AQ chính truyện (4) - Lỗ Tấn

 2026-03-14

AQ chính truyện (4)

Lỗ Tấn

 ~

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

~

IV. BI KỊCH TÌNH YÊU

Có kẻ nói rằng: nhiều người thường ước ao gặp được đối thủ của mình khỏe như cọp, dữ như cắt, có thế thắng trận mới thỏa thích. Nhược bằng yếu như cừu, như gà con, thì dù có thắng cũng vô ích. Lại còn có những người, lúc thắng rồi, mắt nhìn thấy kẻ thù của mình hồi trước, bây giờ đứa chết cũng đã chết rồi, đứa hàng cũng đã cúi đầu van xin “cắn cơm, cắn cỏ” rồi, thì trên đời không ai là địch thủ với họ nữa, không ai chống chọi với họ nữa, không ai là bạn bè, là lứa tác với họ nữa, chỉ một mình vò võ, chẳng ai hơn, tự khắc họ cảm thấy lạnh lùng, cô đơn, hiu quạnh, và cũng cảm thấy nỗi đau đớn của sự thắng trận. Nhưng AQ của chúng ta thật chưa hề cảm thấy có cái trạng thái hiu quạnh nói trên. AQ là một người bao giờ cũng hớn hở tự đắc. Phải chăng đó chính là cái biểu hiện đủ chứng tỏ rằng: văn minh tinh thần của Trung Hoa nhà ta quả là bậc nhất trên hoàn cầu?

Thì các người xem: AQ lòng đang phơi phới kia kìa!

Tuy nhiên, cuộc thắng trận này có làm cho AQ cảm thấy trong tâm hồn y khang khác thế nào ấy! Y nhẹ nhàng rảo bước trên con đường làng một lúc lâu rồi hớn hở đi về đền Thổ Cốc. Lẽ ra, theo lệ thường, AQ đã ngả lưng ra kéo khò khò một giấc rồi; ai ngờ hôm ấy, y lại không tài nào nhắm mắt được. Y cảm thấy đầu ngón tay cái và ngón tay trỏ có cái gì là lạ: nghe nó cứ nhờn nhờn khác mọi hôm! Phải chăng trên gò má cô tiểu hồi nãy có tí dầu tí mỡ gì đã dính vào đây? Hay là chỉ vì sờ vào gò má cô tiểu mà bây giờ trơn lỳ như thế này! ...

“Cha thằng AQ, đồ tuyệt tự!”

AQ còn như văng vẳng bên tai bấy nhiêu tiếng chửi. Y nghĩ bụng: “Phải rồi, đã là đàn ông thì phải có một người vợ. Tuyệt tự thì rồi ai cúng cơm cho. Phải có một người vợ. Bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại.” Mà làm cái kiếp quỷ đói như Nhược Ngao ngày xưa thì trong đời người còn gì thảm thiết bằng! Kể ra ý nghĩ này của AQ thật đúng với kinh truyện thánh hiền thủa trước hết sức. Chỉ tiếc một điều là từ nay trở đi, AQ không tài nào kiềm chế nổi cái “nỗi lòng canh cánh” của y nữa!

AQ mơ màng:

“Đàn bà! ... Đàn bà! ...”

“Sư cụ sờ được! ... Chao! ... Đàn bà! ... Đàn bà! ... Đàn bà! ...”

AQ vẫn mơ màng ...

Chả ai biết tối hôm ấy, AQ mãi đến mấy giờ mới ngáy; nhưng đại khái là sau lúc nhận thấy hai đầu ngón tay nhờn ướt như vậy thì y cảm thấy tâm hồn nhẹ nhàng, phơi phới hẳn lên.

“Đàn bà!” AQ vẫn cứ mơ màng.

Chỉ chừng ấy, chúng ta cũng đã biết cái giống đàn bà nó nguy hiểm là dường nào rồi!

Đàn ông nước Trung hoa nhà mình phần đông vốn có thể thành ông thánh ông hiền cả. Chỉ tai hại vì một lũ đàn bà mà thành ra hỏng hết! ... Nhà Thương xưa kia vì một con Đát Kỷ mà mất nước nhé! ... Rồi đến nhà Chu cũng vì một con Bao Tự mà tan nát cơ đồ nhé! Đến như nhà Tần ... tuy sử sách không hề chép phân minh, nhưng chúng ta cũng cứ cho là bởi vì đàn bà đi ! ... Vị tất đã sai. Lại còn Đổng Trác nữa, thì rõ ràng là bị con Điêu Thuyền hãm hại đứt đi rồi! ...

AQ vốn là người hiền lành trung hậu. Chúng ta không biết rõ y có từng được một vị tôn sư nào dạy lễ nghĩa cho hay không, nhưng đối với cái đạo “nam nữ hữu biệt” thì y xưa nay vẫn giữ nghiêm lắm. Một mặt khác, đối với dị đoan, tà thuyết, như đối với cô tiểu và chú Tây giả chẳng hạn, thì thật y có cái “chính khí” không hề dung thứ bao giờ! Học thuyết của y có thể tóm tắt như sau: phàm là tiểu thì nhất định có tư tình với sư cụ, và phàm là đàn bà con gái mà đi ra đường thì nhất định đi ve trai; người đàn ông đang trò chuyện cùng người đàn bà đằng kia thì tất là có tằng tịu gì rồi chứ chẳng không! Để trừng trị lũ chúng nó, AQ vẫn luôn luôn lườm chúng nó bằng một cặp mắt dữ tợn, hoặc cố ý nói to lên mấy câu “thọc gan” cho chúng nó “chết cả ruột đi được”; còn nếu ở chỗ hẻo lánh thì y lén ra đằng sau ném cho một hòn sỏi vào lưng!

Thế mà ai ngờ sắp đến tuổi “nhi lập” rồi, AQ lại bị một cô tiểu ám hại làm cho tâm hồn cứ phơi phới lên. Xét theo lễ giáo thì tâm hồn phơi phới lên vì một người đàn bà thật là điều không nên có, cho nên đàn bà quả là đáng ghét! Giá như hôm ấy, cặp má cô tiểu không có chất gì nhờn nhờn thì AQ đâu đến nỗi như người bị bùa mê? Hay là giá cặp má cô ta có một lần vải che hẳn đi thì có lẽ AQ cũng không phải mê mẩn rồi! Năm sáu năm về trước, trong một rạp hát chật ních người, có một lần AQ đã véo vào đùi một mụ nào, nhưng vì còn có manh quần, nên không đến nỗi mê mẩn như hôm nay. Đằng này con tiểu kia lại không biết che đậy đi như thế cho; điều đó đủ thấy dị đoan thật là khả ố!

AQ vẫn cứ mơ màng: “Đàn bà! ...”

Đối với bọn con gái mà y cho là “nhất định chỉ đi ve trai”, AQ đã nhiều lần để ý đến chúng nó xem sao. Nhưng chúng nó tuyệt nhiên chưa hề cười với y bao giờ cả. Và trong lúc trò chuyện với đàn bà, y đã cố ý chờ đợi ... thế mà chúng nó cũng tuyệt nhiên không nói đến chuyện tằng tịu nọ kia! ... A! Đó cũng là một điều làm cho đàn bà đáng ghét thật, chúng nó chỉ toàn là đạo đức giả cả.

Hôm đó, AQ ở nhà Cụ Cố họ Triệu, giã gạo một ngày trời. Ăn cơm tối xong, y ngồi hút thuốc dưới nhà bếp. Nếu làm công ở nhà nào khác thì ăn cơm tối xong là y đi về nhà. Nhưng ở nhà Cụ Cố, cơm tối lại ăn sớm hơn các nhà khác. Ngày thường ở nhà này ăn cơm xong là đi ngủ ngay, lệ không được đỏ đèn. Chỉ có hai trường hợp đặc biệt: một là ngày cậu Tú còn chưa thành đạt thì tối lại, cậu có thể đỏ đèn lên sôi kinh nấu sử; hai là lúc nào AQ đến làm công thì cũng được phép đỏ đèn lên mà giã gạo đêm. Vì cái ngoại lệ này nên hôm ấy, trước lúc đi giã gạo, AQ còn ngồi hút thuốc.

Vú Ngò, người ở gái duy nhất trong nhà Cụ Cố họ Triệu, rửa bát đĩa xong cũng tréo mảy ngồi trên chiếc ghế dài mà nói mấy câu chuyện xì xằng với AQ.

- Cụ bà ấy mà, hai hôm nay không ăn một hột cơm nào đâu nhé! Chả là cụ ông muốn mua nàng hầu ...

AQ nghĩ bụng: “Đàn bà! ... Con vú Ngò, con mẹ gái góa này nó cũng ...”

- Mà mợ Tú cũng đến tháng tám này thì ở cữ đấy nhé! ...

AQ vẫn mơ màng:

“Đàn bà! ...”

Buông ống điếu xuống, AQ đứng dậy. Vú Ngò còn nói lải nhải:

- Mợ Tú nhà ta ...

Bỗng AQ xông tới quỳ sụp xuống trước mặt mụ:

- Chúng ta cùng nhau ... chúng ta ... nào!

Im phăng phắc trong chốc lát.

“Ối giời ơi là giời ơi!” Mụ vú ngẩn đi một lúc, bỗng run cầm cập, chạy ra ngoài la to, mấy tiếng kêu sau cùng của mụ nghe hình như xen lẫn trong tiếng khóc.

AQ quỳ trước bức tường cũng ngẩn ngơ một lúc rồi hai tay vơ quàng lấy cái ghế không, từ từ đứng dậy, tựa hồ cảm thấy có điều gì không hay. Y thấp thỏm trong bụng, vội vàng nhặt cái tẩu thuốc, giắt vào thắt lưng, định đi giã gạo thì “đốp” một tiếng, rồi nghe như tuồng đòn cứ đánh một thôi vào đầu. Y vội quay lại, đã thấy cậu Tú đứng trước mặt, tay cầm một cái đòn tre to tướng.

- Đồ làm giặc! Thằng này, mày ...

Cái đòn tre cứ nhắm đầu AQ mà bổ xuống. AQ đưa hai bàn tay lên ôm lấy đầu, thành ra đòn tre cứ đánh vào mấy đốt tay, đau nhói. AQ chạy thẳng ra khỏi nhà bếp, đòn tre vẫn bổ vào lưng một thôi khá lâu. “Oẳng pa tàn!” Cậu Tú dùng tiếng quan thoại chửi theo.

AQ chạy vào nhà giã gạo, đứng một mình, còn thấy ngón tay tê đi, và còn nhớ ba chữ: “Oẳng pa tàn!”... “Oẳng pa tàn!”. Câu chửi bằng tiếng quan thoại này ở làng mùi xưa nay chưa hề ai dùng, chỉ có những người tai mắt hay lui tới cửa quan mới dùng đến, cũng vì thế mà nghe có vẻ đáng sợ hơn tất cả những tiếng chửi khác, và do đó đã để lại trong đầu óc AQ một ấn tượng rất sâu sắc. Vả lại lúc đó, AQ cũng đã quên bẵng cái ý nghĩ về “đàn bà” lâu nay vẫn ám ảnh tâm hồn y. Nhưng sau trận đòn trận chửi đó, AQ cho câu chuyện như thế cũng gọi là yên đi, và cảm thấy chẳng có gì đáng lo nghĩ nữa. Y lại cứ đi giã gạo như thường. Giã được một chốc, y thấy bức, nghỉ tay, sẽ cởi áo ra.

Đang cởi áo thì nghe ngoài kia có tiếng xôn xao. Bình sình AQ vẫn thích xem những đám ồn ào. Tức thì y lần theo tiếng ồn ào chạy ra xe, cứ thế lần mò vào tận nhà Cụ Cố. Giời nhá nhem nhưng y cũng nhận thấy trong đám người tấp nập, xôn xao đó, có cả bà Cụ Cố đã hai ngày trời không có hột cơm nào trong bụng, cả thím Bảy Trâu nhà bên cạnh, cả hai bác Triệu Bạch Nhãn, Triệu Tư Thần, hai người bà con chính tông với nhà Cụ Cố.

Mợ Tú tay dắt vú Ngò ra khỏi buồng nhà dưới, miệng nói:

- Nào, vú cứ ra ngoài này, chuyện gì mà lẩn vào trong buồng định ...

Thím Bảy Trâu đứng cạnh cũng nói gom:

- Thì ai chả biết u là người chính đính? Không thể như thế mà lại định làm liều!

Vú Ngò chỉ nức nở khóc, miệng lẩm bẩm, chẳng ai nghe rõ ra cái gì cả.

AQ nghĩ: “Hừ vui quá! Con mẹ gái góa này định giở cái trò gì thế này?” Rồi chạy đến bên bác Triệu Tư Thần, có ý dò xem câu chuyện đầu đuôi thế nào. Bổng Cụ Cố Triệu vùn vụt chạy tới, tay cầm cái đòn tre to tướng. Thấy đòn tre đó, AQ sực nghĩ ra rằng câu chuyện này với trận đòn hồi nãy nhất định có dính dáng với nhau. Quay mình lại y định chạy trở về gian nhà giã gạo. Bất đồ chiếc đòn tre đã chắn ngang đường về. Thế là y lại quay trở lại, đâm đầu chạy thẳng, cố nhiên là lủi ra phía cửa sau. Không mấy chốc, y đã về đến đền Thổ Cốc.

Ngồi một hồi, AQ nghe tuồng như da thịt có vẻ rờn rợn và cảm thấy rét. Số là tuy đã sang xuân nhưng thời tiết ban đêm vẫn còn chưa lấy gì làm ấm, ở trần vẫn còn khó chịu. Sực nghĩ lại cái manh áo cộc còn nằm ở nhà họ Triệu, AQ muốn đi lấy về, nhưng lại sợ cái đòn tre của cậu Tú. Giữa lúc ấy, bác khán làng đã từ ngoài cửa bước vào.

- AQ! Con mẹ mày! Cả đến người ở nhà cụ Triệu mà mày cũng trêu ghẹo được, thật là mày làm giặc! Mày báo hại tao cả đêm hôm qua không nhắm mắt được tí nào! Con mẹ mày!

Rồi mắng cho một tràng như thế, vân vân ... AQ cố nhiên không hề cãi lại nửa lời. Cuối cùng, vì là ban đêm, nên món tiền đưa bác khán uống rượu cũng phải gấp đôi lên, những bốn quan. AQ không có một đồng tiền nào trong túi đành phải đem cái mũ lông cừu gán cho bác khán. Y lại còn phải ký một tờ cam đoan, thừa nhận năm khoản sau:

1. Sáng hôm sau, phải đem một cặp nến đỏ, thứ nặng một cân, và một bao nhang đến nhà Cụ Cố tạ tội.

2. Phải chịu hết tiền phí tổn biện lễ trừ “tà thắt cổ” cho nhà họ Triệu.

3. Từ nay trở đi, không được bén mảng đến nhà họ Triệu nữa.

4. Nếu sau này vú Ngò có việc gì bất trắc thì phải chịu hoàn toàn trách nhiệm.

5. Không được trở lại nhà Cụ Cố đòi tiền công giã gạo, và xin lại cái áo còn bỏ lại hôm trước.

Cố nhiên AQ phải nhận tất. Khốn một nỗi, y không còn một đồng xu nhỏ. Cũng còn may là đang mùa xuân nên cái mền bông cũng không cần cho lắm nữa. Y bèn đem cầm lấy hai chục quan tiền để thi hành bấy nhiêu khoản trong tờ điều ước. Sau lúc mình trần trùi trụi phủ phục trước Cụ Cố, AQ ra về, vẫn còn thừa lại một ít tiền, nhưng y cũng không nghĩ đến việc chuộc cái mũ lông cừu. Y đem uống rượu hết. Còn bên nhà Cụ Cố cũng không thấy nói gì đến việc cúng bái trừ tà gì cả. Bấy nhiêu hương đèn đều cất đi để khi nào Cụ Cố bà lên chùa lễ Phật sẽ dùng. Còn tấm áo rách thì nửa to cắt đi để đến tháng tám này mợ Tú ở cữ dùng làm tã lau nước tiểu cho em bé, và nửa nhỏ, nát quá, thì dùng đóng vào gót dép của vú Ngò.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter IV

His pathetic courtship

Some say that those who have tasted of victory desire that their opponents be as the tiger, or as the eagle, before they are to realize the full joys of victory. But if their opponents are as the sheep or the puny chicken, they lose all joy in the triumph. And there are some who, having had a taste of victory, after an unconditional triumph gaze upon their smitten opponent, who was to have died and did die, who was to have surrendered and did surrender, and the whole atmosphere is filled with the feeling: “I fear you, I fear you. I deserve death, I deserve death.” They, the conquerors, accordingly realize that they have no enemy, no opponent, no friend. Only they themselves remain alone, forlorn, downhearted, silent; and instead of the happiness, they realize the bitterness of victory. But our Ah Q surely was not guilty of any such defective reasoning; he enjoyed endless satisfaction. This is, perhaps, one explanation why the spiritual culture of China stands foremost on the face of this whole terrestrial globe.

Lo, Ah Q felt so light with elation that it seemed as if he would rise heavenward!

This particular victory, however, brought about a marked change in his character. He had been soaring on the pinions of elation for more than half a day when he floated to T'uku Temple, where, according to habit, he should have lain down and snored away. How was it to have been expected that on this particular night he should find it exceedingly difficult to close his eyes? He perceived that there was something strange about his thumb and index finger; they seemed to be much smoother than usual. It is not known whether the little nun's cheek had contained a bit of grease, which had stuck to his finger, or whether his thumb had rubbed her cheek until it had become smooth.

“Sonless, grandsonless Ah Q!” his ears again heard her words. He pondered to himself; there was no mistake in the assertion; he ought to have a mate, for a sonless, grandsonless man has no one to sacrifice a bowl of rice to his manes . . . yes, he ought to have a mate. There is the saying, “Of the three greatest sins against filial piety, the greatest is the lack of offspring.” And the lack of food for one's manes is the one great sorrow of a man's life. Hence, his thoughts were in harmony with the canons of the saints, but it is regrettable that he afterwards lost part of his self-control.

“Woman, woman!” he pondered. “Woman, woman, woman!” he meditated again. We do not know when Ah Q snored off this evening; but nevertheless we are sure, in a general way, that after he had perceived that his thumb had become smooth, a fluttering thought obsessed his mind. “Woman,” he thought. So from this example, we may see that woman is a deadly creature.

Of the males of the species in China, more than half are capable of becoming saints and men of virtue, but it is regrettable that they are ruined by women. The Shang dynasty was brought to ruin by Ta-chi; Chou was brought to decadency by Pao-szu; as for the Ch'in — although history does not state clearly why it fell, if we assume that its downfall was due to a woman, we may not be far from the truth; but Tung-cho's death was surely brought about by Tiao-ch'an.

In the past, Ah Q had been a man of strict morals. Although we are not sure that he had received the gracious and beneficent guidance of a great instructor, still, it is certain that he was very careful and strict about the customary barrier between the sexes. Possessing orthodox views, he also vehemently condemned heresy in any form, such as that of the little nun and that of the “False Foreigner.” As for the nuns, according to his own theory, they were sure to have clandestine relations with the monks. When a woman went about, she was sure to have it in mind to entice a “loose” male. Whenever a man and a maid conversed alone, there certainly was a matter of dark secrecy. (These were Ah Q's extraordinary musings.) He was in the habit of glaring at such people with furious eyes in order to mete out punishment to them; he might pass a few loud cutting remarks, or, if he happened to be in a remote place, he would throw stones at their backs.

How was it to be anticipated that at the late age of forty, he should be brought so low by a little nun as to feel that he was fluttering, fluttering, fluttering. That fluttering, according to moral teachings, should not have existed; therefore, the female is, without the least doubt, detestable. Now if the little nun's cheek had not been greasy, Ah Q would not have been enticed. Again, if the little nun had had her face covered with a cloth, Ah Q would not have been tempted. Five or six years ago, while in a crowded theater, he had squeezed past a woman in passing through the aisle . . . (and that was the nearest he had come to a woman); but it was not so with the little nun. This manifestly shows the hatefulness of heresy.

“Woman . . . ,” thought Ah Q. The women who without a doubt desired to lure on “loose” men he always watched closely, but they had never so much as smiled at him. He ever listened attentively to the women who had spoken to him, but they had never mentioned anything of a suggestive nature. Ah! That was one of the detestable characteristics of the other sex: all of them purposely put on a false modesty.

On one particular day, Ah Q was pounding rice by the day at the home of the Venerable Mr. Chao; he had taken his evening rice and was sitting in the kitchen, smoking dried tobacco. Had he been working elsewhere, he would have returned to his home after evening rice, but the Chao household had its dinner early. Although it was an established rule that no lamps be lighted and that all should retire after the meal, exceptions to the rule, however, had been made: first, at the time when the Venerable Mr. Chao's eldest son had not yet attained the rank of Hsiu-t'sai, he was permitted to light the lamp to study his books; second, when Ah Q came to do odd jobs, he was allowed to light the lamp to pound rice. Because of this last exception to the rule, Ah Q sat in the kitchen, smoking dried tobacco prior to continuing to pound the rice.

Amah Wu, the sole female servant of the Chao household, having washed the dishes, sat down upon a long bench and was talking inconsequentials with Ah Q.

“Our mistress has not touched rice for two days because our master is set on buying a small . . .”

“Woman . . . Amah Wu . . . that little widow . . . ,” ran through Ah Q's mind.

“The daughter-in-law of the house will give birth to a baby on the eighth moon . . .”

“WOMAN . . . ,” thought Ah Q.

He put down his pipe and stood up.

“The daughter-in-law . . . ,” continued Amah Wu garrulously.

“Will you . . . will you . . . ?” suddenly cried Ah Q, advancing quickly and kneeling before her. For a brief second, there was a deadly silence.

“Eye-yah!” screamed Amah Wu, who had been bewildered for some time. Now suddenly she trembled from head to foot, and with a shriek ran away; as she ran, it seemed that shortly she again shrieked tearfully.

Ah Q, kneeling to the blank wall, was also bewildered; and therefore, supporting himself on the empty board bench with both hands, he slowly stood up, realizing that something must have gone amiss. His heart, at the moment, indeed was palpitating after a fashion. Thoroughly frightened, he stuck his pipe into his belt and thought of returning to his rice pounding. There came a whirring sound; his head received a heavy blow; and when he turned about, quickly the Hsiu-t'sai stood malignantly before him with a huge bamboo pole in his grasp.

“You scoundrel — you low —”

The stout bamboo was again directed down upon his head. Ah Q covered his head with both hands and the blow landed on his finger joints, which smarted with exceeding great pain. As he dashed out of the kitchen door, it seemed that his back had also received a crack.

“Bad egg of a dark turtle!” cried the Hsiu-t'sai in an oath, using Mandarin.

Ah Q retreated to the rice-pounding room and stood there alone. He still felt the pain in his fingers and still remembered the “bad egg of a dark turtle,” because the Weichuangites had never spoken these Mandarin words, which were used exclusively by the élite who were intimate with officials. Hence he was the more frightened, and the words were the more deeply imprinted upon his mind.

But by this time, his thought of “woman” had vanished, and after he had been beaten and reviled, it seemed as if the whole affair had ended once and for all. Accordingly, he experienced no anxiety and set his hands into motion to pound the rice. Having pounded for a while, he became warm, stopped, and took off his coat.

It was while he was taking off his coat that he heard a very loud clamor from without. It was Ah Q's habit to take in exciting events and so he accordingly ran out in the direction of the voices. Following their sound, he gradually made his way to the inner part of the Chao house. Although it was dusk, it was possible to distinguish many people; the whole Chao household, including the mistress, “who had not touched rice for two days,” was among them, as well as their neighbor, Tsou Ch'i-sao, and the real relatives, Chao Pai-yen and Chao Szu-ch'ên.

At this juncture, the young daughter-in-law of the house was dragging Amah Wu from one of the rooms in the servants' quarters, saying all the while, “Come out — there is no need to conceal yourself in your room and brood.”

Tsou Ch'i-sao added on the side, “Who doesn't know that you are a good woman — under no circumstance think of suicide!”

Amah Wu merely wept, letting out a few unintelligible words.

Ah Q thought to himself: “Eh, how interesting! I wonder what trifler has been flirting with the youthful widow!”

He wished to inquire and moved over to Chao Szu-ch'ên's side. At that moment, he espied the eldest son of the Chao family, dashing toward him and holding in his hand the stout bamboo pole. On seeing this bamboo, he suddenly realized that he had been beaten by it and that this excitement appeared to have some connection with himself. He turned about and ran, hoping to escape to the rice-pounding room, but, contrary to his expectation, the bamboo closed his avenue of retreat; he therefore faced about and ran. Naturally and smoothly he ran out of the rear door and without much effort entered T'uku Temple.

After Ah Q had sat for a while, the skin about his capillary roots puffed up into little mounds; he felt cold. Although it was springtime, the weather was quite cool in the evenings and it was not yet the proper time for going bare to the waist. He then recalled that his coat had been left at the Chao household, but he greatly feared to go and get it, for he might encounter the Hsiu-t'sai's bamboo.

The ti-pao finally arrived, saying: “Ah Q, you bad fellow, you even make light of the servants of the Chao household and are, without the least particle of doubt, a gross violator of the law. You have made me lose a whole night's sleep, you rascal!”

In this fashion he reprimanded Ah Q, who naturally said nothing. Finally, because it was night, Ah Q felt that he ought to reward the ti-pao for his trouble by presenting him with a double amount, four hundred cash, for wine money; but having no money on hand at the moment, he gave his felt hat as security and furthermore agreed to the five articles, which follow:

1. On the following day, a pair of candles, weighing one catty each, and a bundle of incense sticks are to be delivered to the Chao household as an apology.

2. Ah Q is to pay for the expenses, which the Chao household will incur by inviting a Taoist priest to exorcise the evil he has caused.

3. Ah Q is never to set foot on the Chao threshold.

4. If, in the future, anything extraordinary happens to Amah Wu, there is only Ah Q to answer for it.

5. Ah Q will not be permitted to obtain his wages and clothes.

Ah Q naturally agreed to the demands, but it was regrettable that he had no money. Fortunately, in the spring weather he could do without his cotton quilt, which he surrendered, along with a pledge of two thousand coppers, when he agreed to the foregoing stipulations. After he had kotowed and bent his naked body, there were still a few cash left in his possession. He did not redeem his felt hat, but drank down all his money in wine.

But the Chao family by no means burned the incense or lighted the candles, for the mistress of the house could use them when she worshiped Buddha, and so they were saved for that purpose. Most of the tattered coat was made into diapers for the daughter-in-law's child, which was to be born on the eighth moon, and what little remained of the torn part was made into shoe soles for Amah Wu.

➖➖➖

 

AQ chính truyện (3) - Lỗ Tấn

 2026-03-07

AQ chính truyện (3)

Lỗ Tấn

 

Người dịch: Đặng Thai Mai và Trương Chính

Nhà xuất bản Văn học, 1963

~

Bản tiếng Anh: “The True Story of Ah Q”

Translated into English by George Kin Leung

The Commercial Press, Limited, Shanghai, China, 1927

 

III. LƯỢC THUẬT THÊM VỀ NHỮNG CHUYỆN ĐẮC THẮNG CỦA AQ

Tiếng rằng AQ bao giờ cũng “đắc thắng”, nhưng thật ra mãi đến ngày được Cụ Cố nhà họ Triệu tát cho mấy tát tai vào mặt thì y mới nổi tiếng hẳn.

Đưa hai quan tiền rượu kỉnh bác khán xong xuôi rồi, AQ uất ức về nhà, ngả lưng xuống giường, nghĩ bụng: “Thời buổi này, hết chỗ nói! Con đánh bố!” Nhưng y lại sực nghĩ ra rằng: Cụ Cố nhà họ Triệu oai vệ biết bao nhiêu mà mình cũng xem như là bà con mình, cho nên y lại dần dần tỏ vẻ đắc ý. Rồi y đứng dậy, hát bài “Gái góa thăm mồ” và đi tới quán rượu. Trong lúc đó, y có cảm tưởng là Cụ Cố nhà họ Triệu vẫn là nhân vật oai vệ hơn ai hết.

Nói nghe ra có vẻ lạnh lùng, nhưng từ hôm AQ bị đánh, quả nhiên người làng đối với y xem chừng kiêng nể hơn trước nhiều. Thấy vậy, AQ nghĩ bụng: “Hẳn có lẽ bởi vì mình là bực bố Cụ Cố nhà họ Triệu!” Thật ra, nào có phải thế. Theo lệ thường, ở làng Mùi nếu tên Kèo đánh tên Cột, anh Ba đánh anh Năm thì xưa nay chẳng ai để ý đến cả. Nhưng nếu có dính dáng đến một nhân vật “xù” như là Cụ Cố nhà họ Triệu chẳng hạn thì mới có tiếng đồn. Lúc đã có tiếng đồn thì không những người đánh đã có danh có giá mà luôn cả người bị đánh cũng nhờ đó mà lẫy lừng. Còn như nói đến sự phải trái thì nhất định là lỗi về AQ rồi, không cần phải bàn nữa. Tại sao vậy? Thì chả lẽ Cụ Cố nhà họ Triệu lại có thể có lỗi được hay sao? Nhưng, nếu AQ có lỗi, thì sao người ta lại có vẻ kiêng nể y hơn trước? Nào ai biết đâu đấy! Kẻ xuyên tạc thì cho rằng hoặc giả là vì AQ nói y là bà con với Cụ Cố họ Triệu, tuy bị đánh đấy, song người ta vẫn e rằng AQ nói cũng có phần nào đúng, thà kiêng nể y chút đỉnh có lẽ cũng êm hơn. Nếu không phải như thế thì có thể nói là AQ cũng như con bò thái lao tế thánh, tuy cũng chỉ là một con vật, chẳng khác con dê, con lợn thường, nhưng đã được Đức Thánh ngài nhúng đũa vào rồi thì bao nhiêu tiên nho đố bác nào dám động vào nữa!

Từ đó AQ đắc ý được mấy năm ròng.

Rồi, đến mùa xuân năm nọ, AQ say mềm bước đi trên con đường làng, bỗng thấy lão Vương Râu xồm đang mình trần trùi trụi, ngồi bắt rận bên một góc tường dưới bóng mặt trời. Bất giác, AQ cũng nghe ngứa ran cả mình lên. Cái lão Vương Râu xồm này, râu vừa xồm lại vừa lắm sẹo, trong làng vẫn quen gọi là lão Vương Sẹo Xồm, nhưng AQ bỏ bớt chữ “sẹo” đi. Và AQ khinh lão ra mặt. Cứ trong ý tứ AQ thì sẹo chẳng lấy gì làm lạ cả, chỉ bộ râu quai nón kia mới là kỳ quặc, mới là chướng mắt. Thế rồi AQ sẽ ngồi xuống cạnh Vương Râu xồm. Kể ra, nếu là kẻ khác thì chưa hẳn AQ đã ngồi một cách vô ý vô tứ như vậy. Nhưng lão râu xồm này thì sợ cóc gì mà chẳng ngồi! Nói trắng ra, AQ chịu ngồi như thế này là vẻ vang cho lão ta lắm rồi.

AQ cũng cởi mảnh áo cộc đụp rách ra, và cũng mằn mò, tìm tòi một lúc. Chẳng biết vì áo mới giặt hay vì AQ lơ đễnh mà một hồi khá lâu, y chỉ bắt được có ba bốn con thôi! Liếc qua bên cạnh thấy lão râu xồm đã làm luôn một lúc ba, bốn, năm, sáu con, và cứ con này đến con khác, chét vào răng, cúp nghe đánh “bụp” lên từng tiếng một!

AQ lúc đầu còn thất vọng, sau phải cáu lên. Làm sao cái lão Vương Râu xồm đáng ghét thế kia mà lại bắt được nhiều rận như vậy, còn mình thì ít ỏi thế này, còn gì là thể thống nữa? Y muốn tìm cho ra một hai chú rõ to, thế mà vẫn không được! Tìm đi tìm lại, mãi mới được một chú choai choai. AQ nét mặt hầm hầm, nhét vào giữa cặp môi dày, rán hết sức cúp một cái, thế mà tiếng cúp lại chỉ tẹt một tiếng, vẫn không kêu to bằng Vương Râu xồm.

Vết sẹo trên đầu AQ đỏ bừng lên. Y vất mẹ áo xuống đất, nhổ một bãi nước bọt, nói:

- Đồ sâu róm!

- Đồ chó ghẻ, mày mắng ai đấy!

Vương Râu xồm vừa trả lời vừa ngước mắt lên, ra vẻ khinh bỉ.

Gần đây, AQ tiếng được người ta kiêng nể và cũng hay lên mặt, nhưng gặp tụi lưu manh trong làng thường cà khịa với y thì y vẫn e sợ. Chỉ có lần này là tinh thần thượng võ của y lại hăng lên ghê lắm! Cái thằng râu quai nón xồm xoàm cả mặt kia mà cũng dám nói lếu nói láo à?

- Thằng nào nghe là chửi thằng ấy!

AQ đứng phắt dậy, hai tay chống nạnh.

- Thằng này lại ngứa xương ống rồi hẳn?

Vương Râu xồm vừa nói vừa khoác áo lên mình, cũng đứng dậy.

AQ tưởng nó định chuồn, thốc ngay vào, cho một quả đấm. Nào ngờ quả đấm chưa bén tầm thì Vương Râu xồm đã tóm lấy AQ giật một cái, AQ loạng choạng ngã sấp xuống. Tức thì Vương Râu xồm níu lấy cái đuôi sam, lôi tới bên tường, định chiếu lệ dúi đầu vào tường ... AQ nghếch đầu lên nói:

- Người quân tử chỉ đấu khẩu, ai đi đấu sức?

Hình như lão Vương Râu xồm này không “quân tử” cho lắm, nên nó không đếm xỉa tới câu nói ấy, cứ dúi đầu AQ vào tường luôn năm cái liền, đoạn rán sức xô một cái thật mạnh làm cho AQ ngã té ra đằng kia có đến năm sáu thước, bấy giờ mới hả dạ, đắc ý bỏ đi.

Trong ký ức của AQ thật là chưa bao giờ có một chuyện nhục nhã như thế. Số là đối với Vương Râu xồm quai nón kia, AQ cười nó thì có, chứ bao giờ nó lại dám cười AQ? Nói gì đến chuyện đấm đá! Thế mà lần này ... nó dám thượng cẳng chân hạ cẳng tay, ai ngờ như thế được! Chẳng lẽ lại đúng như người ta nói: vì đức Hoàng đế sắp bỏ khoa thi, không cần lấy tú tài cử nhân nữa, do đó mà thanh thế họ Triệu nhà mình từ nay kém oai đi. Có thế chúng nó mới dám xem thường xem mình khinh ra mặt.

AQ đứng ngơ ngác chả hiểu thế nào cả.

Đằng xa có người đi tới. Thì chính là kẻ thù của AQ. Hắn là đứa mà AQ xưa nay vẫn ghét đứt mắt đi được. Ấy là thằng con cả Cụ Cố nhà họ Tiền. Trước đây, hắn có lên học trường tây trên tỉnh, rồi không biết thế nào lại tuốt sang Nhật. Vừa năm sau, hắn về nhà, cặp dò cứ ngay đơ ra, cái đuôi sam cũng biến đâu mất. Mẹ hắn khóc bù lu bù loa mấy mươi bận, rồi vợ hắn cũng nhảy xuống giếng định tự tử ba lần liền. Về sau mụ mẹ hắn đi đâu cũng nói: “Cái đuôi sam kia là bị một bọn côn đồ phục rượu cho say rồi cắt mất đi đấy! Lẽ ra cháu nó có thể làm quan to rồi kia ... Nhưng bây giờ thì đành phải chờ cho tóc dài trở lại đã rồi mới nói chuyện ấy!”. Nhưng AQ không chịu tin như vậy, cứ gọi cậu cả nhà họ Tiền là “thằng Tây giả”, là “Hán gian”, hễ thấy mặt là chửi thầm trong bụng.

Điều mà AQ ghét cay ghét đắng là cái đuôi sam giả của hắn. Đến cái đuôi sam mà cũng giả nốt thì còn gì là nhân cách? Thế mà con vợ hắn không biết đường nhảy xuống giếng một lần thứ tư nữa cho chết quách đi, thì thứ đàn bà ấy quyết không phải là hạng người chính đính! ...

Lão “Tây giả” đi lại gần.

- Thằng trọc! Đồ con lừa!

Xưa nay AQ thấy hắn, vẫn chỉ chửi thầm trong bụng. Nhưng lần này vì “chính khí” mà nổi giận, và vì muốn trả thù, nên trong lúc vô tình y đã thốt thành lời. Ai ngờ “thằng trọc” đã hầm hầm bước tới, tay cầm chặt cái ba-toong sơn vàng mà y vẫn gọi là cái gậy đại tang. Trong giây lát, y biết ngay là có lẽ hắn sẽ đánh, cho nên y triển hết gân, gò cả hai vai lên mà chờ ... Thì quả nhiên, đốp, đốp! Tựa hồ cái gậy kia đã giáng vào đầu y rồi!

- Tớ nói thằng kia cơ mà!

AQ chỉ đứa bé đứng bên cạnh, phân bua.

Đốp! đốp! đốp!

Đấy lại là việc nhục nhã thứ hai trong ký ức AQ. Cũng may là ngay sau mấy tiếng đốp! đốp! đó thì AQ đã lại tựa hồ cho thế là xong hẳn đi một chuyện, và y đã cảm thấy trong người nhẹ nhõm. Vả lại, “quên” là cái bửu bối gia truyền, rất thần hiệu của AQ trong những trường hợp này. AQ chậm rãi đi tới quán rượu, có vẻ đắc ý.

Nhưng trước mặt y, cô tiểu chùa Tĩnh tu đã ở đâu đằng kia đi lại. Ngày thường, cứ mỗi lần gặp cô tiểu này là thế nào AQ cũng chửi một câu, huống hồ hôm nay, sau khi y vừa bị nhục. AQ sực nhớ điều gì, thế là lại nổi giận. Y nghĩ bụng: Thì ra vì hôm nay ông bước chân ra cửa là gặp ngay lấy mày. Thảo nào xúi quẩy như thế!

AQ bước tới, nhổ một bãi nước bọt đánh toạch một cái:

- Khạc! Phì!

Cô tiểu cứ cúi đầu đi, không ngoảnh lại. AQ sấn tới gần cô ta, bỗng giơ tay xoa ngay vào cái đầu vừa mới cạo, cười gắn lên và nói:

- Con trọc! Về nhanh lên, sư cụ chờ kia kìa!

- Ngứa chân ngứa tay à?

Cô tiểu mặt đỏ bừng, vừa nói vừa rảo bước. Bao nhiêu người trong quán rượu đều cười ồ lên. Thấy trò chơi của mình có người thưởng thức, AQ càng cao hứng tợn:

- Sư cụ sờ được, tớ lại không sờ được à?

Rồi AQ véo một cái vào má cô tiểu. Bao nhiêu người trong quán lại cười ồ lên một thôi nữa. AQ đắc ý. Muốn cho bấy nhiêu “khán giả” được hài lòng, y rán sức véo luôn một cái nữa thật mạnh vào má cô bé rồi mới buông tay.

Sau khi lập được “chiến công” này, AQ đã quên cả Vương Râu xồm, quên cả lão “Tây giả” rồi; và hình như bao nhiêu nỗi bất bình, bao nhiêu điều “xúi quẩy” ngày hôm ấy đều đã rửa được sạch sành sanh. Mà lạ lùng thay, lúc bấy giờ y nghe hình như người y nhẹ hẳn đi, nhẹ hơn lúc bị mấy ba-toong đánh đốp! đốp! vào đầu nữa. AQ hớn hở tựa hồ như bay bổng lên tít mãi trên mấy từng mây.

Xa xa đằng kia còn văng vẳng nghe tiếng cô tiểu chửi lồng trong tiếng khóc: “Cha thằng AQ! Đồ tuyệt tự!”

- Ha! Ha! Ha!

AQ cười đắc ý.

- Ha! Ha! Ha! Ha!

Bao nhiêu người trong quán rượu cũng cười, cũng đắc ý gần bằng AQ.

➖➖➖

Phần tiếng Anh

The True Story of Ah Q (1927)

by Lu Xun, translated by George Kin Leung

---

Chapter III

An additional account of Ah Q's victories

Although Ah Q was always gaining victories after his own manner, it was not until he had received the smack from the Venerable Mr. Chao that his name became well known.

He handed the ti-pao two hundred cash for wine money and lay down, seething with anger. He later thought to himself, “The present condition of the world is unutterable: sons striking their fathers . . .” Thus, it came about that his mind pictured the Venerable Mr. Chao's austere bearing; pictured him for the time being as his son. Blithe and merry he gradually became and, rising from his bed, made his way to the wine shop, singing “The Youthful Widow at Her Husband's Grave.” At that particular moment, he felt that the Venerable Mr. Chao was a degree superior to other people.

Thereafter, strange to relate, it actually came about that the people seemed to respect Ah Q all the more. On Ah Q's own part, he thought that this might have been due to the fact that he was the Venerable Mr. Chao's father, but the fact was that he was not.

It was a general custom in Weichuang that if the seventh child cuffed the eighth child, or perhaps, the fourth Li child struck the third Chang child, the matter was not taken seriously. Thus it was absolutely necessary that a man of the Venerable Mr. Chao's rank be involved in such an affair before the Weichuangites could perpetuate the event by means of a monument of gossip. As soon as the monument of gossip had been put up, the giver of the blow, having already enjoyed fame, the receiver, deriving it from the glory of the former, also acquired fame. That the error was Ah Q's goes without saying. Why so? Because the Venerable Mr. Chao never was in the wrong! But if Ah Q was in the wrong, why did people seem even more respectful toward him? That is hard to explain. As a matter of conjecture, it may have been that although Ah Q had received a smack for saying that he was the Venerable Mr. Chao's relative, the others may have feared that there might have been some truth in his statement, and so in the end, there was nothing like being more respectful to him in order to be on the safe side. Otherwise, it may have been like the case of the sacrificial bull in the Confucian Temple; that is, although the bull was an animal and in the same class with pigs and sheep, still, the scholars of old did not dare to move the animal without due decorum after the saint's chopsticks had touched the sacrificial offering.

Thereafter, Ah Q felt serene and happy for many years.

It was on a spring day that he was walking along, intoxicated, when, in the sunlight at the foot of a wall, he espied Wang-hu, sitting there stripped to the waist. . . . This Wang-hu was full of scabs and profusely bewhiskered from ear to ear; and every one called him Wang Mange Whiskers. Ah Q avoided the term “mange,” but despised him vehemently. Ah Q's idea was that the mange was no source of wonderment, but whiskers, and a chain of them! That, indeed, was too novel, too extraordinary, and enough to cause one to look down upon the owner of them. With this in mind, he sat down beside Wang-hu. Ordinarily, Ah Q would not have had the courage to sit down beside another person, but what was there for him to fear in sitting beside this Wang-hu? To be frank, the fact that he was sitting beside him must be considered an honor to his companion.

After Ah Q slipped off his tattered short lined coat, Wang-hu's actions became irritating and Ah Q gradually lost his temper, each of his impetigo scars coloring red. He flung his garment on the ground and after expectorating, shouted: “Worm!”

“Mangy-hided dog, whom are you cursing?” sneered Wang-hu, lifting his eyes disdainfully.

In spite of the fact that of late Ah Q had, as compared with former times, received more respect from people and had become a least bit more vain and self-respecting, still in dealing with ordinary folk, who were accustomed to fighting, he was humble and meek; but on this occasion he waxed exceeding bold. This creature, Wang-hu, with a cheek full of whiskers, would he dare to say anything disrespectful?

“The one who answers me is the one to be reviled!” cried Ah Q, with his arms akimbo.

“Do your bones ache for a thrashing?” queried Wang-hu, also jumping to his feet and throwing on his coat.

Ah Q thought that his opponent was about to flee, and rushing upon him, raised his fist to cuff him, but before his fist had reached Wang-hu's body, the latter had grasped it and with one yank sent Ah Q sprawling. On the instant, his queue was seized by Wang-hu; he was dragged to the wall, where, as was the custom, his head was knocked.

“The superior man moves only his mouth and not his hands!” shouted Ah Q, with his head twisted to one side.

But Wang-hu did not seem to be a superior man and, what was more, took no notice of these words, but bumped Ah Q's head against the wall five times. He then used the utmost of his strength and gave him one push which sent him tumbling over a distance of six feet. It was then that Wang-hu walked away satisfied.

This, in Ah Q's mind, should have been considered the first humiliation which he had suffered, because in times past, when he had ridiculed Wang-hu on account of his chains of whiskers, the latter had never ridiculed him; nor had Wang-hu raised a hand against him. But now, quite contrary to expectation, he had raised his hand. It seemed as if the saying of the populace had come true; namely, “The emperor has discontinued the examinations and Hsiu-t'sai and Chü-jen[8] are no longer needed.” For this reason, there would be a loss in the austere bearing of the Chao family, and so would others be taking him lightly too, implying that any loss in prestige on the part of the Chaos would reflect on himself; so Ah Q still considered himself a Chao. Now there was no ground for him to stand on.

A person approached from a distance who, on arrival, proved to be one of Ah Q's enemies. This was the man Ah Q hated most vehemently; he was the eldest son of the Venerable Mr. Chin. In the past, he had gone to the city and attended a foreign school; thence, he went to Japan; how, it was not known. He returned to his home half a a year later; his legs had become straight and his queue was not to be seen. His mother wailed loudly more than ten times; his wife jumped into the well three or four times. Wherever his mother went thereafter, she would say: “His queue has been cut off by some evil companions after making him drunken with wine. By right, he could have been a great official; now there is no other course excepting to let his queue grow again before we say any more.” But Ah Q was loath to believe a word of this and purposely dubbed him “False Foreigner” and accused him of acting as a spy for foreigners. As soon as he saw him, he would, without fail, curse him under his breath.

Ah Q also deeply hated and cut off all relations with him on account of his false queue. Now if the queue were not real, the person in question did not have the requisite qualifications of a human being; and if his wife had not jumped into the well the fourth time, she would not have been a good woman. The “False Foreigner” drew nearer.

“Bald pate! Ass!” Ordinarily Ah Q would have muttered under his breath, not allowing his words to become audible; but on this occasion, because he was in the heat of his fury and because he craved for vengeance, the words slipped out unconsciously.

The “bald pate” held a walking stick of yellow lacquer — what Ah Q termed the stick of wails — and advanced with great strides. Ah Q realized on the moment that he was in for a thrashing and stood with his whole body taut against the coming attack. He hunched up his shoulders and waited — and, in truth, there was a whacking sound, which seemed to be without a doubt dealt at his head.

“I meant him!” explained Ah Q, pointing to a small boy who was near at hand.

Biff, whack, whack!

In Ah Q's opinion, this should have been considered the second humiliation in his life; yet, fortunately after the beating, it seemed as if the matter had become a closed chapter for all time, and contrary to all expectation, he felt somewhat relaxed throughout his whole body. Added to this, the precious ability to forget, inherited from his ancestors, had come into effect. He therefore sauntered along slowly; by the time he had arrived at the door of the wine shop, he had early experienced a feeling of exhilaration.

But from the opposite direction came a small nun from the Temple of Quiet Self-Improvement. Even in ordinary times, Ah Q was sure to let out a mouthful of profanity whenever he set eyes on her; so what of this occasion, immediately after his humiliation? Recalling the late defeat, animosity filled his thoughts.

“I did not know why I had such bad luck to-day, but at the bottom of it all, it was because I saw YOU!” he thought to himself. He advanced, expectorated, and shouted: “Huh! Peh!”

The little nun ignored him altogether and merely walked on with her head lowered. Ah Q ran close to her side; thrusting out his hand, he touched her newly shorn scalp; and laughing derisively, jeered: “Bald pate, hurry on; your monk is waiting for you.”

“What are you jumping and gesticulating about?” cried the little nun, her face flushed crimson, as she hastily stepped along.

Hearty laughter came from the men in the wine shop. Ah Q, on noticing that his actions were meeting with the plaudits of the onlookers, grew all the more blithe and replied with an ambiguous quip.

He pinched the nun's cheek and the men in the wine shop continued laughing loudly. Feeling the more elated by the cheers of the spectators, Ah Q tightened his fingers and gave an additional twist before he let go.

In the course of this fray, he had long forgotten Wang-hu, had forgotten the “False Foreigner”; and it seemed as if he had been completely avenged for the bad luck of the day. And strange to relate, his whole body, which had undergone the thrashing, felt light, relaxed, and buoyant; and he moved along as if on pinions which might waft him heavenward at any moment.

“That sonless, grandsonless Ah Q!” screamed the little nun from a distance, in a lachrymose voice.

“Ha, ha, ha!” laughed Ah Q altogether merry.

“Ha, ha, ha!” bellowed the cronies in the wine shop quite hilarious.

---

Notes

8. Chü-jen is the scholarly rank above hsiu-t'sai and the successful candidate of a province.

➖➖➖