ miện bằng vàng công chúa đội tôi cũng chẳng thích. Nhưng nếu công chúa thương yêu tôi, cho tôi làm bạn tri âm, bạn lúc vui chơi, được ngồi cạnh công chúa bên chiếc bàn xinh xinh của nàng, cùng ăn chung với công chúa ở chiếc dĩa xinh xinh bằng vàng của nàng, cùng uống chung với công chúa ở trong chiếc cốc xinh xinh của nàng, được ngủ trong chiếc giường xinh xinh của công chúa. Nếu công chúa hứa với tôi như vậy thì tôi sẽ lặn xuống tìm bằng được quả cầu vàng lên cho công chúa.

Công chúa nói:

- Ừ, được, ta hứa với Ếch, ta sẽ làm tất cả những điều Ếch muốn, miễn Ếch lấy lại được cho ta quả cầu vàng.

Hứa như vậy nhưng trong thâm tâm nàng nghĩ là con Ếch ngớ ngẩn kia ăn nói thật vớ vẩn. Hạng ếch ngồi đáy giếng thi nhau với đồng loại kêu ồm ộp suốt ngày thì làm bạn tri âm với người thế nào được.

Ếch thấy nàng bằng lòng bèn ngụp đầu lặn xuống dưới đáy giếng. Chỉ một lát sau nó đã ngoi lên, mõm ngoạm quả cầu ném lên cỏ. Thấy lại đồ chơi đẹp đẽ của mình, công chúa rất mừng. Nàng cúi xuống nhặt lên, rồi chạy ngay đi. Ếch gọi với theo:

- Đợi tôi với, đợi tôi với! Nàng hãy đem tôi đi cùng, tôi làm sao mà chạy nhanh như nàng được?

Ếch cố lấy hết sức để gân cổ lên kêu ồm ộp gọi với theo cũng vô ích! Công chúa vội vã chạy về nhà nên chẳng nghe thấy gì cả. Chỉ một lát sau là nàng quên hẳn con Ếch tội nghiệp kia. Ếch ta đành nhảy xuống giếng của mình.

Hôm sau vua, công chúa cùng quần thần đang ngồi bên bàn ăn, công chúa đang ăn trên chiếc đĩa xinh xinh của mình thì nghe thấy có tiếng nhảy lạch bạch, lạch bạch ở những bậc thang bằng cẩm thạch. Lên tới nơi, Ếch gõ cửa gọi:

- Công chúa, công chúa trẻ đẹp nhất ơi, mở cửa cho tôi vào!

Nàng chạy nhanh ra, định xem ai gọi cửa. Mở cửa ra, nàng thấy Ếch đang ngồi. Nàng vội đóng sầm sửa, trở lại ngồi bên bàn ăn, lòng đầy hồi hộp lo sợ.

Thoáng nhìn, vua biết ngay trống ngực công chúa đang đánh liên hồi. Vua hỏi:

- Con cưng của ta, có điều gì làm con sợ hãi thế? Phải chăng có một người khổng lồ đứng ngay trước cửa định bắt con đi?

Nàng đáp:

- Thưa cha không ạ. Đó không phải là người khổng lồ mà là một con Ếch ghê tởm!

- Ếch muốn gì ở con?

- Trời, cha yêu dấu! Hôm qua, khi con ngồi chơi bên bờ giếng thì quả cầu vàng của con rơi xuống giếng nước. Vì con khóc lóc mãi nên Ếch lặn xuống mò quả cầu lên cho con. Nhưng cũng vì Ếch đòi con phải hứa hẹn với nó, con có hứa với nó rằng nó sẽ là bạn tri âm của con, nhưng lúc ấy con nghĩ chắc nó chẳng bao giờ nhảy nổi lên cạn được. Hiện giờ nó đã ở ngoài cửa và muốn vào với con.

Đúng lúc ấy có tiếng gõ cửa lần hai và có tiếng gọi:

Công chúa trẻ nhất ơi,

Mở cửa cho tôi vào!

Nàng chẳng nhớ hay sao,

Bao điều nàng hứa hẹn,

Bên bờ giếng mát trong?

Công chúa trẻ nhất ơi,

Mở cửa cho tôi vào!

Lúc đó, vua nói:

- Con đã hứa thì phải giữ lời hứa chứ. Con cứ ra mở cửa mời Ếch vào.

Công chúa ra mở cửa, Ếch liền nhảy theo nàng sát gót tới bên ghế nàng ngồi. Ếch nói với nàng:

- Nàng hãy nhấc tôi lên chỗ nàng ngồi!

Công chúa choáng váng, lưỡng lự mãi, sau vua phải ra lệnh cho nàng làm. Nhưng vừa mới lên ghế, Ếch lại đòi lên bàn. Ngồi trên bàn rồi, Ếch nói:

- Nào, nàng đẩy chiếc đĩa vàng xinh xinh của nàng lại gần tôi để chúng ta cùng ăn.

Công chúa đành phải làm theo, nhưng ai cũng thấy rõ ràng là miễn cưỡng. Ếch ăn ngon lành, nhưng công chúa ăn miếng nào vào cũng như muốn tắc lại ở cổ.

- Tôi ăn no nê rồi, giờ thấy người đâm ra mệt mỏi. Khênh tôi vào buồng nhỏ xinh của nàng, rũ giường trải lụa cho ngay ngắn để chúng ta cùng lên giường ngủ.

Công chúa òa lên khóc, sợ con Ếch da lạnh nhớp nháp mà nàng không dám sờ đến. Thế mà nó lại sẽ ngủ trên chiếc giường xinh đẹp, sạch sẽ của nàng. Công chúa làm vua nổi nóng. Người nói:

- Ai đã giúp con trong cơn hoạn nạn thì sau đó con không được phép khinh thường họ.

Lúc đó, công chúa lấy hai ngón tay nhấc Ếch lên, đặt vào một xó nhà. Khi nàng lên giường nằm, Ếch nhảy tới bảo:

- Tôi mỏi mệt. Tôi muốn được ngủ trên giường êm như nàng. Nàng hãy đưa tôi lên, nếu không tôi mách vua cha.

Công chúa tức lắm, nhấc Ếch lên rồi lấy hết sức ném Ếch vào giường, lòng nghĩ thầm:

- Giờ thì mày yên thân nhé, đồ Ếch ghê tởm!

Nhưng khi nó rơi xuống thì không phải Ếch nữa mà hóa thành một vị hoàng tử có đôi mắt xinh đẹp và dễ thương. Theo ý muốn của vua cha, chàng thành người bạn tri âm và người chồng yêu dấu của nàng. Lúc đó, chàng kể lại cho nàng nghe, chàng bị một mụ phù thủy độc ác phù phép, không có ai ngoài nàng có thể giải thoát được chàng khỏi giếng. Hai người định hôm sau sẽ về nước của hoàng tử. Họ ngủ một mạch cho đến sáng, khi mặt trời đánh thức họ dậy thì có một cỗ xe đến, xe thắng tám ngựa trắng, buộc xích vàng, đứng sau là người thị vệ của ông vua trẻ - bác Heinrich trung thành. Trước kia, khi thấy chủ mình bị biến thành Ếch, bác Heinrich trung thành rất buồn, buồn đến nỗi bác đã đánh ba vòng đai sắt quanh tim để tim khỏi bị đau buồn mà vỡ ra. Cỗ xe rước ông vua trẻ về nước. Bác Heinrich trung thành đỡ chàng và nàng công chúa lên xe, rồi đứng ở phía sau xe. Bác vui mừng khôn xiết vì thấy phép yêu đã được xóa bỏ.

Khi họ đã đi được một đoạn đường dài thì hoàng tử nghe thấy ở đằng sau có tiếng kêu răng rắc như có gì gãy. Chàng liền quay lại hỏi:

- Bác Heinrich hình như xe gãy?

- Thưa chàng, không phải xe đâu.

Đó là tiếng rạn của vòng đai tim.

Khi chàng hóa Ếch giếng chìm,

Tim tôi đau đớn, buồn phiền xót xa.

Dọc đường lại có tiếng kêu răng rắc hai lần nữa. Hoàng tử cứ ngỡ là xe gãy, nhưng thực ra đó chỉ là tiếng nứt tung của những vòng đai sắt quanh tim bác Heinrich trung thành, nó nứt tung ra vì hoàng tử đã được giải thoát và hạnh phúc.

➖➖➖

The frog king or Iron Henry

A fairy tale by the Brothers Grimm

In the old times, when it was still of some use to wish for the thing one wanted, there lived a King whose daughters were all handsome, but the youngest was so beautiful that the sun himself, who has seen so much, wondered each time he shone over her because of her beauty. Near the royal castle there was a great dark wood, and in the wood under an old linden-tree was a well; and when the day was hot, the King's daughter used to go forth into the wood and sit by the brink of the cool well, and if the time seemed long, she would take out a golden ball, and throw it up and catch it again, and this was her favourite pastime.

Now it happened one day that the golden ball, instead of falling back into the maiden's little hand which had sent it aloft, dropped to the ground near the edge of the well and rolled in. The king's daughter followed it with her eyes as it sank, but the well was deep, so deep that the bottom could not be seen. Then she began to weep, and she wept and wept as if she could never be comforted. And in the midst of her weeping she heard a voice saying to her: "What ails thee, king's daughter? Thy tears would melt a heart of stone." And when she looked to see where the voice came from, there was nothing but a frog stretching his thick ugly head out of the water. "Oh, is it you, old waddler?" said she, "I weep because my golden ball has fallen into the well." - "Never mind, do not weep," answered the frog, "I can help you; but what will you give me if I fetch up your ball again?" - "Whatever you like, dear frog," said she, "any of my clothes, my pearls and jewels, or even the golden crown that I wear." - "Thy clothes, thy pearls and jewels, and thy golden crown are not for me," answered the frog, "but if thou wouldst love me, and have me for thy companion and play-fellow, and let me sit by thee at table, and eat from thy plate, and drink from thy cup, and sleep in thy little bed, if thou wouldst promise all this, then would I dive below the water and fetch thee thy golden ball again." - "Oh yes," she answered, "I will promise it all, whatever you want, if you will only get me my ball again." But she thought to herself: What nonsense he talks! As if he could do anything but sit in the water and croak with the other frogs, or could possibly be any one's companion.

But the frog, as soon as he heard her promise, drew his head under the water and sank down out of sight, but after a while he came to the surface again with the ball in his mouth, and he threw it on the grass. The King's daughter was overjoyed to see her pretty plaything again, and she caught it up and ran off with it. "Stop, stop!" cried the frog, "take me up too. I cannot run as fast as you!" But it was of no use, for croak, croak after her as he might, she would not listen to him, but made haste home, and very soon forgot all about the poor frog, who had to betake himself to his well again.

The next day, when the King's daughter was sitting at table with the King and all the court, and eating from her golden plate, there came something pitter patter up the marble stairs, and then there came a knocking at the door, and a voice crying: "Youngest King's daughter, let me in!" And she got up and ran to see who it could be, but when she opened the door, there was the frog sitting outside. Then she shut the door hastily and went back to her seat, feeling very uneasy. The King noticed how quickly her heart was beating, and said: "My child, what are you afraid of? Is there a giant standing at the door ready to carry you away?" - "Oh no," answered she, "no giant, but a horrid frog." - "And what does the frog want?" asked the King. "O dear father," answered she, "when I was sitting by the well yesterday, and playing with my golden ball, it fell into the water, and while I was crying for the loss of it, the frog came and got it again for me on condition I would let him be my companion, but I never thought that he could leave the water and come after me; but now there he is outside the door, and he wants to come in to me." And then they all heard him knocking the second time and crying:

"Youngest King's daughter,

Open to me!

By the well water

What promised

you me?

Youngest King's daughter

Now open to me!"

"That which thou hast promised must thou perform," said the King, "so go now and let him in." So she went and opened the door, and the frog hopped in, following at her heels, till she reached her chair. Then he stopped and cried: "Lift me up to sit by you." But she delayed doing so until the King ordered her. When once the frog was on the chair, he wanted to get on the table, and there he sat and said: "Now push your golden plate a little nearer, so that we may eat together." And so she did, but everybody might see how unwilling she was, and the frog feasted heartily, but every morsel seemed to stick in her throat. "I have had enough now," said the frog at last, "and as I am tired, you must carry me to your room, and make ready your silken bed, and we will lie down and go to sleep." Then the King's daughter began to weep, and was afraid of the cold frog, that nothing would satisfy him but he must sleep in her pretty clean bed. Now the King grew angry with her, saying: "That which thou hast promised in thy time of necessity, must thou now perform." So she picked up the frog with her finger and thumb, carried him upstairs and put him in a corner, and when she had lain down to sleep, he came creeping up, saying: "I am tired and want sleep as much as you; take me up, or I will tell your father." Then she felt beside herself with rage, and picking him up, she threw him with all her strength against the wall, crying: "Now will you be quiet, you horrid frog!"

But as he fell, he ceased to be a frog, and became all at once a prince with beautiful kind eyes. And it came to pass that, with her father's consent, they became bride and bridegroom. And he told her how a wicked witch had bound him by her spells, and how no one but she alone could have released him, and that they two would go together to his father's kingdom. And there came to the door a carriage drawn by eight white horses, with white plumes on their heads, and with golden harness, and behind the carriage was standing faithful Henry, the servant of the young prince. Now, faithful Henry had suffered such care and pain when his master was turned into a frog, that he had been obliged to wear three iron bands over his heart, to keep it from breaking with trouble and anxiety. When the carriage started to take the prince to his kingdom, and faithful Henry had helped them both in, he got up behind, and was full of joy at his master's deliverance.

And when they had gone a part of the way, the prince heard a sound at the back of the carriage, as if something had broken, and he turned round and cried:

"Henry, the wheel must be breaking!"

"The wheel does not break,

'Tis the band round my heart

That, to lessen its ache,

When I grieved for your sake,

I bound round my heart."

Again, and yet once again there was the same sound, and the prince thought it must be the wheel breaking, but it was the breaking of the other bands from faithful Henry's heart, because it was now so relieved and happy.

➖➖➖

2022-07-23

Công chúa ngủ trong rừng - Wilhelm & Jacob Grimm

2022-07-23

Công chúa ngủ trong rừng
A picture containing text, person, person, necktie

Description automatically generated

Wilhelm & Jacob Grimm

Công chúa ngủ trong rừng (Dịch: Lương Văn Hồng)

Sleeping Beauty (Little Briar Rose) – nguồn: https://www.grimmstories.com/

Công chúa ngủ trong rừng

Truyện cổ Grimm

Ngày xưa có một ông vua và một bà hoàng hậu ngày nào cũng nói: “Ước gì mình có đứa con!” mà mãi vẫn không có. Một hôm hoàng hậu đang tắm thì có con ếch ở dưới nước nhảy lên nói:

– Điều bà mong ước bấy lâu sẽ thành sự thực. Hết năm nay bà sẽ sinh con gái.

Lời ếch tiên tri quả đúng thật. Hoàng hậu sinh con gái đẹp tuyệt trần. Vua thích lắm, mở hội lớn ăn mừng. Vua mời họ hàng thân thuộc, bạn bè, lại mời cả các bà mụ đến để họ tận tâm chăm sóc, thương yêu con mình.

Trong nước có mười ba bà mụ. Nhưng vua chỉ có mười hai cái đĩa vàng để mời ăn, do đó mời thiếu một bà. Hội hè linh đình. Lúc tiệc sắp tàn, các bà mụ niệm chú mừng đứa bé những điều kỳ lạ: bà đầu chúc đức hạnh, bà thứ hai chúc sắc đẹp, bà thứ ba của cải… cứ như vậy chúc tất cả các điều có thể mơ ước được ở trần gian. Mười một bà vừa dứt lời chúc tụng thì bỗng bà mụ thứ mười ba bước vào. Bà muốn trả thù vì không được mời dự tiệc. Bà xăm xăm bước thẳng vào chẳng thèm nhìn ai, chào ai. Bà hét lên:

– Công chúa đến năm mười lăm tuổi sẽ bị mũi quay sợi đâm phải mà chết.

Rồi bà chẳng nói thêm nửa lời, bỏ đi. Mọi người chưa hết kinh ngạc thì bà thứ mười hai bước lên. Bà tuy chưa niệm chú chúc tụng nhưng cũng không giải được lời chú độc, mà chỉ làm nhẹ đi được thôi. Bà nói:

– Công chúa sẽ không chết, chỉ ngủ một giấc dài trăm năm thôi.

Vua muốn tránh cho con khỏi bị nạn ra lệnh cấm kéo sợi trong cả nước. Tất cả những lời chúc của các bà mụ đều thành sự thực: công chúa đẹp, đức hạnh, nhã nhặn, thông minh, ai thấy cũng phải yêu.

Năm ấy, công chúa vừa đúng mười lăm tuổi. Một hôm, vua và hoàng hậu đi vắng, nàng ở nhà một mình. Nàng đi khắp cung điện để xem tất cả các buồng, thích đâu tạt vào đó. Sau cùng nàng tới một lầu cao. Nàng trèo lên chiếc thang xoáy ốc chật hẹp, tới một cửa nhỏ. Ổ khóa có cắm một chiếc chìa đã gỉ, nàng cầm chìa quay thì cửa mở tung ra. Trong buồng có một bà già ngồi trên tấm ghế nhỏ đang chăm chú kéo sợi. Nàng nói:

– Chào bà. Bà làm gì đấy?

Bà lão gật gù đáp:

– Bà kéo sợi đay.

– Cái gì nhảy nhanh như cắt thế kia hở bà?

Nàng cầm lấy xa định kéo sợi. Vừa sờ đến thì lời chú thực hiện, nàng bị mũi quay đâm vào tay.

Nàng ngã ngay xuống giường và ngủ mê mệt. Tất cả cung điện đều ngủ. Vua và hoàng hậu vừa về, mới bước chân vào buồng đã nhắm mắt ngủ. Cả triều đình cũng lăn ra ngủ. Ngựa trong chuồng, chó ngoài sân, bồ câu trên mái nhà, ruồi trên tường, đều ngủ. Cả ngọn lửa đang chập chờn trên bếp cũng ngủ yên. Thịt quay cũng ngừng xèo xèo. Bác đầu bếp thấy chú phụ bếp đãng trí đang kéo tóc chú cũng buông ra ngủ. Gió lặng yên trên cây trước lâu đài, không một chiếc lá nào rụng. Bụi gai mọc quanh mỗi ngày một rậm, phủ kín cả lâu đài, trong miền ấy, nhân dân truyền tụng là có Đóa Hồng xinh đẹp đương ngủ triền miên. Người ta gọi công chúa là Đóa Hồng. Thỉnh thoảng các Hoàng tử nghe kể chuyện định chui qua bụi vào lâu đài nhưng không nổi vì bụi gai như có tay, nắm chặt họ lại khiến họ bị mắc nghẽn.

Năm tháng trôi qua đã nhiều. Một hôm lại có một Hoàng tử tới nước này. Chàng nghe một ông lão kể lại là trong tòa lâu đài sau bụi gai có nàng công chúa tên là Đóa Hồng ngủ triền miên đã được trăm năm. Vua, hoàng hậu và cả triều đình cũng đều ngủ cả. Ông lão còn bảo là theo lời tổ phụ để lại thì đã có nhiều Hoàng tử tìm cách chui qua bụi rậm nhưng bị mắc lại ở đấy. Chàng liền bảo:

– Tôi không sợ, tôi muốn chui vào tìm nàng Đóa Hồng xinh đẹp.

Ông lão hết sức can ngăn, chàng nhất định không nghe. Thời hạn trăm năm đã qua. Đã đến lúc Đóa Hồng tỉnh giấc. Hoàng tử đến gần bụi gai thì chỉ thấy toàn những đóa hoa to tươi đẹp tự động giãn lối để chàng khỏi bị thương. Chàng đi rồi thì bụi cây khép lại. Ở sân lâu đài, chàng thấy ngựa và những con chó lốm đốm đang nằm ngủ. Chim bồ câu rũ đầu vào cánh đậu trên mái nhà. Chàng vào cung thì thấy ruồi bậu trên tường ngủ, bác đầu bếp còn giơ tay như định tóm lấy chú phụ bếp. Còn cô hầu gái thì đương ngồi làm lông con gà đen. Chàng đi vào cung điện chính thì thấy cả triều đình đều ngủ. Chàng lại tiếp tục đi. Im lặng như tờ. Có thể nghe thấy hơi thở của chàng. Sau chàng tới một tòa lầu, mở cửa vào một phòng nhỏ là nơi Đóa Hồng đang ngủ. Nàng nằm trông đẹp lộng lẫy. Chàng không rời mắt ra được, quì xuống hôn.

Chàng vừa đụng môi thì Đóa Hồng mở mắt, nhìn chàng trìu mến. Hai người dắt nhau xuống lầu. Vua, rồi hoàng hậu và cả triều đình đều tỉnh dậy, giương mắt nhìn nhau. Ngựa ngoài sân đứng lên quẫy mình; chó săn nhảy lên ngoe nguẩy đuôi; bồ câu trên mái nhà vươn cổ ngóc đầu nhìn quanh rồi bay qua cánh đồng; ruồi bậu trên tường lại tiếp tục bò; lửa trong bếp bùng lên, chập chờn và đun thức ăn, thịt quay lại xèo xèo, bác đầu bếp tát chú phụ bếp một cái bạt tai làm hắn kêu lên, các cô hầu làm nốt lông gà.

Lễ cưới của Hoàng tử và nàng Đóa Hồng được tổ chức linh đình. Hai vợ chồng sống suốt đời sung sướng. Nàng công chúa được Hoàng Tử đánh thức sau giấc ngủ một trăm năm. Lời nguyền độc ác của bà mụ thứ mười ba bị hóa giải, nàng xứng đáng được hưởng hạnh phúc.

➖➖➖

Sleeping Beauty (Little Briar Rose)

A fairy tale by the Brothers Grimm

In times past there lived a king and queen, who said to each other every day of their lives, "Would that we had a child!" and yet they had none. But it happened once that when the queen was bathing, there came a frog out of the water, and he squatted on the ground, and said to her: "Thy wish shall be fulfilled; before a year has gone by, thou shalt bring a daughter into the world."

And as the frog foretold, so it happened; and the queen bore a daughter so beautiful that the king could not contain himself for joy, and he ordained a great feast. Not only did he bid to it his relations, friends, and acquaintances, but also the wise women, that they might be kind and favourable to the child. There were thirteen of them in his kingdom, but as he had only provided twelve golden plates for them to eat from, one of them had to be left out.

However, the feast was celebrated with all splendour; and as it drew to an end, the wise women stood forward to present to the child their wonderful gifts: one bestowed virtue, one beauty, a third riches, and so on, whatever there is in the world to wish for. And when eleven of them had said their say, in came the uninvited thirteenth, burning to revenge herself, and without greeting or respect, she cried with a loud voice: "In the fifteenth year of her age the princess shall prick herself with a spindle and shall fall down dead." And without speaking one more word she turned away and left the hall. Every one was terrified at her saying, when the twelfth came forward, for she had not yet bestowed her gift, and though she could not do away with the evil prophecy, yet she could soften it, so she said: "The princess shall not die, but fall into a deep sleep for a hundred years."

Now the king, being desirous of saving his child even from this misfortune, gave commandment that all the spindles in his kingdom should be burnt up. The maiden grew up, adorned with all the gifts of the wise women; and she was so lovely, modest, sweet, and kind and clever, that no one who saw her could help loving her. It happened one day, she being already fifteen years old, that the king and queen rode abroad, and the maiden was left behind alone in the castle. She wandered about into all the nooks and corners, and into all the chambers and parlours, as the fancy took her, till at last she came to an old tower. She climbed the narrow winding stair which led to a little door, with a rusty key sticking out of the lock; she turned the key, and the door opened, and there in the little room sat an old woman with a spindle, diligently spinning her flax.

"Good day, mother," said the princess, "what are you doing?" - "I am spinning," answered the old woman, nodding her head. "What thing is that that twists round so briskly?" asked the maiden, and taking the spindle into her hand she began to spin; but no sooner had she touched it than the evil prophecy was fulfilled, and she pricked her finger with it. In that very moment she fell back upon the bed that stood there, and lay in a deep sleep.

And this sleep fell upon the whole castle; the king and queen, who had returned and were in the great hall, fell fast asleep, and with them the whole court. The horses in their stalls, the dogs in the yard, the pigeons on the roof, the flies on the wall, the very fire that flickered on the hearth, became still, and slept like the rest; and the meat on the spit ceased roasting, and the cook, who was going to pull the scullion's hair for some mistake he had made, let him go, and went to sleep. And the wind ceased, and not a leaf fell from the trees about the castle. Then round about that place there grew a hedge of thorns thicker every year, until at last the whole castle was hidden from view, and nothing of it could be seen but the vane on the roof.

And a rumour went abroad in all that country of the beautiful sleeping Rosamond, for so was the princess called; and from time to time many kings' sons came and tried to force their way through the hedge; but it was impossible for them to do so, for the thorns held fast together like strong hands, and the young men were caught by them, and not being able to get free, there died a lamentable death.

Many a long year afterwards there came a king's son into that country, and heard an old man tell how there should be a castle standing behind the hedge of thorns, and that there a beautiful enchanted princess named Rosamond had slept for a hundred years, and with her the king and queen, and the whole court. The old man had been told by his grandfather that many king's sons had sought to pass the thorn-hedge, but had been caught and pierced by the thorns, and had died a miserable death. Then said the young man: "Nevertheless, I do not fear to try; I shall win through and see the lovely Rosamond." The good old man tried to dissuade him, but he would not listen to his words. For now the hundred years were at an end, and the day had come when Rosamond should be awakened. When the prince drew near the hedge of thorns, it was changed into a hedge of beautiful large flowers, which parted and bent aside to let him pass, and then closed behind him in a thick hedge. When he reached the castle-yard, he saw the horses and brindled hunting-dogs lying asleep, and on the roof the pigeons were sitting with their heads under their wings. And when he came indoors, the flies on the wall were asleep, the cook in the kitchen had his hand uplifted to strike the scullion, and the kitchen-maid had the black fowl on her lap ready to pluck.

Then he mounted higher, and saw in the hall the whole court lying asleep, and above them, on their thrones, slept the king and the queen. And still he went farther, and all was so quiet that he could hear his own breathing; and at last he came to the tower, and went up the winding stair, and opened the door of the little room where Rosamond lay. And when he saw her looking so lovely in her sleep, he could not turn away his eyes; and presently he stooped and kissed her.

And she awaked, and opened her eyes, and looked very kindly on him. And she rose, and they went forth together, and the king and the queen and whole court waked up, and gazed on each other with great eyes of wonderment. And the horses in the yard got up and shook themselves, the hounds sprang up and wagged their tails, the pigeons on the roof drew their heads from under their wings, looked round, and flew into the field, the flies on the wall crept on a little farther, the kitchen fire leapt up and blazed, and cooked the meat, the joint on the spit began to roast, the cook gave the scullion such a box on the ear that he roared out, and the maid went on plucking the fowl.

Then the wedding of the Prince and Rosamond was held with all splendour, and they lived very happily together until their lives' end.

➖➖➖

2022-07-16

Belgian Nobel Prize Laureates liệt truyện - Lê Văn Lợi tổng hợp từ trang https://www.nobelprize.org/

2022-07-16

Belgian Nobel Prize Laureates liệt truyện
A golden medallion with an embossed image of Alfred Nobel facing left in profile. To the left of the man is the text "ALFR•" then "NOBEL", and on the right, the text (smaller) "NAT•" then "MDCCCXXXIII" above, followed by (smaller) "OB•" then "MDCCCXCVI" below.

Lê Văn Lợi tổng hợp từ trang https://www.nobelprize.org/

① Viện Luật Quốc tế (Institut de Droit International) – Nô ben Hòa bình năm 1904.

② Auguste Beernaert – Nô ben Hòa bình năm 1909

③ Maurice Maeterlinck – Nô ben Văn học năm 1911

④ Henri La Fontaine – Nô ben Hòa bình năm 1913

⑤ Jules Bordet – Nô ben Y Sinh năm 1919

⑥ Corneille Heymans – Nô ben Y Sinh năm 1938

⑦ Georges Pire – Nô ben Hòa bình năm 1958

⑧ Christian de Duve – Nô ben Y Sinh năm 1974

⑨ Albert Claude – Nô ben Y Sinh năm 1974

⑩ Ilya Prigogine – Nô ben Hóa học năm 1977

⑪ François Englert – Nô ben Vật lý năm 2013

Lời tựa:

Nhân kỷ niệm 191 năm ngày Quốc khánh Vương quốc Bỉ (21/07/1831 – 21/07/2022) - ngày Đức vua Leopold Đệ nhất, vị quốc vương đầu tiên lên ngôi – “Tiểu thuyết chiều thứ Bảy” trân trọng gửi đến nhân dân Bỉ, các thành viên BelUnion cùng gia đình, bạn bè thân hữu những lời chúc tốt đẹp nhất, sức khỏe, hạnh phúc và an lành!

Nhân dịp này, “Tiểu thuyết chiều thứ Bảy” biên soạn và trân trọng giới thiệu đến anh/chị bài “Belgian Nobel Prize Laureates liệt truyện”. Một cách nôm na thì đây là danh mục các cá nhân, tổ chức Bỉ đã đoạt giải Nô ben. Tiêu đề này tôi mạo muội nhại và bắt chước cách viết sử của sử gia huyền thoại Tư Mã Thiên nhằm mang đến cho người đọc cảm giác “sử liệu” nhưng vẫn có cái gì đó man mác lãng mạn của tiểu thuyết 😊. Tài liệu tham chiếu chủ yếu tôi lấy từ trang có địa chỉ là https://www.nobelprize.org/. Ngoài ra tôi cũng tham khảo thêm trang Wikipedia và một số trang khác.

Một cách tổng quan, Bỉ có 10 người và 1 tổ chức đoạt giải Nô ben, bao gồm 4 giải Hòa bình (Peace), 4 giải Y Sinh (Physiology or Medicine), 1 giải Văn học (Literature), 1 giải Hóa học (Chemistry) và 1 giải Vật lý (Physics). Chú ý rằng theo một số thống kê trên Internet, người ta chỉ tính “người” đoạt giải. Theo cách tính này Bỉ có 10 người đoạt giải.

Vị trí của Bỉ so với các nước khác trên thế giới là như thế nào? Theo nhiều cách xếp hạng khác nhau, Bỉ thường được xếp hạng thứ 19 hoặc 20 của thế giới.

· Nếu nói về số lượng cá nhân, tổ chức đoạt giải Nô ben thì Bỉ xếp thứ 20. Xếp đầu tiên gồm có Hoa Kỳ (398), Vương quốc Anh (137), Đức (112), Pháp (70).

· Nếu nói về số lượng đoạt giải Nô ben trên đầu người (per capita) thì Bỉ xếp thứ 19. Xếp đầu tiên gồm các nước có dân số nhỏ như Faroe Islands, Saint Lucia, Luxembourg, rồi đến các nước Bắc Âu như Thụy Sỹ, Thụy Điển, Iceland, Áo, Na Uy.

· Nếu nói về số lượng đoạt giải “Nô ben khoa học” trên đầu người (per capita) thì Bỉ xếp thứ 20.

Một đất nước non trẻ với lịch sử 191 năm mà đạt được như thế là rất đáng tự hào! Đến đây nếu anh/chị thấy thỏa mãn với các con số thì anh/chị có thể dừng đọc, chuyển sang các chủ đề khác như Showbiz, Politics 😊. Phần tiếp theo là các “sử liệu khô khan” mà tôi lược dịch nhanh, theo đánh giá của cá nhân tôi thì không hấp dẫn lắm, chỉ mang tính chất tra cứu.

① Viện Luật Quốc tế (Institut de Droit International) – Nô ben Hòa bình năm 1904.

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì nỗ lực của tổ chức này trong luật công để phát triển mối quan hệ hòa bình giữa các quốc gia và làm cho luật chiến tranh nhân đạo hơn” (nguyên bản tiếng Anh: “for its striving in public law to develop peaceful ties between nations and to make the laws of war more humane”).

Lịch sử hình thành

Viện Luật Quốc tế (IDI: Institut de Droit International) ra đời vào ngày 8/9/1873 theo sáng kiến của ông Gustave Rolin-Jaequemyns (luật sư, nhà ngoại giao, Bộ trưởng Nội vụ người Bỉ) tại Tòa thị chính thành phố Ghent (xem ảnh). Đây là một tổ chức tư nhân, phi chính phủ (non-government).

A picture containing building, outdoor, sky, road

Description automatically generated

Tòa thị chính TP. Ghent, xây dựng từ thời Phục hưng (tổng cộng 51 sảnh).

Những người sáng lập năm 1873 là:

· Pasquale Stanislao Mancini (từ Rome - Ý), Chủ tịch;

· Emile de Laprisye (từ Liege – Bỉ);

· Tobias Michael Carel Asser (từ Amsterdam – Hà Lan);

· James Lorimer (từ Edinburgh – Scotland);

· Wladimir Besobrassof (từ Saint-Petersburg – Nga);

· Gustave Moynier (từ Geneva – Thụy Sĩ);

· Jean Gaspar Bluntschli (từ Heidelberg – Đức);

· Augusto Pierantoni (từ Naples – Ý);

· Carlos Calvo (từ Buenos Aires – Argentina);

· Gustave Rolin-Jaequemyns (từ Ghent – Bỉ);

· David Dudley Field (từ New York – Hoa Kỳ)

Chú ý rằng, ngay từ thời điểm sáng lập, IDI đã có tính chất quốc tế (11 người đến từ 11 thành phố tại 9 quốc gia khác nhau).

Sứ mệnh

Sứ mệnh của IDI? Đơn giản là cụm từ: “Justitia et pace” - Justice and peace – Công lý và Hòa bình – một sứ mệnh thiêng liêng! Ngay từ nửa cuối của thế kỷ 19, IDI đã cho rằng mối quan hệ giữa các quốc gia định hướng bằng luật pháp quốc tế chứ không phải là chiến tranh và bạo lực.

IDI đã đưa vào nhiều điều khoản về trọng tài được Hội nghị La Hay thông qua vào năm 1899. Trong thời gian chiến tranh, các công trình của IDI trở thành rất quan trọng đối với tổ chức League of Nations (tổ chức này tương tự như Liên hiệp quốc ngày nay). Kể từ năm 1945, Liên hợp quốc đã công nhận các báo cáo và diễn giải pháp lý do IDI ban hành là rất hữu ích.

Cơ cấu tổ chức IDI

Để thực hiện được mục tiêu và sứ mệnh của mình Viện IDI hẳn phải có một cách tổ chức hoạt động đặc biệt chứ!?

Viện IDI là một tổ chức tư nhân, bao gồm các cộng sự (associates), thành viên (members) và thành viên danh dự (honorary members). Quy chế quy định thành viên và cộng sự có tuổi không quá 80 và tổng số thành viên không được quá 132.

Thành viên của IDI là ai? Có 2 tiêu chí chính:

Các học giả về luật pháp quốc tế có tiếng tăm (thông qua các công trình của họ), ít bị áp lực về chính trị.

Phân bố rộng khắp trên thế giới – nghĩa là họ có xuất xứ từ nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ, từ các thể chế chính trị khác nhau.

Các thành viên hiện tại của Viện bao gồm các luật sư nổi tiếng, học giả pháp lý, thẩm phán của Tòa án Công lý Quốc tế, Tòa án Quốc tế về Luật Biển và Tòa án Hình sự Quốc tế.

Cách tổ chức của IDI giống như một hội đoàn của các luật sư: có Chủ tịch, các Phó chủ tịch, Tổng thư ký, Chủ tịch Ủy ban Chương trình.

Việc bầu các chức danh này được thực hiện theo quy chế của IDI, thông qua các kỳ họp (session).

Hoạt động của IDI

IDI tổ chức họp định kỳ 6 tháng một lần để nghiên cứu luật quốc tế và thông qua các nghị quyết đề xuất sửa đổi luật quốc tế. IDI không bình luận về các vụ tranh chấp cụ thể.

Mặc dù các khuyến nghị của IDI bao gồm luật pháp quốc tế dưới nhiều hình thức phổ quát, một số nghị quyết quan trọng của IDI chủ yếu liên quan đến luật nhân quyền và giải quyết tranh chấp bằng phương pháp hòa bình.

Các nghị quyết gần đây của IDI bao gồm nhiều lĩnh vực quan trọng như quyền tài phán phổ quát, các biện pháp tạm thời, chế độ xác tàu, quyền miễn trừ, môi trường, sử dụng vũ lực, v.v.

IDI xuất bản Niên giám, bao gồm các báo cáo của các ủy ban, các cuộc thảo luận của các phiên họp toàn thể, và bất kỳ tuyên bố và nghị quyết kết quả nào. Hồ sơ của các phiên họp hành chính bao gồm các cuộc bầu cử cũng được lưu trong Niên giám.

Trang web của Viện IDI có một thư viện thông tin trực tuyến, bao gồm các tuyên bố, nghị quyết và một số hoạt động đang được tiến hành để đưa vào Niên giám trong tương lai.

🥇

② Auguste Beernaert – Nô ben Hòa bình năm 1909 (chia sẻ giải với Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant)

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì vị trí nổi bật của họ trong phong trào quốc tế vì hòa bình và vai trò trọng tài phân xử” (nguyên bản tiếng Anh: “for their prominent position in the international movement for peace and arbitration”).

Thủ tướng và Nghị sĩ liên nghị viện

Auguste Beernaert là một trong những luật sư giàu kỹ năng nhất của Bỉ. Năm 1873, ông trở thành thành viên của Chính phủ, và từ năm 1884 đến năm 1894, ông là Thủ tướng dưới triều đại của Vua Leopold Đệ nhị. Tuy nhiên, sau khi rời khỏi Chính phủ, ông lại phản đối Nhà vua vì chính sách tàn bạo áp đặt ở Congo, nhưng ông vẫn là thành viên quốc hội suốt cuộc đời. Chính nhờ công việc liên nghị viện và tại các hội nghị hòa bình quốc tế tại La Hay năm 1899 và 1907, ông được biết đến như một người bạn của Hòa bình. Tại La Hay, trong số các nhiệm vụ ông đảm đương, ông đứng đầu ủy ban giải quyết các luật lệ và phong tục của chiến tranh trên bộ, và liên quan đến vấn đề trung lập, ông làm biện hộ cho các vụ tranh tụng của các nhà nước, tiểu bang yếu thế.

Khi vụ án đầu tiên được đưa ra trước Tòa án Quốc tế tại La Hay vào năm 1902 (Hoa Kỳ chống lại Mexico), Beernaert đã hành động biện hộ cho Mexico. Cho đến cuối đời, Beernaert luôn luôn nỗ lực ngăn chặn các cuộc chiến trên không. Vài ngày trước khi mất, ông đã đệ trình một đề xuất chống lại cuộc chiến như vậy.

🥇

③ Maurice Maeterlinck – Nô ben Văn học năm 1911

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì được đánh giá cao các hoạt động văn học đa sắc diện của ông, và đặc biệt là các tác phẩm kịch giàu tưởng tượng, đầy thi vị, được thể hiện, lúc thì dẫn dụ bằng một câu chuyện cổ tích, lúc thì bằng một nguồn cảm hứng sâu thẳm, trong khi vẫn giữ phong cách bí ẩn, lôi cuốn và kích thích trí tưởng tượng của độc giả” (nguyên bản tiếng Anh: “in appreciation of his many-sided literary activities, and especially of his dramatic works, which are distinguished by a wealth of imagination and by a poetic fancy, which reveals, sometimes in the guise of a fairy tale, a deep inspiration, while in a mysterious way they appeal to the readers' own feelings and stimulate their imaginations”).

Cuộc đời

Maurice Maeterlinck sinh tại Ghent trong một gia đình Pháp khá giả, bố làm công chứng, mẹ là con gái một luật sư giàu có. Sau khi tốt nghiệp luật tại Đại học Ghent vào năm 1885, Maeterlinck đi Paris. Năm 1886, ông gia nhập Đoàn Luật sư Ghent, viết thơ, ký, phê bình cho các báo và tạp chí như La Jeune Belgique, La Wallonie... Năm 1886 ông in truyện ngắn đầu tiên Le massacre des innocénts (Cuộc tàn sát những kẻ vô tội); năm 1889 ông xuất bản tập thơ đầu tiên và vở kịch đầu tiên, được nhà phê bình Octave Mirbeau của báo Le Figaro hết lời khen ngợi. Từ đó ông bỏ nghề luật sư. Trong những năm tiếp theo, ông viết hàng loạt vở kịch cổ tích, tượng trưng, kịch rối... Năm 1895 Maeterlinck cưới vợ là Leblan - diễn viên tham gia đóng các vở kịch của ông và năm 1896 sang Paris sinh sống. Maeterlinck ủng hộ nghệ thuật thuần túy, là một trong những đại diện tiêu biểu của trường phái tượng trưng cả trong thơ ca lẫn sân khấu, trong các tác phẩm của mình mở ra một thế giới đầy màu sắc, mộng ảo chống lại số phận khắc nghiệt. Năm 1909 ông viết xong vở kịch L'Oiseau Bleu (Con chim xanh), một kiệt tác của sân khấu kể về những cuộc phiêu lưu kiếm tìm hạnh phúc qua hình tượng con chim xanh và đã trở thành một điển cố văn học biểu tượng cho hạnh phúc tình yêu cũng như đã được dựng lên trong nhiều phim.

Maurice Maeterlinck được trao giải Nobel năm 1911 nhờ những tác phẩm kịch mang nội dung phong phú, giàu tưởng tượng đầy thi vị. Kịch của ông thể hiện những hệ thống triết lý hình thành một cách trực giác. Mô típ cái chết thường xuyên hiện diện trong tác phẩm của ông ở giai đoạn cuối mang thêm màu sắc của chủ nghĩa thần bí. Maeterlinck được coi là một trong những người khởi đầu của sân khấu kịch phi lí; các vở kịch của ông đến ngày nay vẫn được dàn dựng ở nhiều nước trên thế giới.

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông xin vào dân quân nhưng không được chấp nhận vì quá tuổi và nhà văn đã thể hiện lòng yêu nước bằng hàng loạt cuộc nói chuyện tuyên truyền ở châu Âu và Mỹ. Năm 1939 Đức quốc xã đe dọa chiếm cả châu Âu, Maeterlinck chạy sang Bồ Đào Nha và khi cảm thấy Bồ Đào Nha cũng sẽ bị chiếm, ông cùng với vợ sang Mỹ. Năm 1947 ông trở về Nice, Pháp.

Ngoài giải Nobel, Maeterlinck được vua Leopold Đệ tam của Bỉ tặng huân chương Đại thập tự (1920), huân chương Thanh kiếm của Bồ Đào Nha (1939) và được vua Albert Đệ nhất của Bỉ phong tước hiệu Bá tước (1932). Ông mất tại Nice, Pháp.

Tác phẩm

· Le massacre des innocénts (Cuộc tàn sát những kẻ vô tội, 1886), truyện

· Serres chaudes (Vườn kính, 1889), tập thơ

· La princesse Maleine (Công chúa Maleine, 1889), kịch

· L'intruse (Người đàn bà đột nhập, 1890), kịch

· Les aveugles (Những người mù, 1890), kịch

· Les sept princesses (Bảy nàng công chúa, 1891), kịch

· Pelléas et Mélisande (Pelléas và Mélisande, 1892), kịch

· Alladine et Palomides (Alladine và Palomides, 1894), kịch

· La mort de Tintagiles (Cái chết của Tintagiles, 1894), kịch

· Le trésor des humbles (Kho báu của những kẻ nhẫn nhục, 1896), luận văn mĩ học

· Douze chansons (Mười hai khúc ca, 1896), thơ

· Quinze Chansons (Mười lăm Khúc ca), thơ

· Aglavaine et Selysette (Aglavaine và Selysette, 1896), kịch cổ tích

· Le sagesse et la destinée (Khôn ngoan và định mệnh, 1898), khảo luận triết học

· La vie des abeilles (Đời sống loài ong, 1900), khảo luận

· Ariane et Barbe-Bleue (Ariane và gã Râu Xanh, 1901), kịch

· Monna Vanna (1902), kịch

· Le temple enseveli (Ngôi đền vùi lấp, 1902), tiểu luận

· Joyselle (1903), kịch

· Le miracle de Saint-Antoine (Điều kì diệu của thánh Antoine, 1903), kịch

· L'intelligence des fleurs (Trí tuệ của hoa, 1907), khảo luận

· L'oiseau bleu (Con chim xanh, 1909), kịch

· Bourgmestre de Stilemonde (Thị trưởng Stilemonde, 1919), kịch

· La grande féerie (Miền tiên cảnh lớn, 1924), tiểu luận

· Le malheur passe (Tai họa đã qua, 1925), kịch

· La vie des termites (Đời sống của mối, 1926), tiểu luận

· La vie de l'espase (Đời sống không gian vũ trụ, 1928), tiểu luận

· La vie des fourmis (Đời sống loài kiến, 1930), tiểu luận

· La grande loi (Quy luật vĩ đại, 1933), tiểu luận

· Devant Dieu (Trước mặt Chúa, 1937), tiểu luận

· L'autre monde ou le cardan stellaire (Thế giới khác, hay khớp vũ trụ, 1942), tiểu luận

Tác phẩm đã dịch ra tiếng Việt

· Con chim xanh (L'oiseau bleu) (kịch), Nguyễn Trường Lịch dịch, Nhà xuất bản Giáo dục, 1997

· Nếu ngày kia anh trở lại (thơ), Phạm Nguyên Phẩm dịch, in trong tập 100 bài thơ Pháp, Nhà xuất bản Giáo dục, 1998

· Chiếc mũ trí tuệ (truyện ngắn), Dương Thu Ái dịch, in trong Tuyển tập truyện nổi tiếng thế giới, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, 2004

🥇

④ Henri La Fontaine – Nô ben Hòa bình năm 1913

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì sự đóng góp vô song của ông ấy trong việc gây dựng chủ nghĩa quốc tế hòa bình” (nguyên bản tiếng Anh: “for his unparalleled contribution to the organization of peaceful internationalism”).

Tiểu sử

La Fontaine sinh ngày 22.4.1854 tại Bruxelles, trong một gia đình tư sản. Ông học luật học ở Đại học tự do Bruxelles (nay chia thành 2 trường Université Libre de Bruxelles và Vrije Universiteit Brussel).

Ông gia nhập đoàn luật sư Bỉ năm 1877 và nổi tiếng là một người có thẩm quyền về Luật quốc tế. Năm 1893, ông làm giáo sư môn luật quốc tế ở Đại học tự do Bruxelles.

Sự nghiệp

Năm 1895 ông được bầu vào thượng nghị viện Bỉ, nhân danh đảng Xã hội. Từ năm 1919 tới 1932, ông là Phó chủ tịch Thượng nghị viện Bỉ.

La Fontaine đã sớm quan tâm tới Phòng Hòa bình Quốc tế - thành lập năm 1882 - và đã có ảnh hưởng tới những nỗ lực của Phòng để mang lại các Hội nghị Hòa bình La Hay năm 1899 và 1907. Ông là thành viên của phái đoàn Bỉ tham dự Hội nghị Hòa bình Paris vào năm 1919 và Hội nghị Hội Quốc Liên (tiền thân của Liên hiệp quốc) (1920-1921). Trong các nỗ lực khác để thúc đẩy hòa bình thế giới, ông thành lập "Trung tâm Trí tuệ thế giới" (Centre Intellectuel Mondial, sau này sáp nhập vào "Viện Hợp tác trí tuệ của Hội Quốc Liên") và đề xuất các tổ chức này như là một trường học và đại học trên thế giới, một nghị viện thế giới, và một tòa án công lý quốc tế.

Cùng với Paul Otlet (1868-1944), ông là đồng tác giả của tác phẩm "Essai de bibliographie de la Paix" (1890), dự án Mundaneum (Hệ thống phân loại thập phân sách xuất bản), sáng lập ra "Viện Thư mục Quốc tế" (Institut International de Bibliographie, sau này trở thành Liên đoàn Quốc tế Thông tin và Tài liệu).

Ngoài ra, ông cũng là tác giả của nhiều sổ tay pháp luật và một tài liệu lịch sử về trọng tài quốc tế. Ông cũng là người sáng lập tạp chí "La Vie Internationale". Năm 1916, ông xuất bản tác phẩm "The great solution: magnissima charta", trong đó ông đưa ra ý tưởng về một Tổ chức quốc tế lao động trí óc.

Henri La Fontaine là hội viên Hội Tam điểm, thuộc chi hội Les Amis Philanthropes ở Bruxelles.

Ông từ trần ngày 14.5.1943.

🥇

⑤ Jules Bordet – Nô ben Y Sinh năm 1919

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì các khám phá của ông liên quan đến khả năng miễn dịch” (nguyên bản tiếng Anh: “for his discoveries relating to immunity”).

Cuộc đời và Sự nghiệp

Ông đậu bằng bác sĩ y khoa năm 1892 ở Đại học tự do Bruxelles (Bruxelles, Bỉ) và bắt đầu làm việc ở Viện Pasteur tại Paris năm 1894, trong phòng thí nghiệm của Elie Metchnikoff, nơi mà ông mô tả sự thực bào (phagocytosis) của vi khuẩn bởi bạch cầu. Năm 1898 ông mô tả sự tiêu máu (hemolysis) gây ra bởi sự phơi nhiễm huyết thanh cho các huyết cầu xa lạ.

Năm 1900, ông rời Paris để về thành lập Viện Pasteur ở Bruxelles, và khám phá ra là hiệu quả tiêu vi khuẩn của kháng thể đặc thù đạt được tăng lên đáng kể trong ống nghiệm bởi sự hiện diện của các thành phần huyết thanh bẩm sinh, cái mà ông đặt tên là alexine (nhưng nay gọi là bổ thể). Cơ cấu này trở thành nền tảng cho các phương pháp thử complement-fixation [phương pháp thử miễn dịch để xem có kháng thể hoặc kháng nguyên đặc thù trong huyết tương của bệnh nhân], phương pháp cho phép việc khai triển các việc thử huyết thanh để xem có bị bệnh giang mai hay không (đặc biệt, sự phát triển phương pháp thử Wassermann của August von Wassermann). Cùng một kỹ thuật như vậy ngày nay được sử dụng trong việc thử huyết thanh cho vô số các bệnh khác.

Cùng với Octave Gengou ông đã cách ly vi khuẩn Bordetella pertussis bằng nuôi cấy thuần túy năm 1906 và thừa nhận nó là nguyên nhân của chứng ho gà. Ông trở thành giáo sư khoa Vi sinh học ở Đại học tự do Bruxelles năm 1907.

Bordet từ trần năm 1961 và được an táng tại Nghĩa trang Ixelles ở Bruxelles. Ông là một hội viên Hội Tam Điểm thuộc chi bộ Les Amis Philanthropes của Grand Orient of Belgium ở Bruxelles.

Giải thưởng và danh dự khác

Vào tháng 3 năm 1916, ông được bầu làm Thành viên nước ngoài của Hiệp hội Hoàng gia Luân Đôn về Xúc tiến Kiến thức Tự nhiên và vào năm 1930, thuyết trình bài giảng Croonian Lecture. Trong bài giảng này, Bordet cũng kết luận rằng thực khuẩn thể, "vi rút vô hình" tiêu diệt vi khuẩn được phát hiện bởi Felix d'Herelle không tồn tại và vi khuẩn tự tiêu diệt bằng cách sử dụng quá trình tự phân. Lý thuyết này sụp đổ vào năm 1941 với việc Ruska công bố những bức ảnh chụp bằng kính hiển vi điện tử đầu tiên về thực khuẩn.

· 1919: Thành viên Viện Hàn lâm Khoa học, Văn học và Mỹ thuật Hoàng gia Bỉ.

· 1921: Được trao giải Cameron về Trị liệu của Đại học Edinburgh.

· Ga đường sắt Bordet ở Brussels được đặt theo tên của ông.

· Bệnh viện ung thư Institut Jules Bordet cũng được đặt theo tên ông.

🥇

⑥ Corneille Heymans – Nô ben Y Sinh năm 1938

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì khám phá vai trò của các cơ chế xoang và động mạch chủ trong việc điều hòa hô hấp” (nguyên bản tiếng Anh: “for the discovery of the role played by the sinus and aortic mechanisms in the regulation of respiration”).

Học nghiệp

Corneille Jean François Heymans sinh tại Ghent, Bỉ, vào ngày 28 tháng 3 năm 1892. Cha của ông là J. F. Heymans, trước đây là Giáo sư Dược học và Hiệu trưởng Đại học Ghent, người đã thành lập Viện Dược lý và Trị liệu J. F. Heymans nằm trong trường đại học này.

Corneille học trung học tại St. Lievenscollege (Ghent), St. Jozefscollege (Turnhout), và St. Barbaracollege (Ghent). Ông đã học y khoa tại Đại học Ghent, nơi ông lấy bằng bác sĩ năm 1920. Sau khi tốt nghiệp, ông làm việc tại Collège de France, Paris (Giáo sư E. Gley), Đại học Lausanne (Giáo sư M. Arthus), Đại học Vienna (Giáo sư H. H. Meyer), Đại học Cao đẳng London (Giáo sư E. H. Starling) và Trường Y tế Western Reserve (Giáo sư C. F. Wiggers).

Năm 1922, ông trở thành Giảng viên Dược lực học tại Đại học Ghent. Năm 1930, ông kế vị cha mình là Giáo sư Dược học, ông cũng được bổ nhiệm làm Trưởng Bộ môn Dược lý, Dược lực học và Độc chất học; đồng thời trở thành Giám đốc Viện J. F. Heymans. Ông là Giáo sư Danh dự từ năm 1963.

Nghiên cứu, biên tập, giảng dạy

Các nghiên cứu khoa học được thực hiện tại Viện Heymans chủ yếu hướng đến sinh lý học và dược lý học của hô hấp, tuần hoàn máu, chuyển hóa và nhiều vấn đề dược lý. Đặc biệt, những nghiên cứu này đã dẫn đến việc phát hiện ra các thụ thể hóa học, nằm trong các khu vực xoang động mạch chủ và động mạch chủ tim, cũng như những đóng góp liên quan đến việc điều hòa huyết áp động mạch và tăng huyết áp. Trên hết, việc khám phá ra vai trò sinh phản xạ của các vùng xoang động mạch chủ và động mạch chủ tim trong việc điều hòa hô hấp đã mang lại cho C. Heymans giải Nobel năm 1938.

Một loạt các nghiên cứu khác của Heymans và các cộng sự của ông đã được dành cho sinh lý học của tuần hoàn não và sinh lý bệnh của tăng huyết áp động mạch có nguồn gốc thần kinh và thận; cũng để nghiên cứu về lưu thông máu khi tập thể dục cơ bắp; đối với sinh lý học và dược lý học của động vật hoàn toàn được giao cảm hóa; nghiên cứu về sự tồn tại và hồi sinh của các trung tâm thần kinh khác nhau sau khi ngừng lưu thông máu; dược lý của các chất kích thích chuyển hóa tế bào, dược lý của phổi và nhiều vấn đề khác.

Là một tác giả sung mãn, Heymans từ năm 1920 đã phát hành khoảng 800 bài báo, được xuất bản trong các tạp chí định kỳ khác nhau. Các kết quả điều tra của ông chủ yếu được ông báo cáo trong các ấn phẩm chung sau đây: Le Sinus Caroprisen et les autres Zones vasosensibles réflexogènes (1920); Le Sinus Caroprisen et la Zone Homologue Cardio-aortique, với J. J. Bouckaert và P. Regniers (1933); Sensibilité réflexogène des vaisseaux aux excitants chimiques, với J. J. Bouckaert (1934); «Le center Breatratoire», với D. Cordier ở Ann. Physiol. Physicochim., II (1935) 335; «Sự tồn tại và hồi sinh của các trung tâm thần kinh sau khi ngừng tuần hoàn», Physiol. Rev., 30 (1950) 375; «Các khía cạnh mới của điều hòa huyết áp», với G. van den Heuvel, Circulation, 4 (1951) 581; «Pharmakologische Wirkungen auf die Selbststeuerung des Blutdruckes», Arch. Exp. Pathol. Pharmakol., 216 (1952) 114; «Tác dụng của thuốc trên xoang động mạch cảnh và cơ thể», Pharmacol. Rev., 7 (1955) 119; Các khu vực phản xạ của hệ thống tim mạch, với E. Neil (1958), «Kiểm soát vận mạch và điều hòa huyết áp», với B. Folkow, trong bài Tuần hoàn máu đàn ông và ý tưởng, do A. P. Fishman và D. W. Richards biên tập.

Heymans là người phát hành và là Tổng biên tập của Archives Internationales de Pharmacodynamie et de Thérapie, được thành lập vào năm 1895 bởi cha ông và Giáo sư E. Gley, Paris.

Từ năm 1945 đến năm 1962 Heymans đã giảng dạy tại nhiều trường đại học ở Châu Âu, Bắc và Nam Mỹ, Châu Phi và Châu Á. Năm 1934, ông là «Giảng viên Herter» tại Đại học New York; và vào năm 1937, ông là «Giảng viên của Tổ chức Tưởng niệm Dunham» tại Đại học Harvard, cũng như «Giảng viên Tổ chức Hanna» tại Đại học Western Reserve, và «Giảng viên Tưởng niệm Greensfelder» tại Đại học Chicago. Năm 1939, ông là «Giảng viên của Quỹ Tưởng niệm Người theo đuổi» tại Trường Cao đẳng Trinity, Đại học Dublin.

Được Chính phủ Bỉ, Liên minh Khoa học Sinh lý Quốc tế và Tổ chức Y tế Thế giới giao các nhiệm vụ đặc biệt, ông đã đến Iran và Ấn Độ (1953), Ai Cập (1955), Congo thuộc Bỉ (1957), Mỹ Latinh (1958), Trung Quốc (1959), Nhật Bản (1960), Iraq (1962), Tunisia (1963), Cameroun (1963).

Ông đã từng là Chủ tịch của Liên minh Khoa học Sinh lý Quốc tế và của Hội đồng Dược sĩ Quốc tế và đã chủ trì Đại hội Sinh lý học Quốc tế lần thứ 20 được tổ chức tại Brussels năm 1956. Kiến thức rộng lớn về dược lý của ông đã chứng minh cho việc ông được đề cử là Thành viên của Ủy ban Chuyên gia của Dược điển Quốc tế của Tổ chức Y tế Thế giới. Tại đất nước của mình, ông là Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc gia về Chính sách Khoa học.

Heymans là Thành viên hoặc Thành viên danh dự của một số lượng lớn các hiệp hội khoa học hàng đầu liên quan đến sinh lý học hoặc y học ở Châu Âu và ở Bắc và Nam Mỹ, bao gồm cả Pontificia Academia Scientiarum, Hiệp hội Nghệ thuật Hoàng gia Anh, Académie des Sciences de Paris (Institut de France), Académie de Médecine de Paris, Heidelberger Akademie für Wissenschaosystem, và Học viện Khoa học New York. Ông đã được bổ nhiệm làm Giáo sư danh dự của Đại học Montevideo, và Tiến sĩ danh dự của Đại học Utrecht, Louvain, Montpellier, Torino, Santiago de Chile, Lima, Bogotá, Rio de Janeiro, Algiers, Paris, Montpellier, Münster, Bordeaux, Toulouse, và Đại học Georgetown, Washington.

Bên cạnh giải Nobel, các giải thưởng khoa học của ông bao gồm Giải thưởng Alvarenga của Académie Royale de Médicine de Belgique, Giải thưởng Vinh quang của Académie Royale des Sciences de Belgique, Giải thưởng Quinquennial (1931-1935) cho Y học của Chính phủ Bỉ, giải thưởng « Cựu sinh viên » - Giải thưởng về Y học của Tổ chức Đại học Bỉ, Giải thưởng Bourceret của Académie de Médecine de Paris (1930), Giải thưởng Monthyon của Institut de France (1934), Giải thưởng Pius XI của Pontificia Academia Scientiarum (1938), Giải thưởng Burgi của Đại học Bern và Giải thưởng de Cyon (1931) của Đại học Bologna, v.v.

Giáo sư Heymans kết hôn với Berthe May, M. D. vào năm 1921. Cuộc hôn nhân có bốn người con: Marie-Henriette, Pierre, Jean, và Berthe; và 18 cháu. Ông yêu thích hội họa và rất quan tâm đến văn học cổ đại liên quan đến lịch sử y học; ông cũng là một thợ săn cừ khôi.

Ông mất ngày 18/7/1968 ở Knokke vì một cơn đột quỵ.

🥇

⑦ Georges Pire – Nô ben Hòa bình năm 1958

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì những nỗ lực của ông giúp những người tị nạn rời khỏi trại, trở lại với cuộc sống tự do và phẩm giá” (nguyên bản tiếng Anh: “for his efforts to help refugees to leave their camps and return to a life of freedom and dignity”).

Dominique Pire tên khai sinh là Georges Charles Clement Ghislain Pire, sinh ngày 10.2.1910 tại Dinant, từ trần ngày 30.1.1969 tại Leuven, là một linh mục dòng Đa Minh người Bỉ, đã làm việc giúp đỡ các người tị nạn châu Âu sau Thế chiến thứ hai. Ông đã được nhận giải Nobel Hòa bình năm 1958.

Cuộc đời và sự nghiệp

Ông là con trưởng của Georges Pire, Sr. và bà Berthe (Ravet) Pire. Ông học môn cổ ngữ và triết học tại trường Collège de Bellevue. Năm 18 tuổi, ông vào tu trong tu viện dòng Đa Minh La Sarte ở Huy, Bỉ. Ông khấn trọn ngày 23.9.1932, lấy tu danh là Dominique [tiếng Việt phiên âm là Đa Minh], theo tên vị thánh sáng lập dòng tu này. Sau đó ông sang học thần học và khoa học xã hội tại Đại học giáo hoàng thánh Thomas Aquinas (Pontifical University of St. Thomas Aquinas (Angelicum) ở Roma, và đậu bằng tiến sĩ thần học năm 1936 với luận án "L’Apatheia ou insensibilité irréalisable et destructrice" (Apatheia hay tính vô cảm không thực hiện được và phá hoại).

Ông trở về tu viện La Sarte, ở Huy, nơi ông hiến thân vào việc giúp đỡ các gia đình nghèo sống theo phẩm giá của họ. Trong Thế chiến thứ hai, ông làm linh mục tuyên úy cho Phong trào kháng chiến Bỉ, tích cực tham gia các hoạt động của phong trào này như che giấu và giúp các phi công Đồng Minh bị bắn rơi, trốn ra khỏi nước Bỉ. Sau chiến tranh, ông đã nhận được nhiều huy chương cho việc làm này.

Năm 1949, ông bắt đầu nghiên cứu các vấn đề liên quan tới các người tị nạn sau chiến tranh [những người bị buộc phải di cư đi nơi khác để sinh sống, gọi là Displaced Person, viết tắt là DP] và viết một quyển sách về những người này, nhan đề Du Rhin au Danube avec 60,000 D. P. (Từ sông Rhin tới sông Danube với 60.000 người di cư). Ông lập một tổ chức để giúp đỡ họ. Tổ chức này lập ra sự đỡ đầu cho các gia đình di cư và trong thập niên 1950 đã xây dựng nhiều ngôi làng cho họ ở Áo và Đức. Dù là tu sĩ dòng Đa Minh, Dominique Pire không bao giờ trộn lẫn đức tin cá nhân của mình với việc làm nhân danh sự công bằng xã hội, một quyết định không phải lúc nào bề trên dòng tu của ông cũng thông cảm cho ông.

Sau khi nhận giải Nobel Hòa bình, Pire cũng giúp thành lập "Đại học Hoà bình" ("Peace University") để tạo sự thông cảm toàn cầu. Sau đó, ông nhận thức được là hoà bình không thể đạt được nếu không diệt trừ được sự nghèo khó, nên ông đã lập "Quần đảo Hòa bình" (Islands of Peace), một tổ chức phi chính phủ giúp đỡ cho sự phát triển dài hạn của dân cư nông thôn trong các nước đang phát triển. Các dự án đã được bắt đầu ở Bangladesh và Ấn Độ.

Ông từ trần tại Bệnh viện Công giáo Louvain ngày 30.1.1969, do biến chứng của phẫu thuật.

Hơn 30 năm sau khi ông qua đời, 4 tổ chức do ông thành lập vẫn còn hoạt động. Năm 2008 một chương trình vinh danh việc làm của ông đã được lập tại Viện Las Casas ở Blackfriars Hall, Đại học Oxford.

Các tổ chức do Dominique Pire thành lập

· Service d'Entraide Familiale (Dịch vụ hỗ trợ gia đình): hỗ trợ các gia đình có hoành cảnh khó khăn tái hòa nhập vào xã hội.

· Aide aux Personnes Déplacées (Hỗ trợ người di cư): hoạt động trong phạm vi cộng đồng di cư ở Bỉ và bảo trợ trẻ em ở các nước đang phát triển.

· Université de Paix (Đại học Hòa bình): chuyên tập trung vào việc ngăn ngừa xung đột trong gia đình và tại nơi làm việc.

· Iles de Paix (Quần đảo Hòa bình): các dự án phát triển dài hạn cho dân cư ở Burkina Faso, Bénin, Mali, Guinea Bissau, Ecuador, Bolivia và Peru.

Các tác phẩm

· Bâtir la paix (Gây dựng hòa bình), Bruxelles, 1966.

· Vivre ou mourir ensemble (Sống chết cùng nhau), Bruxelles, 1969.

🥇

⑧ Christian de Duve – Nô ben Y Sinh năm 1974 (chia sẻ với Albert Claude và George E. Palade)

Lý do được giải thưởng (Prize motivation): “vì các khám phá của họ liên quan đến cấu trúc và chức năng của tế bào” (nguyên bản tiếng Anh: “for their discoveries concerning the structural and functional organization of the cell”).

Christian René, burgrave de Duve (2.10.1917 - 4.5.2013) là một nhà tế bào học và nhà hóa sinh người Bỉ, đoạt Giải Nobel Sinh lý và Y khoa năm 1974. Ông đã phát hiện và nghiên cứu hai bào quan của tế bào: peroxisome (thể peroxi) và lysosome (tiêu thể), 2 nghiên cứu này giúp ông đạt giải Nobel năm 1974. Ngoài ra ông còn phát hiện và nghiên cứu các hiện tượng: tự thực bào, nhập bào, xuất bào - những hoạt động tối quan trọng của tế bào.

Cuộc đời và sự nghiệp

De Duve là con của Alphonse de Duve (1883-1961) và Madeleine Pungs (1884-1977) ở Antwerpen, Bỉ. Ông sinh tại Thames Ditton, Surrey, Vương quốc Anh, khi gia đình này chạy sang Anh trong thời Thế chiến thứ nhất. Gia đình ông trở lại Bỉ năm 1920. De Duve học ở trường Onze-Lieve-Vrouwe college ở Antwerp của dòng Tên, rồi vào học ở Đại học Công giáo Louvain, ông muốn nghiên cứu kỹ về hoạt động nội tiết nên đã gia nhập phòng thí nghiệm của Tiến sĩ Joseph P. Bouckaert.

Năm 1940, khi đang học năm cuối tại trường Y, Đức xâm lược Bỉ. Ông đi nghĩa vụ cho quân đội Bỉ và phục vụ ở chiến trường miền Nam nước Pháp với vai trò là sĩ quan quân y. Ở đây, ông bị quân Đức bắt và coi là "tù nhân chiến tranh". May mắn thay, nhờ thông thạo tiếng Đức, ông lừa kẻ bắt giam và trốn về Bỉ (sau này, ông miêu tả cuộc chạy trốn "buồn cười hơn là anh dũng"). Ông ngay lập tức bắt tay vào học Y tiếp và có bằng Tiến sĩ Y khoa năm 1941 ở Leuven.

Sau khi tốt nghiệp, nghiên cứu chính của Duve về insulin và vai trò của nó trong quá trình chuyển hóa glucose. Ông đã tiên phong phát hiện rằng một chế phẩm insulin trên thị trường đã bị nhiễm bởi một hormon tụy khác, glucagon đối kháng. Tuy nhiên, các nguồn cung cấp phòng thí nghiệm tại Leuven đang thiếu, nên ông đã tham gia một chương trình để đạt được bằng trong hóa học tại Viện Ung thư. Nghiên cứu insulin của ông được tổng kết trong một cuốn sách có tiêu đề Glucose, Insuline và Diabète (Glucose, Insulin and Diabetes) xuất bản năm 1945, đồng thời ở Brussels và Paris. Cuốn sách đã giúp ông có bằng Ph.D - học vị cao nhất. Sau đó, ông lấy bằng ThS về hóa học vào năm 1946, và làm công việc tinh chế penicillin. Để nâng cao kỹ năng hóa sinh của mình, ông đã được huấn luyện trong phòng thí nghiệm của Hugo Theorell (người sau này đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y học năm 1955) tại Viện Y học Nobel ở Stockholm trong 18 tháng trong suốt những năm 1946-1947. Năm 1947, ông nhận được hỗ trợ tài chính từ quỹ Rockefeller và làm việc 6 tháng với Carl và Gerti Cori tại Đại học Washington ở St. Louis (chồng và vợ là những người đoạt giải Nobel Sinh lý học và Y học năm 1947).

Nghiên cứu

Về glucogon

Glucagon đã được C. P. Kimball và John R. Murlin phát hiện từ những năm 1923 và được gọi là "chất tăng đường huyết" ở dọc theo các chiết xuất tụy. Tầm quan trọng sinh học thực sự của hoocmon không được biết đến và thậm chí còn không đặt tên cho nó. Vào thời điểm Duve gia nhập phòng thí nghiệm Bouckaert tại trường đại học Leuven để nghiên cứu về insulin, "chất tăng đường huyết" vẫn là một bí ẩn. Insulin là thuốc hóc-môn thương mại đầu tiên do Eli Lilly và Công ty sản xuất từ năm 1921, nhưng trong quá trình sản xuất đã bị tạp chất làm gây ra tăng đường huyết nhẹ, trong khi đáng nhẽ đường huyết phải giảm.

Tháng 5 năm 1944, de Duve nhận ra rằng tạp chất insulin có thể được loại bỏ bằng cách kết tinh. Ông đã chứng minh rằng insulin sản xuất của ELi Lilly đã bị nhiễm bởi tạp chất, trong khi đó insulin của hãng Novo Đan Mạch thì không. Insulin của Eli Lilly gây tăng đường huyết khi mới tiêm vào chuột, nhưng insulin Novo thì không. Các thí nghiệm của ông đã được xuất bản vào năm 1947, sau đó Eli Lilly đã cải tiến phương pháp sản xuất để thu insulin tinh khiết.

Lúc đó ông đã gia nhập phòng thí nghiệm Carl và Gerti Cori tại Đại học Washington ở St. Louis, nơi ông làm việc với một nhà nghiên cứu đồng nghiệp Earl Wilbur Sutherland, Jr. (người sau này đã giành giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 1971). Sutherland đã nghiên cứu chất tạp nhiễm insulin và đã đặt tên cho nó là "yếu tố tăng đường huyết" -glycogenolytic (HG). Ông và Duve ngay lập tức phát hiện ra rằng dù HG được tổng hợp bởi tuyến tụy nhưng đáng ngạc nhiên là niêm mạc dạ dày và một số bộ phận khác của đường tiêu hóa cũng tổng hợp được. Họ tiếp tục phát hiện ra rằng hoóc-môn này được tạo ra từ các đảo tụy bởi các tế bào khác với các tế bào beta sản xuất insulin, có lẽ là các tế bào alpha. De Duve đã nhận ra rằng yếu tố HG của Sutherland là glucagon, và hoocmon từ nay đã có tên, mà ông đã giới thiệu "lại" vào năm 1951. Họ cho thấy glucagon là hóc- môn chính ảnh hưởng đến sự phân hủy glycogen (glycogenolysis) trong gan, khiến đường giải phóng vào máu. Giả thuyết ban đầu của Duve rằng glucagon được tạo ra bởi các tế bào alpha trong tuyến tụy đã được chứng minh là đúng khi hủy chọn lọc tế bào alpha bằng cobalt làm cho ngừng sản xuất glucagon ở chuột lang. Glucagon đã được cô lập dưới dạng hoocmon tinh chế từ chim vào năm 1953.

De Duve là người đầu tiên đưa ra giả thuyết rằng sản xuất insulin để giảm lượng đường trong máu, kích thích sự hấp thu glucose trong gan, và có sự tiết insulin và glucagon cân bằng để duy trì mức đường trong máu bình thường. Ý tưởng của ông đã bị chế nhạo vào thời điểm đó. Nhưng khám phá lại glucagon đã khẳng định ý tưởng của ông. Năm 1953 ông thí nghiệm chứng minh rằng glucagon đã ảnh hưởng đến sản xuất và do đó là cả hấp thu glucose.

Nghiên cứu tế bào

Ông chuyên nghiên cứu hóa sinh phân bào và sinh học tế bào. Ông đã phát hiện ra thể peroxi, tiêu thể, các bào quan tế bào.

Tìm ra lysosome

De Duve tiếp tục nghiên cứu về cơ chế hoạt động insulin trong tế bào gan. Ông và nhóm của ông tập trung vào enzyme glucose 6-phosphatase, enzyme chính trong quá trình phân giải đường (glycolysis) và tế bào đích của insulin. Họ phát hiện ra rằng nó là enzym chính trong việc điều chỉnh lượng đường trong máu. Tuy nhiên, họ không thể tinh sạch và cô lập các enzyme từ các chiết xuất tế bào ngay cả sau khi thử nghiệm lặp đi lặp lại.

Do đó, họ đã thử một quy trình phân loại tế bào cầu kì hơn, nhờ đó họ có thể tìm ra hoạt tính của enzyme. Đây là thời khắc của khám phá. Để ước tính hoạt động của enzyme chính xác, họ sử dụng một enzyme acid phosphatase tiêu chuẩn, và thấy rằng hoạt tính này khá thấp (chỉ 10% giá trị dự kiến). Một ngày, đo được hoạt tính của các phân đoạn tế bào đã được làm sạch đã được làm lạnh trong 5 ngày. Họ ngạc nhiên rằng hoạt động của enzyme đã tăng trở lại với mẫu tươi. Họ nhận được những kết quả tương tự cho dù họ lặp lại thí nghiệm nhiều lần. Điều này đã dẫn đến một giả thuyết rằng một màng ngăn cản sự tiếp cận của enzyme với cơ chất của nó, nên enzyme chỉ có thể khuếch tán sau vài ngày. Họ mô tả rào cản màng như là một "cấu trúc túi bao quanh bởi một màng và có chứa axit phosphatase". Rõ ràng là enzyme từ các phân đoạn tế bào chắc chắn được đựng trong một cấu trúc màng, chắc chắn là một bào quan, và năm 1955 de Duve đặt tên cho chúng là "lysosomes". Cùng năm đó, Alex B. Novikoff từ Đại học Vermont đã thăm phòng thí nghiệm của Duve và đã thành công trong việc tạo ra bằng chứng xác đáng đầu tiên bằng cách sử dụng kính hiển vi điện tử. Sử dụng một phương pháp nhuộm cho phosphatase axit, de Duve và Novikoff tiếp tục khẳng định vị trí của các enzyme thủy phân (acid hydrolases) của lysosome.

Tìm ra peroxisome

Sau khi xác định lysosome, nhóm của Duve đã gặp rắc rối do sự tồn tại của một enzyme urê oxidase khác trong tế bào gan của chuột. Ông tin rằng nó không thuộc về lysosome bởi vì nó không phải là một enzim thủy phân trong môi trường acid, điển hình của enzyme lysosome, nhưng vẫn có phân bố tương tự như acid phosphatase. Năm 1960, ông phát hiện thêm rằng các enzyme khác như catalase và oxidase D-amino acid cũng được phân bố tương tự trong phân đoạn tế bào, và chúng được cho là các enzym ty thể. de Duve phát hiện ra rằng ba enzyme này có cùng tính chất hóa học và tương tự như các peroxide khác - tạo ra oxidaza. Ông gợi ý rằng các enzyme này thuộc cùng một cơ quan tế bào, nhưng khác với các bào quan đã biết trước đây. Nhưng phải mất vài năm trước khi ông công khai giả thuyết của mình, vì những bằng chứng mạnh mẽ vẫn còn thiếu. Năm 1955, nhóm nghiên cứu của ông đã chứng minh các phân đoạn tế bào tương tự có cùng tính chất sinh hóa từ Tetrahymena pyriformis - do đó, người ta chỉ ra rằng các hạt là bào quan tế bào chưa được mô tả không liên quan đến ti thể. Ông đã trình bày phát hiện của mình tại một cuộc họp của Hiệp hội Sinh học Tế bào Hoa Kỳ năm 1955 và được chính thức công bố năm 1966, trong đó ông tạo ra tên peroxisome cho các cơ quan khi họ tham gia vào các phản ứng peroxidase (phân giải peroxide hydro). Vào năm 1968, ông đã đạt được bước tiến dài đầu tiên về peroxisome, xác nhận rằng oxidase l-α hydroxyacid, oxidaza d-amino acid và catalase là tất cả các enzyme độc nhất của peroxisome.

De Duve và nhóm nghiên cứu của ông đã chỉ ra rằng peroxisome đóng vai trò trao đổi chất quan trọng, bao gồm oxy hóa β của axit béo chuỗi dài bởi một con đường khác với các ty thể, và rằng chúng là thành viên của một họ lớn có liên quan đến tiến hoá có trong các tế bào đa dạng bao gồm thực vật và động vật đơn bào, nơi chúng thực hiện các chức năng riêng biệt và được đặt tên cụ thể, ví dụ như glyoxysomes và glycosome.

Nguồn gốc tế bào

Tác phẩm De Duve đã góp phần vào sự đồng thuận đang nổi lên rằng lý thuyết nội cộng sinh là chính xác; ý tưởng đề xuất rằng tế bào quan của tế bào nhân thực có nguồn gốc từ các tế bào prokaryote (nhân sơ), đang sống trong tế bào eukaryote và là những thể nội cộng sinh. Theo phiên bản của ông, tế bào eukaryote với cấu trúc và tính chất của chúng, bao gồm khả năng nắm bắt thực phẩm bằng nhập bào và tiêu hóa nội bào, đã được phát triển trước tiên. Các tế bào prokaryote sau đó được kết hợp để tạo thành các bào quan.

De Duve đề xuất rằng peroxisome có thể là những thể nội cộng sinh đầu tiên, cho phép các tế bào chịu đựng được lượng oxy phân tử tự do ngày càng tăng trong khí quyển của Trái Đất. Vì peroxisome không có DNA của riêng mình, đề xuất này có ít bằng chứng hơn các tuyên bố tương tự về ty thể và lạp lục. Những năm cuối của ông chủ yếu dành cho nguồn gốc của các nghiên cứu về cuộc sống, mà ông thừa nhận như một lĩnh vực suy đoán.

***

Trong số các đề tài khác, De Duve nghiên cứu việc phân bố các enzym trong các tế bào gan chuột. Việc làm của De Duve về phân đoạn tế bào đã đem đến sự hiểu biết tường tận về chức năng của các cấu trúc tế bào.

Năm 1960, De Duve được thưởng giải Francqui [giải thưởng Khoa học cao quý của Bỉ dành cho các nhà khoa học trẻ (dưới 50 tuổi) với số tiền thưởng trị giá 150.000 euro] về Sinh học và Y học. Năm 1974, ông đoạt giải Nobel Sinh lý và Y khoa chung với Albert Claude và George E. Palade, cho việc mô tả cấu trúc và chức năng của các bào quan (lysosome và peroxisome) trong tế bào sinh học.

Công trình của ông đã đóng góp vào sự đồng thuận cho rằng thuyết nội cộng sinh là đúng; thuyết này cho rằng các ti thể, các lục lạp và có lẽ cả các bào quan khác của các tế bào sinh vật nhân chuẩn có nguồn gốc như các sinh vật nội cộng sinh, đến sống trong các tế bào sinh vật nhân sơ.

De Duve cho rằng các thể peroxi có thể là những sinh vật nội cộng sinh đầu tiên, đã cho phép các tế bào chịu đựng được các lượng oxy không phân tử gia tăng trong khí quyển Trái Đất. Vì các thể peroxi không có DNA riêng, nên ý tưởng này còn ít bằng chứng hơn là lập luận tương tự về ti thể và các lục lạp.

Ông được bầu làm viện sĩ Viện hàn lâm giáo hoàng về Khoa học [Viện Hàn lâm Giáo hoàng về Khoa học viết tắt theo chữ Latin là PAS là viện hàn lâm khoa học của Tòa Thánh Vatican, được giáo hoàng Piô XI thành lập năm 1936. Viện được đặt dưới sự bảo trợ của giáo hoàng.] năm 1970, hội viên nước ngoài của Hội Hoàng gia Luân Đôn năm 1988.

Hoạt động nhân quyền

Là người theo chủ nghĩa nhân bản, ông đã cùng các người đoạt giải Nobel khác ký tên vào một bản kêu gọi Ủy ban quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc cử một phái đoàn tới xem xét tình trạng của Gendhun Choekyi Nyima - một bé trai người Tây Tạng được Đạt-lại Lạt-ma thứ 14 Tenzin Gyatso công nhận là Ban-thiền Lạt-ma thứ 11 - bị chính quyền Trung quốc quản thúc tại gia từ năm 1995.

Đời tư

Ông kết hôn với Janine Herman năm 1943. Họ có bốn người con: (Thierry (1944), Anne (1946), Francoise (1951) et Alain (1953)). Ông qua đời ngày 4.5.2013 tại nhà riêng ở Nethen, Bỉ, do bị ung thư và rối loạn tim.